Лингвистическая градация в учебных словарях синонимического перевода

Аннотация

Ключевые слова: В лингвистике вопрос о синонимах изучается уже Критерии различения, много веков. Их обобщение, синонимические словари, возрастная группа, объясняют слова, которые различаются фонетически и особенности словаря, орфографически, но похожи друг на друга или близки по выбор синонимов, учебные словари, значению. Такое определение синонимических словарей построение, можно назвать односторонним определением. В данной синонимия, статье рассматривается общая структура и развитие словарный корпус, словарей синонимов в лингвистике, а также критерии лингвистика. отбора слов, состав и расположение частей словаря. Bugungi kun lug‘atshunosligini taxminan o‘tgan asr lug‘atshunosligi bilan solishtirganda oradagi farqning qanchalik kattaligini his etish va bu farq ortida qanchadan-qancha izlanish va o‘rganishlar, erishilgan yutuq va kiritilgan yangiliklar turganligini asosli ravishda anglash mumkin. Hech bir ilmiy tushuncha, nafaqat ilmiy tushuncha, balki borliqdagi biror zarra ham o‘z-o‘zidan shakllanmaydi, nainki shakllanish, o‘z-o‘zidan paydo bo‘lmaydi. Har holatga izoh, har izohga asos mavjud. Shu jumladan, o‘quv lug‘atshunosligining bugungi darajasi uni tashkil etuvchi omillariga ko‘p jihatdan bog‘liqdir. Til o‘rgatish va tarjima ko‘nikmalarini shakllantirishda o‘quvchilarning yoshi va lingvistik kompetensiyasi hal qiluvchi omil hisoblanadi. Ayniqsa, sinonimik tarjima o‘quv lug‘atlari yoshga qarab farqlangan holda tuzilishi zarur. Chunki har bir yosh guruhi – bolalar, o‘smirlar va kattalar – tilda sinonimlar orasidagi semantik, stilistik va emotsional tafovutlarni har xil darajada qabul qiladi. Lingvistik darajalanish o‘quvchilarning tilni o‘zlashtirish darajasi, leksik kompetensiyasi, grammatik anglash qobiliyati va stilistik differensiatsiya malakasi asosida amalga oshiriladigan bosqichma-bosqich metodologik yondashuvni ifodalaydi. Bu darajalanish tamoyili lug‘atning leksik tarkibi, strukturaviy tashkil etilishi va semantik murakkablik darajasiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Har bir bosqichda o‘quvchilarning kognitiv imkoniyatlari va til o‘rganish ehtiyojlariga mos ravishda leksik material tanlovi, semantik izohlarning batafsilligi va misollarning murakkablik darajasi belgilanadi. Lingvistik darajalanish tamoyili o‘quv lug‘atlarini yaratishda pedagogik samaradorlik va didaktik maqsadga muvofiqlikni ta’minlashning asosiy metodologik asosi hisoblanadi. Farqlash mezonlari quyidagicha ifodalanadi: Sinonimlar tanlovi va Yosh guruhi Lug‘at xususiyatlari ko‘rsatilishi Boshlang‘ich yosh Oddiy, sodda til; rasmli Faqat asosiy sinonim; (7–10) izohlar stilistik farqlarsiz O‘rta maktab Izohli, kontekstual misollar; 2-3 sinonim; qisqa uslubiy (11–16) qisqa tafsiflar tavsif bilan Yuqori sinf va talaba To‘liq izoh, stilistik va 3+ sinonim; kontekstual tafovutlar yosh (17+) konnotativ tafsilotlar va qo‘llanish doirasi ko‘rsatiladi 176 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Special Issue – 6 (2025) / ISSN 2181-3701 Shuni takidlash joizki, J. Richards va H. Douglas Brown kabi til o‘rgatish mutaxassislari til materiali mos yosh va bilim darajasi asosida tanlanishi kerakligini ta’kidlaydilar. Tarjima lug‘atlari bo‘yicha M. Rahimov va A. Xolmatov esa sinonimlarni foydalanuvchi ehtiyojiga mos ravishda kontekstli ko‘rsatish zarurligini qayd etadi. Shunga ko‘ra, aksar sinonimik tarjima lug‘atlarida yosh omili e’tiborga olinmaydi. Natijada: a) kichik yoshdagi o‘quvchilar sinonimlar o‘rtasidagi farqni anglamaydi; b) murakkab sinonimlar yoshi kichiklarga ortiqcha yuk bo‘ladi; d) katta yoshdagilarga esa soddalashtirilgan lug‘atlar kam ma’lumot beradi. Yuqorida bir necha bor ta’kidlanganidek, o‘quv lug‘atlarining zamonaviy ijtimoiy hayotdagi o‘rni beqiyos. Ammo bir to‘plamning mavjudligi uning barcha foydalanuvchilar uchun mos yoki umumiy ekanini anglatmaydi. Lug‘atlar ham boshqa axborot vositalaridagi kabi qo‘llanilish o‘rni, sohasi, funksiyasi, vaqti va hattoki yosh kategoriyasiga qarab farqlanadi. Demak, har qanday lug‘atning yaratilishi va ishlatilishi maqsadli auditoriya nuqtayi nazaridan yondashishni talab qiladi. Qo‘llanilishga doir darajalanish qonuniyatlari esa lug‘atlarning o‘zidan so‘ng, ya’ni foydalanish amaliyoti davomida shakllangan. Bu qonuniyatlar faqatgina foydalanuvchilar emas, balki lug‘at tuzuvchilari, metodik mutaxassislar va hatto iqtisodiy rejalovchilar uchun ham muhim bo‘lib, lug‘at mahsulotining qiymati, qamrovi va samaradorligini belgilaydi. Agar lug‘atlarning rivojlanish bosqichlarini tizimlashtiradigan va umumiy ko‘rinish yasaydigan bo‘lsak, u quyidagi evolyutsion modelga ega bo‘ladi: 177 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Special Issue – 6 (2025) / ISSN 2181-3701 “Leksikografiya – til birliklarini to‘plash, tartibga solish, izohlash va tizimlashtirish bilan shug‘ullanuvchi fan sohasi sifatida doimiy ravishda taraqqiy etib boradi”. “Lu