Особенности женской поэзии в художественном отражении духа независимости

Аннотация

Калит сўзлар: ХХ асрда миллий ўзликни шакллантириш орқали миллий миллий руҳ, истиқлол учун кураш жараёнларида ўзбек аёллар шеърияти инсон қисмати, муҳим рол ўйнади. Бу даврда шеърият юксак ижтимоий бадиий тафаккур, аҳамият касб этиб, мустақиллик учун бошланган курашнинг уйғотувчи шеър, ўзлик камоли, энг таъсирчан қуролига айланди. Мазкур мақолада ўзбек эстетик идеал, шоираларининг ижодидаги миллий ўзлик руҳи ва истиқлол тарих нафаси, тафаккури тадқиқ қилинади. “Чўли ироқ”, истиқлол соғинчи, кураш руҳи. 1 Researcher, National University of Uzbekistan named after Mirzo Ulugbek. Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Issue – 3 № 3 (2025) / ISSN 2181-3701 Особенности женской поэзии в художественном отражении духа независимости АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Узбекская женская поэзия сыграла важную роль в национальный дух, процессах борьбы за национальную независимость в XX человеческая судьба, веке, сформировав национальную идентичность. В этот художественная мысль, период поэзия приобрела высокую социальную значимость вызывающая поэзия, совершенство и стала самым эффективным инструментом в борьбе за идентичности, независимость. В данной статье исследуется дух эстетический идеал, национальной идентичности и мысль о независимости в дыхание истории, творчестве узбекских поэтесс. «Пустынный Ирак», тоска по независимости, дух борьбы. ХХ аср ўзбек аёллар шеърияти миллий ўзлик ва истиқлол руҳи, собиқ иттифоқ мафкураси ҳар қанча босим ўтказмасин, халқимиз, хусусан, ўзбек аёлларининг бадиий-эстетик тафаккурини ривожлантиришда алоҳида ўрни бор. Истиқлолгача яшаб ижод қилиб келган Зулфия, Саида Зуннунова, Гулчеҳра Жўраева, Гулчеҳра Нуриллаева, Эътибор Охунова, Ҳалима Худойбердиева, Ойдин Ҳожиева, Турсуной Содиқова, Мукаррама Муродова, Мақсуда Эргашева, Муҳтарама Улуғова, Энахон Сиддиқова, Шарифа Салимова, Қутлибека Раҳимбоева каби турли авлодларга мансуб шоираларимиз ижодига теранроқ назар ташласак, улар қалбида неча йиллар давомида яшаб келган истиқлолга бўлган “пинҳона соғинч”, миллий ўзлик руҳи мавжуд бўлганлигини кўрамиз. Ўзбек адабиёти ва маданияти тараққиётига улкан ҳисса қўшган бетакрор шоира Зулфиянинг ҳар бир сатри ёруғ сўзга айланган табаррук тупроқнинг муқаддаслиги, ватанимизнинг улуғворлиги, она қалбининг қудрати ва матонатини мадҳ этади. У қўлига қалам тутқазган, юрагига ҳаяжон солган ҳар бир мавзуга ўзбек онасининг сезгир ва меҳрли қалби орқали йўл излайди. Ватан тушунчасида она, она сиймосида эса Ватан туйғуси ва муҳаббати бор эканлигини уқтиради. Бу шеърлар ўзбек оналари қалбининг кўзгуси ва латиф сурати сифатида бизни мудом ўзига тортади. Истиқлол Зулфия ижодига ўзгача шукуҳ ва руҳ, кўтаринкилик бағишлади. Буюк шоирамиз умрининг сўнгги йилларида яратган “Хотирам синиқлари” достонида ўтмишни армон билан эслайди, ҳамда мустақил юрт фарзандларини ўтаётган лаҳзаларнинг қадри ҳақида мулоҳаза юритишга ундайди. Донишманд қалб, болаларча самимий ва содда кўнгил, юксак орзу ва умидлар билан Истиқлолга пешвоз чиқади: Ҳуррият келдингми, наҳотки келдинг, Келар йўлларингда пинҳона толдим. Менинг ота-онам, жон Ватанимда, Элим тақдирида абадий қолдинг...[1] Атоқли адабиётшунос олим Иброҳим Ғафуров айтганидек, “Зулфия ҳар қандай шароитда матонат, ишқ, меҳнатни улуғлаб яшади. Ардоқли шеърий китоблар яратди. Уларни ўзига ва элига ҳамроҳ қилди. Ўз даврининг кўзга кўринган сиймолари билан дўстлашди. Улар билан бўйма-бўй бир сафда борди. Мамлакат, 163 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Issue – 3 № 3 (2025) / ISSN 2181-3701 халқ, тарих миқёсидаги нарсаларни биз одатда ҳодиса деб атаймиз. Зулфия сиймоси, унинг олийжаноб ижоди ана шундай ҳодисалар сирасига киради”[2]. Шунинг баробарида шоиранинг юрагида пинҳона дардлари ҳам бор эди. Булар – истиқлолни орзиқиб кутган, унинг эркин насимларига ташна Донишманд юракнинг дил дафтарига битилган изҳори эди. Ҳуррият келдинг-ей, ал-омон келдинг, Сени қалбим, кўзим, сўзларим қучар. Вақт етса,шу халқда қолар дафтарим, Вақт етса, бу ёқда қолар дафтарим. Ёшлик йилларини шоира мунг ва ҳасрат билан эслайди севимли акасининг қатағон қурбони бўлганидан қаттиқ ўкинади. Ўкинч билан соғинади. Фақат Истиқлол насимлари унинг 60 йил силқиган кўнгил ярасига малҳам бўлади. Воқеаларнинг поэтик мағзи, мантиқ кучи китобхонни яқин ўтмишдаги воқеалар билан таништиради, улар қалбида ёруғлик, нозик туйғулар уйғотади. Зулфияхонимнинг бетакрор истеъдоди, бадиий оламининг улуғ кучи, қудрати шундай самимият ва холислик билан ўқувчи кўз ўнгида намоён бўлади: Яллиғланиб ётар кекса хотирам, Ичида шу дардлар, тиғли синиқлар. Ҳолбуки, нур ичра далаю дарам... Бетакрор шоирамизнинг жамият ва юрт, адабиёт олдидаги, ватандошлари олдидаги улкан хизмати, фарзандлик бурчини оқлашга интилиши, ҳаётий ва ижодий жасорати биз учун ибратдир. Дарҳақиқат, ушбу достонда Зулфия поэтикаси яхлит тугаллик касб этган[3]. Ҳаётнинг зиддият ва қарама-қаршиликларга тўла даврлари