Роль международных единиц в туристической терминологии

Аннотация

Ключевые слова: При лексико-семантическом анализе туристической туризм, терминологии следует отметить, что, с одной стороны, на термин, лексическом уровне английская туристическая терминология, терминология находится в более развитом состоянии и словарный запас, семантика, выступает в качестве основы в узбекском языке. С другой узбекизация, стороны, в последнее время наблюдается тенденция к адаптация к узбекской параллельному развитию лексико-семантических форме, процессов в английском и узбекском языках. Таким интеграция. образом, терминология туризма отличается международным характером своих составляющих, что, прежде всего, связано с процессами глобализации, которые приводят к сближению конкретных и терминологических систем, то есть к формированию общего терминологического словаря для обоих языков. O‘zbek tilida turizm terminologiyasi haqida gapirganda, bu yerda bir nechta muayyan jihatlarni ta’kidlash lozim: Turizm tadbirkorligini nisbatan kechroq bosqichda yo‘lga qo‘yib, uni iqtisodiyotning muhim yo‘nalishiga aylantirganimiz sababli, biz avvalroq shakllangan va dunyo miqyosida yetakchi bo‘lgan terminlarni o‘zlashtirishga majbur bo‘lamiz. Biz o‘zbek san’ati, an’analari, milliy taomlari va sporti kabi dunyo miqyosida o‘z o‘rnini topgan yangi tushunchalar asosida o‘zbek turizm terminologiyasini, shuningdek, jahon (ya’ni ingliz tili) turizm terminologiyasini boyitmoqdamiz. Biz o‘zbek turizmining asosiy mavzusi bo‘lmish yodgorliklarga nisbatan me’moriy va qurilishga oid tavsifiy terminologiyaga ko‘proq e’tibor qaratamiz. Birinchi bosqichda ko‘p madaniyatlarni o‘zida mujassam etgan ingliz tilidagi turizm terminologiyasini o‘zlashtirish tanlab amalga oshiriladi va bizga zarur bo‘lmagan yoki milliy mentalitetimiz sharoitiga mos bo‘lmagan atamalar va tushunchalarni qisqartirish yoki moslashtirish vazifasi qo‘yiladi. Masalan, “kredit karta” atamasini qabul qilishga ushbu tushuncha bilan bog‘liq bank amaliyoti mamlakatimizda amal qilmagani to‘sqinlik qiladi va buning aksiga, biz uchun hozirgi plastik kartalarimizga muqobil ravishda “bank/debet kartasi” atamasiga ustunlik berishimizga turtki bo‘ladi. Shuningdek, terminologiya shakllanishida ilgari lug‘atda mavjud bo‘lmagan leksikalarga ehtiyoj paydo bo‘lishi tabiiy hodisadir. Axir, “terminlar – leksikaning tez o‘zgaruvchan sohasi bo‘lib, yangi fan va uning tarmoqlari, yangi oqimlar va nazariyalar yangi terminlarning paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi”. Bu esa uzluksiz davom etadigan taraqqiyot jarayoni bilan izohlanadi. Masalan, so‘nggi yillarda respublikamiz hududida maxsus turizm politsiyasi faoliyat yuritmoqda va unga muvofiq holda ushbu atama ham qabul qilindi (tourism police → туризм полицияси). Ingliz tilidagi turizm terminologiyasini o‘rganish orqali yaqin kelajakda o‘zbek turizm terminologiyasida turizm statistikasi terminologiyasini o‘zlashtirish zarurati yuzaga kelishini katta ishonch bilan bashorat qilish mumkin. Chunki turizm mamlakatimiz chegaralari doirasida qadam tashlashini ta’minlashni maqsad qilgan holda, turizm fiziologiyasi, marketingi va menejmenti sohalariga ham e’tibor qaratish muhim strategik vazifadir. Shu sababli, yaqin kelajakda “O‘zbekcha izohli turizm statistikasi lug‘ati”ni yaratish filolog va tilshunoslar uchun istiqbolli masala sifatida ko‘rilmoqda. 381 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701 Ushbu kuzatuv ostidagi terminologiya ingliz tilidagi turizm terminologiyasidagi connectivity index (aloqa indeksi), customer satisfaction questionnaire (mijozlar qoniqish so‘rovnomasi), compactness index (kompaktlik indeksi), comparative advantage (nisbiy ustunlik) va competitive advantage (raqobat ustunligi) kabi ko‘plab tushunchalarga misol bo‘la oladi. So‘nggi yillarda davlatimiz jahon hamjamiyatida jadal rivojlanayotgan mamlakat sifatida e’tirof etilmoqda. Shu sababli, xalqimizning yashash darajasi ortib, chet ellik mehmonlarni qabul qilish va boshqa mamlakatlarga sayohat qilish imkoniyati kengayib bormoqda. Bu esa disposable income (ya’ni “aholining asosiy ehtiyojlarga sarflanadigan daromadi”) va discretionary income (ya’ni “aholining asosiy ehtiyojlardan ortib, qo‘shimcha maqsadlarga sarflanadigan daromadi”) kabi tushunchalarning o‘zlashtirilishiga olib keladi. Ya’ni, taraqqiyot yangi terminologiyaning mijoziga aylanishi mumkin. Yuqorida qayd etilganidek, nafaqat turizm, balki boshqa ixtiyoriy sohalar terminologiyasini o‘zlashtirishda ham milliy madaniyatimiz va ijtimoiy-psixologik qarashlarimiz ta’sirida ma’lum bir atamaga e’tibor qaratishimiz mumkin. Masalan, “туризм саноати” (turizm sanoati) atamasiga muqobil ravishda “меҳмоннавозлик саноати” (mehmonnavozlik sanoati) atamasini o‘rganish xalqimizning mehmondo‘stlik madaniyati uchun juda samarali ish bo‘lar edi. Shuningdek, turizm sohasidagi mahsulotlar iste’molchilarining muayyan yosh guruhi uchun maxsus chegirmani ifodalovchi "Golden Age Passport" (oltin yosh pasport