Необходимость и место института наследования абсолютных прав в гражданском праве

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье проведен глубокий анализ института абсолютные права, наследования исключительных прав в Республике наследственное право, Узбекистан. В исследовании освещены место, правовые завещание, основы и значение данного института в системе интеллектуальная собственность, гражданского права. Также детально изучены особенности, цифровые активы, связанные с переходом имущественных прав на гражданский кодекс, интеллектуальную собственность, наследуемую по правовые основы. завещанию. Автор, опираясь на Гражданский кодекс Узбекистана и другие нормативно-правовые акты, представил текущую ситуацию в этой сфере. Вместе с тем, в статье выявлены пробелы и несоответствия в действующем законодательстве, в частности, проблемы, возникающие при наследовании цифровых активов (криптовалют, NFT) и прав интеллектуальной собственности. Согласно результатам исследования, институт наследования исключительных прав играет важную роль в обеспечении неприкосновенности права собственности, экономической стабильности и преемственности между поколениями. В заключение статьи представлены предложения по совершенствованию законодательства на основе международных стандартов. Данное исследование может быть полезным для специалистов в этой области, юристов и студентов. Mutlaq huquqlarning meros boʻlib oʻtishi instituti fuqarolik huquqining eng muhim va murakkab sohalaridan biri hisoblanadi. Bu institut mulk huquqi, intellektual mulk huquqlari, shaxsiy nomulkiy huquqlar kabi turli xil mutlaq huquqlarning bir shaxsdan 637 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 05 (2025) / ISSN 2181-1415 boshqasiga oʻtishini tartibga soladi. Oʻzbekiston Respublikasida bozor iqtisodiyotining rivojlanishi, xususiy mulk huquqining kengayishi, fuqarolarning mulkiy va nomulkiy huquqlari hajmining oshishi bilan mutlaq huquqlarning meros boʻlib oʻtishi masalalari yanada dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Bugungi kunda Oʻzbekiston Respublikasida meros huquqi sohasidagi munosabatlar asosan Fuqarolik kodeksi, «Notariat toʻgʻrisida»gi Qonun va boshqa qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi. Biroq, mutlaq huquqlarning meros boʻlib oʻtishiga oid ayrim muhim masalalar hali etarlicha tartibga solinmagan. Ayniqsa, vasiyatnoma asosida mutlaq huquqlarning oʻtishi masalasi alohida e'tiborni talab qiladi[1]. Ushbu tadqiqotning maqsadi Oʻzbekiston Respublikasida mutlaq huquqlarning meros boʻlib oʻtishi institutining huquqiy asoslarini, uning zarurati va oʻrnini aniqlash, shuningdek, vasiyatnoma asosida mutlaq huquqlarning oʻtishi bilan bogʻliq xususiyatlarni oʻrganishdan iborat. Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 1112-moddasiga koʻra, «Meros — bu meros qoldiruvchining vafotidan soʻng uning mol-mulki (merosi) boshqa shaxslarga (merosxoʻrlarga) qonun boʻyicha yoki vasiyatnoma boʻyicha oʻtishidir». Mazkur normaga koʻra, meros tarkibiga meros qoldiruvchiga tegishli boʻlgan barcha huquq va majburiyatlar kiradi, faqat meros qoldiruvchining shaxsi bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan huquq va majburiyatlar (aliment olish huquqi, hayot va sogʻliqqa etkazilgan zarar uchun tovon undirish huquqi va b.) bundan mustasno[2]. Oʻzbekiston Respublikasining «Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida»gi Qonunining 32-moddasiga koʻra, mualliflik huquqi va turdosh huquqlardan kelib chiqadigan mulkiy huquqlar vorislik tartibida oʻtadi. Shu bilan birga, muallifning shaxsiy nomulkiy huquqlari (asarning muallifi sifatida tan olinish huquqi, asarga nomlanish berish huquqi va boshqalar) meros boʻlib oʻtmaydi, balki cheksiz muddatga himoya qilinadi. Oʻzbekiston Respublikasining «Ixtirolar, foydali modellar va sanoat namunalari toʻgʻrisida»gi Qonunining 6-moddasiga muvofiq, patent egasining huquqlari vorislik tartibida oʻtishi mumkin. Patent egasi oʻz huquqlarini boshqa shaxsga toʻliq yoki qisman oʻtkazish huquqiga ega[3]. Fuqarolik kodeksining 1120-moddasiga muvofiq, vasiyatnoma — bu fuqaroning oʻz mol-mulkini yoki uning bir qismini boshqa bir yoki bir necha shaxsga (qonun boʻyicha merosxoʻrlar doirasiga kiradigan yoki kirmaydigan), shuningdek yuridik shaxslarga, davlatga yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlariga qoldirish haqidagi oʻz xohish-irodasini ifodalovchi bir tomonlama bitimdir. Vasiyatnoma asosida mutlaq huquqlarning oʻtishi quyidagi xususiyatlarga ega. Jumladan, mutlaq huquqlarning egasi bu huquqlarni barcha uchinchi shaxslarga nisbatan amalga oshirish imkoniyatiga ega. Vasiyatnoma asosida meros qilib olingan mulk huquqi, servitut huquqi, xoʻjalik yuritish huquqi va boshqa mutlaq huquqlar ham shunday mutlaq xususiyatni saqlab qoladi. Fuqarolik kodeksining 164-182-moddalariga muvofiq, mulk huquqi merosxoʻrga meros ochilgan paytdan (meros qoldiruvchi vafot etgan kundan) boshlab oʻtadi. Biroq, merosxoʻr mulk huquqini davlat roʻyxatidan oʻtkazishi lozim, agar bu qonun talabi boʻlsa (masalan, koʻchmas mulk boʻyicha). shu bilan birga Fuqarolik kodeksining 173-177- moddalarida koʻrsatilgan servitut kabi cheklan