Насильственные преступления, совершаемые женщинами: характеристики и тенденции: сравнительный анализ законодательства Узбекистана и России

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақола Ўзбекистон ва Россия Федерациясида аёллар жиноятчилиги, аёллар томонидан содир этилган зўравонлик зўравонлик жиноятлари, жиноятларининг хусусиятлари ва тенденцияларини Ўзбекистон жиноят қонунчилик ҳамда криминологик нуқтаи назардан қиёсий қонунчилиги, Россия жиноят таҳлил қилади. Тадқиқотда аёл жиноятчиларнинг қонунчилиги, ижтимоий-демографик ва психологик портрети, жиноят криминология, содир этиш мотивлари, шунингдек, аёлларга нисбатан реабилитация, қўлланиладиган жазо чораларидаги ўзига хосликлар профилактика, ўрганилган. Мамлакатларнинг жиноят қонунчилигидаги суд амалиёти. 1 PhD, Senior Lecturer, Academy of Labor and Social Relations of the Federation of Trade Unions of Uzbekistan. Tashkent, Uzbekistan. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 6 № 4 (2025) / ISSN 2181-1415 фарқлар ва умумий жиҳатлар, шунингдек, суд амалиётидаги тенденциялар кўриб чиқилган. Мақолада аёллар жиноятчилигининг олдини олиш ва уларни реабилитация қилиш бўйича мавжуд дастурлар ва таклифлар ҳам ёритилган. Насильственные преступления, совершаемые женщинами: характеристики и тенденции: сравнительный анализ законодательства Узбекистана и России АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье проводится сравнительный анализ женская преступность, особенностей и тенденций насильственных преступлений, насильственные совершенных женщинами в Узбекистане и Российской преступления, Федерации, с точки зрения законодательства и уголовное законодательство криминологии. В исследовании изучены социально- Узбекистана, демографический и психологический портрет женщин- уголовное преступниц, мотивы совершения преступлений, а также законодательство России, особенности мер наказания, применяемых к женщинам. криминология, Рассмотрены различия и общие черты уголовного реабилитация, профилактика, законодательства стран, а также тенденции в судебной судебная практика. практике. В статье также освещаются существующие программы и предложения по предупреждению женской преступности и реабилитации женщин-преступниц. Жиноятчилик жамиятнинг доимий муаммоларидан бири бўлиб, унинг турли шакллари алоҳида таҳлилни талаб қилади. Аёллар томонидан содир этилган зўравонлик жиноятлари анъанавий равишда эркаклар жиноятчилигига қараганда камроқ ўрганилган, бироқ бундай жиноятларнинг хусусиятлари ва мотивларини тушуниш жиноятчиликнинг олдини олиш ва жамият хавфсизлигини таъминлашда муҳим аҳамиятга эга. Тарихан аёллар кўпроқ иқтисодий ёки майда жиноятларни содир этганлар, аммо сўнгги йилларда зўравонлик хусусиятига эга жиноятларда аёлларнинг иштироки ҳақидаги маълумотлар кенг жамоатчилик эътиборини тортмоқда. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексида “зўравонлик жиноятлари” атамасига аниқ таъриф бермасада, шахсга, унинг ҳаёти ва соғлиғига тажовуз қилувчи кўплаб моддаларни ўз ичига олади. Бу жиноятлар асосан ЖКнинг II бўлимидаги “Шахсга қарши жиноятлар”да жамланган. Унга кўра, аёллар томонидан содир этилиши мумкин бўлган асосий зўравонлик жиноятлари жумласига, Ҳаётга қарши жиноятлар: Қасддан одам ўлдириш (97-модда), кучли руҳий ҳаяжон ҳолатида қасддан одам ўлдириш (98-модда), она томонидан ўз чақалоғини ўлдириш (99-модда), эҳтиётсизлик орқасидан ўлимга сабаб бўлиш (102-модда); Соғлиққа қарши жиноятлар: Қасддан баданга оғир шикаст етказиш (104-модда), қасддан баданга ўртача оғир шикаст етказиш (105-модда), қийнаш (110-модда); Жинсий эркинликка қарши жиноятлар: Номусга тегиш (118-модда), жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондириш (119-модда), шахсни жинсий алоқа қилишга мажбурлаш (121-модда); Оила, ёшлар ва ахлоққа қарши жиноятлар: 108 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 6 № 4 (2025) / ISSN 2181-1415 Оилавий (маиший) зўравонлик (126-1-модда) ва Эркинлик, шаън ва қадр- қимматга қарши жиноятлар: Одам савдоси (135-модда), одам ўғирлаш (137-модда) кабилар киритилган [6]. Аёлларга нисбатан жиноий жавобгарликдаги ўзига хосликлар ЖКнинг 99- моддасида (Она томонидан ўз чақалоғини ўлдириш) ва 136-моддасида (Аёлни никоҳ қуришга мажбурлаш ёки никоҳланишга тўсқинлик қилиш) кўрсатилган. Бундан ташқари, 115-модда (Аёлни аборт қилдиришга мажбурлаш) аёлларни жабрланувчи сифатида ҳимоя қилади. Россия Федерацияси Жиноят кодекси (РФ ЖК) ҳам миллий қонунчилигимиз сингари аёллар томонидан содир этилиши мумкин бўлган зўравонлик жиноятлари Ҳаёт ва соғлиққа қарши жиноятлар (16-боб): Қасддан одам ўлдириш (105-модда), она томонидан янги туғилган чақалоғини ўлдириш (106-модда), қасддан оғир тан жароҳати етказиш (111-модда), қасддан ўртача тан жароҳати етказиш (112-модда), дўппослаш (116-модда), қийноқлар (117-модда), ўлдириш ёки оғир тан жароҳати етказиш билан таҳдид қилиш (119-модда); Эркинлик, шаън ва қадр-қимматга қарши жиноятлар (17-боб): Одам ўғирлаш (126-модда), ғайриқонуний равишда озодликдан маҳрум қилиш (127-модда), одам савдоси (127.1-модда) ва Жинсий дахлсизлик ва жинсий эркинликка қарши жиноятлар (18-боб): Номусга тегиш (131-модда), зўравонлик хусусиятига эга жинсий ҳаракатлар (132-модда) ка