Значение и необходимость розыска должника-физического лица и ограничения его права на выезд как мер принудительного исполнения в исполнительном производстве

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада қонун устуворлигини таъминлаш, қидириш, ундирувчининг қонуний ҳуқуқлари ва манфаатларини, чеклаш, айниқса, болаларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, суд ва ижро ҳужжати, бошқа органлар қарорларини бажаришдан қасддан ижро этиш, мажбурият юклаш, қочаётган шахсларни топиш ва уларни ижросини жавобгарлик, таъминлашга мажбур қилиш масалалари, шунингдек, олдиндан тўлов. ҳозирги кундаги қонунчилик ва амалиётдаги мавжуд муаммолар ҳамда мазкур институтни такомиллаштиришга оид тавсиялар илгари сурилган. 1 Chief Inspector, Department of Legal Support and International Legal Relations, Bureau of Compulsory Enforcement. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 6 № 4 (2025) / ISSN 2181-1415 Значение и необходимость розыска должника- физического лица и ограничения его права на выезд как мер принудительного исполнения в исполнительном производстве АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье рассматриваются вопросы обеспечения поиск, верховенства закона, защиты законных прав и интересов ограничение, взыскателя, особенно прав детей, выявления лиц, исполнительный умышленно уклоняющихся от исполнения решений судов документ, исполнение, и других органов, и принуждения их к исполнению, а также возложение обязательств, существующие проблемы в законодательстве и практике ответственность, на сегодняшний день. Кроме того, выдвигаются предоплата. рекомендации по совершенствованию данного института. Ўзбекистон Республикаси ўз ҳуқуқий институтларини фаол ислоҳ қилар экан, суд қарорларини амалга оширишнинг муҳим воситаси сифатида ижро иши юритиш тизимини такомиллаштиришга алоҳида эътибор қаратмоқда. Бу эса, суд ҳужжатларини ижро этиш суд муҳокамасининг якунловчи босқичи ҳисобланиб, одил судловнинг самарадорлигини тасдиқлайди ва умуман олганда суд тизимига бўлган ишончни мустаҳкамлашга хизмат қилади. Мамлакатимизда ижро процессининг ҳуқуқий асослари қатор меъёрий- ҳуқуқий ҳужжатларда, жумладан, Ўзбекистон Республикаси Конституцияси, “Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Қонун, Ўзбекистон Республикаси Президентининг Фармон ва қарорлари, шунингдек, Вазирлар Маҳкамаси ҳамда бошқа идораларнинг норматив-ҳуқуқий ҳужжатларида белгиланган. Мазкур ҳужжатлар суд қарорларини ижро этиш тартиби, ижро процесси тарафларининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, давлат ижрочиларининг ваколатлари, шунингдек, ижро этиш жараёни иштирокчиларининг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш механизмларини тартибга солади. Барчамизга маълумки, ҳозирги кундаги технологик тараққиёт қидирув имкониятларини сезиларли даражада кенгайтирди. Замонавий мониторинг тизимлари, масалан, миграция бўйича маълумотлар базалари, солиқ органларида рўйхатдан ўтиш, банк транзакциялари ва кўчмас мулк бўйича маълумотлар, қарздорларнинг ҳаракатларини ва активларини самарали кузатишга имкон беради. Хусусан, “Қарздорни, унинг мол-мулкини ёки болани қидириш тартиби Қонуннинг 42-моддасида белгилаб қўйилган бўлиб, унга кўра алиментлар ундириш тўғрисидаги, майиб бўлганлик ёки соғлиққа бошқача тарзда шикаст етказганлик оқибатидаги зарарни қоплаш тўғрисидаги ёхуд боқувчисининг вафоти натижасида зиён кўрган шахсларга зарарни тўлаш, зарарни давлат фойдасига ундириш тўғрисидаги, шунингдек, болани олиб қўйиш тўғрисидаги ижро ҳужжатлари бўйича қарздорнинг турган жойи ҳақида маълумотлар бўлмаганда, давлат ижрочиси ўз ташаббуси билан ёки ундирувчининг аризасига кўра қарздорни қидириш тўғрисида қарор чиқаради, қарорни катта давлат ижрочиси тасдиқлайди. Бу ҳолда давлат ижрочиси қарздорнинг мол-мулкини ёки болани қидириш тўғрисида қарор чиқаради”. 101 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 6 № 4 (2025) / ISSN 2181-1415 Шунингдек, “Ижро ҳужжатларининг бошқа турлари бўйича давлат ижрочиси қарздорни ёки унинг мол-мулкини қидиришга кетадиган харажатларини ҳамда кўрсатилган харажатлар юзасидан ушбу Қонуннинг 76-моддасига мувофиқ бўнак тўлаш учун ундирувчининг розилиги бўлган тақдирда қидирув эълон қилишга ҳақлидир. Бу ҳолда ундирувчи қидирув харажатларини тўлашни қарздордан суд тартибида талаб қилишга ҳақлидир. Қарздор жисмоний шахсни, олиб қўйилиши лозим бўлган болани, қарздор юридик шахсни ва қарздорнинг (жисмоний ёки юридик шахснинг) мол-мулкини қидириш Мажбурий ижро бюроси органлари томонидан амалга оширилади. Автомототранспорт воситасини қидириш давлат ижрочисининг қарори билан ички ишлар органларининг зиммасига юклатилиши мумкин. Қарздорни, унинг мол-мулкини ва олиб қўйилиши лозим бўлган болани қидириш харажатлари қарздордан ундирилади, давлат ижрочиси бу ҳақда қарор чиқаради, қарорни катта давлат ижрочиси тасдиқлайди. Автомототранспорт воситасини қидириш бўйича харажатлар ички ишлар органининг аризасига кўра, қарздор жисмоний шахсни, олиб қўйилиши лозим бўлган болани, қарздор юридик шахсни ва қарздорнинг (жисмоний ёки юридик шахснинг) мол-мулкини қидириш бўйича харажатлар эса тегишли давлат ижрочиси томонидан қилинган харажатлар ҳисоб-китоби асосида аниқланади”. Шунга кўра, 2023 йилда давлат ижрочил