Функции профсоюзов в сфере общественного контроля

Аннотация

муаллиф мақолада касаба жамоа шартномасида белгиланадиган чора- уюшмаларининг жамоатчилик назорати соҳасидаги тадбирларини таклиф этади” [3]. функцияларини таҳлил қилган ва ушбу соҳада меҳнат Собиқ Иттифоқ даврида касаба уюшмалари қонунчилигини такомиллаштириш бўйича асосли ташкилотнинг бошқарув тизимининг бир кичкина таклифлар берган. бўғини сифатида фаолият олиб борган. Касаба Таянч сўзлар: касаба уюшмаси, ходим, иш уюшмалари ходимларнинг меҳнат қонунчилиги бўйича берувчи, жамоат инспектори. ҳуқуқларининг ҳимоячиси эмас, ижтимоий тақсимот функциясининг бажарувчиси бўлган. Аннотация: автор в статье проанализировал Касаба уюшмалари фаолиятини давлат ҳокимияти функции профсоюзов в проведении общественного органлари ва бошқа нодавлат нотижорат контроля и выдвинул важные предложения по ташкилотлардан мустақил ҳолда юрита олишининг совершенствованию трудового законодательства в муҳим кафолатларидан бири сифатида кўрсатиш этой сфере. мумкин. Касаба уюшмаси фуқароларнинг Ключевые слова: профессиональные союзы, со- (ходимларнинг) кўнгилли жамоат бирлашмаси трудник, работодатель, общественный инспектор. сифатида ёлланиб ишлаётган ходимларнинг меҳнат қилиш ва ижтимоий соҳадаги ҳуқуқ ва манфаатлари Annotation: the author in this article analysed func- билан боғлиқ бўлган касбий манфаатларни ҳимоя tions of trade unions in carrying out public control and қилади. made important suggestions for improvement of the labor Касаба уюшмалари аҳолини иш билан law in this sphere. таъминлашнинг ҳолати ва аҳолини иш билан Key words: trade unions, employee, employer, public таъминлаш тўғрисидаги қонун ҳужжатларига риоя inspector. этилиши юзасидан жамоатчилик назоратини амалга оширади. Касаба уюшмалари томонидан амалга Меҳнат соҳасидаги (ходим ва иш берувчи ошириладиган назоратни ижтимоий меҳнат ҳуқуқи ўртасидаги) муносабатлар доирасида жамоатчилик соҳасидаги касаба уюшмаларининг ҳимоя назоратини олиб боришда касаба уюшмалари алоҳида функциясини амалга оширишнинг ҳуқуқий шакли деб ўрин тутади. Бугунги кунда мамлакатимизда айтиш мумкин. Касаба уюшмалари томонидан амалга ходимларнинг касаба уюшмаларига бирлашиш ҳуқуқи ошириладиган жамоатчилик назорати меҳнат кафолатланиб, касаба уюшмаларининг ҳуқуқий мақоми ҳуқуқлари ва эркинликлари муҳофазаси, меҳнат миллий қонунчилигимизда мустаҳкамланган. шароитлари ва иш ҳақи, меҳнат муҳофазаси ва ишлаб Ўзбекистон Республикасининг Конституциясининг 34- чиқариш хавфсизлиги, ижтимоий муҳофаза, турар жой моддасига кўра, Ўзбекистон Республикаси фуқаролари шароитлари, ижтимоий суғурта ва соғломлаштириш, касаба уюшмаларига уюшиш ҳуқуқига эга эканликлари ходимларнинг маданий манфаатлари муҳофазаси, белгиланган. Касаба уюшмаларининг жамоатчилик бандлик ҳолатларини ўз ичига олади. Меҳнат ҳуқуқи назоратини амалга оширишдаги функциялари соҳасида касаба уюшмалари кенг ваколатларга эга. Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси, Меҳнат Миллий қонунчилигимизда касаба уюшмаларининг кодекси, “Касаба уюшмалари, уларнинг ҳуқуқлари ва меҳнат ҳуқуқи соҳасидаги назорат бўйича фаолиятининг кафолатлари тўғрисида”ги Қонуни ва ваколатларини амалга ошириш тартиби белгиланган. бошқа бир қатор норматив-ҳуқуқий ҳужжатларда акс Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини эттирилган. ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлигининг Давлат Нодавлат нотижорат ташкилотларнинг энг оммавий меҳнат ҳуқуқ инспекцияси меҳнат тўғрисидаги қонун шаклларидан бири ҳисобланган Касаба уюшмалари ҳужжатларида назарда тутилган меҳнатга оид жамиятнинг ижтимоий тараққиётига сезиларли муносабатлар субъектларининг ҳуқуқларини ҳимоя даражада таъсир ўтказади. Таъкидлаш жоизки, ушбу қилиш соҳасида касаба уюшмаларига ва институтнинг ижтимоий жараёнлардаги таъсири ходимларнинг бошқа вакиллик органларига меҳнат фақатгина меҳнат муносабатлари билан чегараланиб тўғрисидаги қонун ҳужжатларида уларга берилган қолмасдан, балки ундан ҳам кенгроқ доирага ҳуқуқларни амалга оширишда ёрдам беради, қаратилган [1, 175-бет]. шунингдек иш берувчиларнинг уларга риоя Фуқаролик жамияти институтларининг жамоатчилик этишларини назорат қилади. назорати соҳасидаги функцияларидан бири Республика миқёсидаги Ўзбекистон Касаба фуқароларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш уюшмалари Федерацияси ўзининг меҳнат соҳасидаги функцияси ҳисобланади. Фуқароларнинг меҳнат давлат органлари билан ижтимоий ҳамкорлигини соҳасидаги ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш келишувга мувофиқ амалга оширилади. Ўзбекистон функцияси айнан касаба уюшмаларига юкланади. Республикаси Меҳнат кодексининг 48- моддасига Масалан, касаба уюшмаларига фуқароларнинг меҳнат асосан 2017 йил 22 февралда Ўзбекистон муносабатлари соҳасидаги ҳуқуқ ва манфаатларини Республикаси Вазирлар Маҳкамаси, Ўзбекистон муҳофаза этиш, иш берувчининг меҳнат қонунчилигига Касаба уюшмалари Федерацияси Кенгаши, Ўзбекистон риоя этиши устидан назорат олиб бориш каби Республикаси Савдо-саноат палатаси ўртасида ваколатлар берилган [2, 7-бет]. ижтимоий-иқтисодий масалалар бўйича 2017–2019 Ўзбекистон Республикасининг “Касаба уюшмалари, йиллар учун Бош келиш