O’ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA SUD-HUQUQ TIZIMIDA AMALGA OSHIRILAYOTGAN ISLOHOTLAR VA MUAMMOLAR

Аннотация

This article analyzes the reforms and existing challenges within the judicial and legal system of the Republic of Uzbekistan. It focuses on issues such as judicial independence, inconsistency in court practice, external pressure on judges, corruption cases, and the declining public trust in justice. The article also presents recommendations aimed at strengthening judicial authority, ensuring the rule of law, and safeguarding human rights. Key words: Judicial system, independence of courts, corruption, principle of uniformity, judicial practice, justice, judicial accountability, reforms. So’ngi yillarda O’zbekiston Respublikasi sud-huquq tizimida tubdan islohotlar amalga oshirilmoqda. Davlat rahbarining tashabbusi bilan adolatli va fuqorolar huquqlarini ishonchli himoya qiluvchi sud hokimyati shakillanishi yo’lida muhim qadamlar tashlandi. Jumladan, sudlarning mustaqilligini kuchaytirish, sudyalarning tayinlanish tizimi takomillashtirish, fuqorolarning sudga murojaat qilishini soddalashtirish, korrupsiyaga qarshi kurashish va elektron sud tizimini joriy etish kabi yonalishlarda ozgarishlar amalaga oshirildi. Xususan 2021-yilda yangi “sudlar to’g’risida” gi qonun qabul qilinib, sud tizimining mustaqilligini kuchaytirishga oid me’yorlar belgilandi. 2022 -yildan boshlab “E-sud” tizimi joriy qilinib, sud jarayonlarining ochiqligi va tezkorligini ta’minlashga qaratilgan tehnologik yechimlar faoliyat ko’rsata boshladi. 1 92 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Sudyalarning intizomiy javobgarligi tizimi qayta korib chiqildi, Oliy Sudyalar Kengashining vakolatlari kengaytirildi. Fuqarolik, jinoyat va ma’muriy ish yurituv tizimlari bo’yicha qonunlar zamon talablariga moslashtirildi. O’zbekistonda sud mustaqilligi ta’minlanmaganliging asosiy muammolari Pracratura va ijro hokimyatining sudlarga ta’siri va davlat ommaviy axborot vositalari hamda hukumat organlari ba’zida sudyalarga kerakli qarorlarni chiqarishga majbur qilish maqsadida noqonuniy bosim otkazadi. Misol uchun 2025 yil fevral oyida Oliy Sudyalar Kengashi sud mustaqilligiga tahdid bo’lganini tanqid qildi. Va Chinoz tuman sud raisi bilan prakuror vakili o’rtasida mojaro kelib chiqqan, bu holat sud mustaqilligiga bo’lgan tashqi bosim sifatida qaraladi. Shunindek 2024 yilda 40 nafar sudya muddatidan oldin ishdan olinib, ba’zilari o’z xihishi bilan ketgan, boshqalari esa sud kodeksiga muvofiq bo’lmagan aralashuvlar natijasida lavozimidan chetlatilgan. Sudyalar bir hil masalada har hil qarorlari koplab tushunmovchiliklar keltiriib chiqyapti bu esa sud amaliyotida bir xillikni buzulishiga olib keladi. Misol uchun Oliy sud Plenumining 2017-yilgi “firibgarlikka oid ishlar boyicha sud amaliyoti to’g’risida” gi qarori vaqtincha amaliyotda ayrim sudlarda turlicha qo’llanayotgani tanqid qilgandi. Boshqa sudlar fuqarolik- huquqiy munobatlardagi nizolarni jinoyatchilik bilan aralashtirib, nato’g’ri kvalifikatsiya qilish holatlari aniqlandi, natijada Oliy sud yangi tahrirdagi qaror chiqarib, firibgarlik ishlarida yagona amaliyotni yo’lga qo’yishga intilmoqda, hamda 2024-yil 16 dekabrda oyida bolib yer bilan bog‘liq jinoyatlarda jinoyatni aniqlash va jazo tayinlashda turli sudlarda qarama-qarshi yondashuvlar kuzatilgan. Buning oldini olish uchun Oliy sud “Yer bilan bog‘liq jinoyat ishlari bo‘yicha sud amaliyotining ayrim masalalari to‘g‘risida” gi qaror chiqargan, 2018-yil 19 may kuni bo’lib otkan O’zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining majlisida yagona sud amaliyotini shakllantirishga qaratilgan tushuntirishlar berildi. Protsessual normalarning bir xilda qo‘llanmasligi Fuqarolik va ma’muriy protsessual kodekslar qabul qilingach, sudlar ulardan turlicha foydalanmoqda. Masalan, fuqarolik va ma’muriy ishlarda protsessual normalarni to‘g‘ri hamda bir xilda qo‘llash maqsadida Oliy sud Plenumi qaror loyihalari ishlab chiqildi. Sud tizimida korrupsiya holatlari fuqarolarni sud-huquq tizimiga bolgan ishonchini pasayishiga olib keladi.O’zbekiston boyicha pora bilan bog’liq jinoyatlar 2021 yildan boshlab sezirarli pasaygan, lekn 2023 yildan ular yana kotarilgan misol uchun 06 dekabr 2023-yilda Surxondaryo viloyatida bir sud xodimi shaxsiy biznesmenning jazo ishlarini tiklash sharti bilan 6000$ ning bir qismi berilganidan tashqari 2000$ qo‘shimcha talab qilgani aniqlangan va 2023- yilda O‘zbekiston Milliy xavfsizlik xizmati tomonidan olib borilgan operatsiyada Oliy sud kriminal bo‘limining katta konsultanti 10 000 AQSh dollariga pora olayotganda qo‘lga olindi va yaqnda 2025-yil 13-may kuni Andijon viloyatidagi Xonobod shahar jinoyat sudi raisi Y.E. 30 000 AQSh dollari pora olayotganda ushlanib, sud vakolati bekor qilindi. Buning natijasida adolatning buzilishi, jamiyatning ishonchi yolqolishi va sud tizimining mustaqilligiga zarar yetadi. 1 93 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Muamolarga