THE AMIR WHO LEFT THE "HALF-KINGS" BEHIND OR AMIR ABDULAHAD

Аннотация

В статье рассказывается о жизни, войне и послевоенной деятельности Мамадали Топиболдиева, отважного партизана из Ферганы, который отдал все свои силы и энергию на победу над фашизмом во Второй мировой войне, бесстрашно рискуя жизнью и заставляя фашистов дрожать от страха. Ключевые слова: Вторая мировая война, Мамадали Топиболдиев, Анна Рылкова, Иван Рылков, Адольф Гитлер, «Казбек», Беларусь, Риштан, Пандигон, «Узпродтранс», партизан, пулемет, отряд, эшелон, колхоз. Article: This article provides information about the life, war and post-war activities of Mamadali Topiboldiyev, a brave partisan from Fergana, who mobilized all his strength and energy to achieve victory over fascism in the Second World War, fearlessly risking his life and making the fascists tremble. Keywords: World War II, Mamadali Topiboldiyev, Anna Rilkova, Ivan Rilkov, Adolf Hitler, "Kazbek", Belarus, Rishton, Pandigon, "Uzprodtrans", partisan, machine gun, detachment, echelon, collective farm. Bu tarix – bizniki, uni unutishga hech kimning haqqi yo’q! Islom Karimov Ikkinchi jahon urushi dunyo tarixida misli ko'rilmagan darajada katta va dahshatli, butun insoniyat boshiga og'ir kulfatlarni solgan urush bo'ldi. O'zbekiston xalqi butun taraqqiyparvar insoniyat qatori 1941 – 1945-yillarda Ikkinchi jahon urushida faol ishtirok etib, fashizm ustidan qozonilgan buyuk G'alabani ta'minlashga munosib hissa qo'shdi. El-yurtimizni urush yillarida ko'rsatgan mardlik va https://scientific-jl.com/wsrj 1 8 4 Volume-41_Issue-1_July-2025 World scientific research journal qahramonligi biz uchun ulkan jasorat maktabi, g'urur-iftixor manbai bo'lib, vaqt o'tgani sayin bu o'lmas qadriyatlarning ahamiyati tobora ortib bormoqda. Urushning barcha jabhalarida o’zbekistonlik jangchilar qahramonlik va mardlik namunalarini ko’rsatdilar. Jami bo’lib, Ikkinchi jahon urushiga O’zbekistondan 1 million 433.230 kishi safarbar qilingan. Bu o’sha davrdagi O’zbekistondagi urushga yaroqli aholining 50-60 % ini tashkil etardi [1. – B. 356. ]. O’zbekning mard va jasur o’g’lonlari turli xil millat vakillari bilan Ulug’ Vatan himoyasi uchun Sobiq Ittifoqning dushman qadami yetgan turli o’lkalarida bo’lib o’tgan janglarda jonbozlik ko’rsatib qahramonlik namunalarini ko’rsatdilar. 1944 – 1945-yillarda Belorussiya, Ukraina, Moldaviya, Boltiq bo'yi respublikalari va Rossiyaning g'arbiy viloyatlaridagi partizanlik otryadlarida faoliyat ko'rsatgan o'zbekistonlik jangchilar faoliyati Ikkinchi jahon urushi tarixi sahifalariga bitilgan bo'lib, ularning nomlariyoq dushman ko'ngliga qo'rquv solgan edi. Bular orasida Mamadali Topiboldiyev, J.Otaboyev, I.Musayev, A.Hakimov, I.Qosimov va boshqalarning mardlik namunalarini ta’kidlash mumkin [ 2. – B. 364.]. Bu yovqur vatandoshlarimiz orasida Mamadali Topivoldiyevning o’ziga xos o’rni bor. Mamadali Topivoldiyev 1919-yil 20-sentabrda Farg’ona viloyati Qo’qon uyezdi Rishton volosti Pandigon qishlog’ida dehqon oilasida tavallud topgan. Millati o’zbek. Otasi Topbo’ldi dehqonchilik bilan shug’ullangan, onasi Melibuvi uy bekasi bo’lgan. Oilada 4 nafar farzand bo’lishgan, to’ng’ich farzand Mamadali, undan keyin esa Yigitali, Mahmudjon, Oyimchaxonlar bo’lishgan. Maktabda boshlang’ich ta’limni tugatgandan so’ng, 1934-yildan Rishton tumani aloqa bo’limida pochtachilik qilgan. Oq yer qishlog’idagi 1-mashina-traktor stansiyasi qoshidagi traktorchilik kursida o’qib, kolxozda traktorchi bo’lib ishlagan. Yana bo’sh paytlari rus, tatar, tojik millatiga mansub rishtonlik do’stlari bilan birgalikda Bog’dod tumanidagi Serovo (hozirda Furqat) temiryo’l stansiyasi ishchisi bo’lib ham ishlagan. 1939-yilda harbiy xizmatga safarbar etilgan. Dastlab Lomja shahri (ba’zi manbalarda esa Bobruysk shahri) yonida joylashgan 130-artilleriya polkida mexanik haydovchi vazifasida xizmat qilgan. 1940-yilda Belostok shahridan polkiga qaytayotganida juda muhim topshiriqni bajarayotgan nemis josusini tiriklayin ushlagan. Mamadali Topivoldiyev 1941-yildan Ikkinchi jahon urushi janglarida ishtirok eta boshlaydi. G’arbiy front tarkibida Belorussiyadagi mudofaa janglarida ishtirok etgan. Urush paytida Topivoldiyevning harbiy qismi Minsk viloyati Borisov shahri yaqinida nemislar qurshovida qolib ketadi. Qurshovdan faqat o’zi va safdoshi Ivan Rilkov omon qolishib, oyog’idan og’ir yaralangan holda Mogilyov viloyatidagi Ivanning Pisarevo qishlog’iga jo’nab ketishadi. Ivanning onasi Anna Vasilyevna Rilkova Mamadaliga o’z uyidan boshpana bergan. Ammo qishloqdagi ayrim shaxslar Topivoldiyevning yashiringan joyi haqida nemislarga xabar berishadi. Nemis askarlari Anna Rilkova uyini tintuv qilishib, uni qamchilab jazolaydi va uyini yoqib yuborishadi. Yerto’ladagi kartoshka uyumiga ko’milib olgan Topivoldiyev yong’inda https://scientific-jl.com/wsrj 1 8 5 Volume-41_Issue-1_July-2025 World scientific research journal tasodifan tirik qolib, Ratsev o’rmonidagi partizanlar otryadiga qo’shiladi. Bu otryadga Topivoldiyevdan tashqari quroldoshlari Ivan Rilkov va desantchi Nikolay Paxota ham qo’shilgan. Otrya