BOSHLANG‘ICH SINFDA ARIFMETIK AMALLARNI O‘QITISHDA INNOVATSION PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR VA INTERAKTIV USULLARNING SAMARADORLIGI: NAZARIY VA AMALIY TAHLIL

Аннотация

Ushbu maqolada boshlang‘ich sinflarda arifmetik amallarni o‘rgatish jarayonini optimallashtirishda pedagogik texnologiyalar va interaktiv usullarning o‘rni tahlil qilingan. Tadqiqotda arifmetik amallarni o‘qitishning anʼanaviy va zamonaviy yondashuvlari qiyosiy o‘rganilib, o‘quvchilarning bilish faoliyatini rivojlantirishga xizmat qiladigan samarali metodlar taklif etilgan. Maqolada, ayniqsa, interaktiv o‘yinlar, muammoli vaziyatlar yaratish va axborot texnologiyalaridan foydalanish orqali o‘quvchilarning matematikaga bo‘lgan qiziqishini oshirish yo‘llariga eʼtibor qaratilgan. Kalit so‘zlar: Arifmetik amallar, pedagogik texnologiya, interaktiv usullar, boshlang‘ich taʼlim, "aqliy hujum", "kublar usuli", raqamli taʼlim, STEAM. Bugungi kunda taʼlim sohasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar Oʻzbekistonning kelajagi uchun mustahkam poydevor yaratmoqda. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev taʼlim tizimining har bir bo‘g‘iniga, ayniqsa, maktab taʼlimiga katta eʼtibor qaratib, shunday deganlar: "Najot – taʼlimda, najot – tarbiyada, najot – bilimda. Chunki, barcha ezgu maqsadlarga bilim va tarbiya tufayli erishiladi."1Bu chuqur mazmunli fikr zamonaviy taʼlim tizimining asosiy g‘oyasini, yaʼni bilimli va tarbiyali avlodni voyaga yetkazish mamlakat taraqqiyoti uchun asosiy shart ekanligini anglatadi. Boshlang‘ich taʼlimda matematika fani oʻquvchilarga nafaqat aniq bilimlar berish, balki ularda mustaqil fikrlash, ijodiy yondashuv va hayotiy koʻnikmalarni shakllantirishda muhim poydevor vazifasini oʻtaydi. Arifmetik amallarni oʻzlashtirish esa matematik tafakkurni rivojlantirishning dastlabki va eng muhim bosqichidir. Anʼanaviy taʼlim metodlari baʼzan oʻquvchilarda matematikaga nisbatan qiziqishni susaytirishi mumkin. Shu bois, dars jarayoniga innovatsion pedagogik texnologiyalar va interaktiv usullarni tatbiq etish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolaning maqsadi, arifmetik amallarni oʻqitishda zamonaviy usullarning samaradorligini nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilish, shuningdek, amaliyotda qoʻllash uchun aniq tavsiyalar berishdan iborat. 1. Arifmetik amallarni o‘qitishning metodik asoslari: Nazariya va amaliyot uyg‘unligi Boshlang‘ich sinflarda arifmetik amallarni oʻqitish, oʻquvchilarda mavhum tushunchalarni konkretlashtirishdan boshlanadi. Bu jarayon oddiy sanashdan murakkab hisoblashlarga bosqichma-bosqich oʻtishni nazarda tutadi. Dastlab, oʻquvchilar qoʻshish va ayirish amallarini real obyektlar, masalan, oʻyinchoqlar, sanash tayoqchalari yoki mevalar yordamida oʻrganadilar. Bu ularda sonning tarkibi va amallarning mohiyati haqida aniq tasavvur shakllantirishga yordam beradi. * Amaliy misol: "Qoʻshish" mavzusini oʻrganishda oʻqituvchi oʻquvchilarga 3 ta qizil va 2 ta yashil olma beradi. Soʻngra, "Jami nechta olma bor?" degan savol orqali 3 + 2 = 5 ifodasini 1 Mirziyoyev Sh.M. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Oliy Majlisga Murojaatnomasi. 29-dekabr, 2020 yil. https://president.uz/uz/lists/view/4057 99 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo amaliy jihatdan isbotlaydi. Bu usul bolaning mantiqiy fikrlashini rivojlantirib, matematik amallarni yodlashdan koʻra tushunib olishiga xizmat qiladi. * Ko‘paytirish amali: Ko‘paytirishni o‘rgatishda qo‘shishning takrorlanishi g‘oyasini tushuntirish muhim. Masalan, "3 ta qatorda 4 tadan olma bor. Hammasi bo‘lib nechta?" degan savol orqali o‘quvchilarga 4+4+4 = 12 va 3 x 4 = 12 ekanligini anglatish mumkin. Bu metodik yondashuv o‘quvchining shaxsiy bilish faoliyatini rivojlantirishga qaratilgan boʻlib, ularda mustaqil ish yuritish, oʻzini oʻzi nazorat qilish va baholash kabi koʻnikmalarni shakllantiradi. 2. Pedagogik texnologiyaning taʼlim jarayonidagi oʻrni. Pedagogik texnologiya — bu taʼlim jarayonini samarali tashkil etishga xizmat qiluvchi tizimli yondashuvdir. Uning mohiyati oʻquvchilarning faol ishtirokini taʼminlash, ularda mantiqiy fikrlash va ijodiy yondashuvni rivojlantirishdan iborat. Taʼlim jarayonida zamonaviy pedagogik texnologiyalarni qoʻllash orqali oʻqituvchi anʼanaviy maʼruzachi rolidan murabbiy va yoʻnaltiruvchi roliga oʻtadi. * Amaliy misol: "Qoʻshish va ayirish" darsida oʻqituvchi interfaol doska yoki proyektor yordamida matematik oʻyinni tashkil qilishi mumkin. Bu oʻyinda oʻquvchilar raqamlarni belgilangan joyga toʻgʻri joylashtirishlari yoki masalalarni tezda yechishlari talab etiladi. Natijalar darhol ekranda namoyish etiladi, bu esa oʻquvchilarda musobaqa ruhini uygʻotib, darsga boʻlgan qiziqishini oshiradi. Pedagogik texnologiyalar, shuningdek, turli dasturlar va ilovalar yordamida oʻquvchilarning oʻzlashtirish darajasini kuzatish va individual yondashuvni qoʻllash imkonini beradi. Masalan, agar bir oʻquvchi koʻpaytirishni tushunishda qiynalsa, oʻqituvchi unga alohida takroriy mashgʻulotlar yoki raqamli oʻyinlar orqali yordam bera oladi. 3. Interaktiv usullar va ularning amaliy qoʻllanilishi: Dars samaradorligini oshirish mexanizmlari Interaktiv usullar taʼlim jarayonini jonlantirib, uni bir tomonlam