IMMUN TIZIMIGA INFEKSIYA VA INSEKTISIDLARNING SINERGETIK TA’SIRI

Аннотация

The article examines the impact of various microorganisms and insecticides on the immune system of a living organism and its results. Infections are considered pathogens, and insecticides are chemicals used to kill foreign organisms. Their impact on a living organism can almost completely block the functions of organs, tissues, cells, the immune system or natural defense systems. Keywords: Infection, microorganism, pathogen, complex, cell, immune system, function, property, effect, insecticide, mitochondria, membrane, abiotic factors, synergy. Bizga ma’lumki infeksiya (mikroblar, patogenlar) - mikroorganizmlar hisoblanadi. Ular murakkab (hujayra) sistema (tizim)larga, tirik organ- to’qimalarga, xatto organoidlarga va boshq.ga bevosita turli omillar ta’sirida kirib yuqumli kasalliklarni qo’zqatadi. Insektisidlar (abiotik omillar) esa turli zararkunandalarni yo’q qilish uchun ishlatiladigan zaharli moddalar bo’lib, ularni me’yordan ortiq qo’llash infeksiyalar kabi turli xil kasalliklarni kelib chiqishiga sabab bo’ladi. Shuning uchun, insektisidlar tirik organizm immun tizimi, hujayra va uning ichki organellalariga, masalan mitoxondriya membranalariga o’ziga xos ta’sirga ega zaharli moddalar hisoblanadi (Rasm 1). https://scientific-jl.com 2 0 7 67-son_1-to’plam_Avgust-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Rasm 1. Дифлубензурон, molekulaning uch R a s Yuqoridagilarga asosan aytish mumkin, infeksiya va insektisidlarning immun tizimiga ta’siri jiddiy yoki o’ta oqir ko’rinishlarda bo’lishi mumkin. Shu masalalarga oydinlik kiritish xozirgi kunning dolzarb muammolaridan biridir. Tirik organizmga tushgan ayrim mikroorganizmlar va abiotik omillar, organ- to’qimalar hamda, immun tizimi tomonidan o’z-o’zidan yo’q qilinishi fanga ma’lum. Lekin ularning birgalikda xujumi, ta’sir doirasiga qarab jiddiy asoratlarga sabab bo’ladi. Xattoki o’lim darajasida ta’sir etishi mumkin. Shuning uchun ta’siriga ko’ra masalan infeksiyalar turli nomlar bilan ataladi. Qo’yida shunday infeksiyalardan ayrimlarini ko’rib chiqamiz: - Anemiya, gipatonik, bezgak, gepatit, sil, trixinoz, nafas etishmovchiligi va boshqa kasalliklarni chaqiruvchi mikroorganizmlar. Tirik mavjudotning tanasi bilan oziqlanadigan bunday mikroorganizlar parazit infeksiyalari deb ataladi. Parazitlar - qayta ishlov berilmagan, ya’ni, iflos suvlarni ist’emol qilganda oziq-ovqat orqali, hasharotlar chaqqanda va boshqa omillar orqali yuqumli kasalliklarning rivojlanishiga sabab bo’ladi. - Ayrim xollarda ta’sirning qo’zqatuvchisiga qarab faqat antibiotiklardan engiladigan mikroorganizmlar bakterial infeksiyalar deb ataladi. Bakterial infeksiyalar tez tarqaladigan xossaga ega bo’lib, bir hujayralilarga mansub bo’lgani uchun o’z-o’zidan ko’paya oladigan https://scientific-jl.com 2 0 8 67-son_1-to’plam_Avgust-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali mikroorganizmlar toifasiga kiradi. Shuning uchun turli xil yuqumli kasalliklarni keltirib chiqarish xususiyatiga ega infeksiyalar xisoblanadi. Masalan, nafas yo’llari kassalliklarini, peshob yo’llari, buyrak, pnevmoniya, sil, teri infeksiyalari, oshqozon-ichak infeksiyalari, meningit va boshqalarni keltirib chiqarish xossalariga ega. - Gripp, shamollash, qizamiq, suvchechak, OITS, gepatit va boshqa kasalliklarga sabab bo’luvchi, o’z-o’zidan ko’paya olmaydigan mikroorganizmlar virusli infeksiyalar deb ataladi. Virusli infeksiyalar bakteriyalardan ancha kichik bo’lgan yuqumli agentlar bo’lib, yuqoridagilar bilan bir qatorda OIV va COVID-19 kabi murakkab kasalliklarni qo’zqatish xususiyatiga ega. - Immun tizimi faoliyatiga ta’sir etuvchi, trixofitiya, kandidoz, keratomikoz, dermatomikoz va boshqa kasalliklarni qo’zqatuvchi mikroorganizlar zamburugʻli infeksiyalar deb ataladi. Xozirda teri, tirnoq va ichki organlarda zamburugʻli infeksiyalar keltirib chiqargan xolatlarni ko’p uchratish mumkin. Yuqorida ko’rib o’tilgan va yana boshqa turga mansub infeksiya(Rasm 2)larning umumiy tomonlari ham mavjud, ya’ni, ularning tajovuzkorlik darajasi albatta tirik organizmning immun tizimiga katta bogʻliq bo’ladi. Rasm 2. (Rasm manbasi: https://gemotest.ru/info/spravochnik/zabole vaniya/infektsionnye-zabolevaniya/) Tirik organizmlarning immun tizimi, organ - to’qimalarning xayot faoliyatini saqlash uchun, sogʻlom turmush tarzini ta’minlash maqsadida, tashqi yot unsurlardan ximoyalash vazifasini bajaradi. Lekin turli mikroorganizmlar, pestistidalar va ogʻir https://scientific-jl.com 2 0 9 67-son_1-to’plam_Avgust-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali metallarning ta’siri natijasida, tirik organizm immun tizimi o’z vazifasini bajara olmaydi, masalan: Oq qon hujayralariga ta’sir qilganda tananing ximoya tizimini ishdan chiqaradi. Sodir bo’layotgan muammoni tanib so’ng unga qarshi kurashish, boshqa hujayralar bilan aloqa qilish va boshqa vazifalarni bajarish izdan chiqadi. Turli hujayralarining o’ziga xos vazifasi buziladi. Jumladan, mitoxondriya