LABORATORIYA SHAROITIDA QAYRAG‘OCH URUG‘LARINING UNUVCHANLIK KO‘RSATGICHLARI

Аннотация

This article presents data on the germination rates of elm seeds grown by forest enterprises of the Fergana Valley under laboratory conditions. It includes information on the percentage of seed germination across different regions and qualitative indicators of seedling emergence. Keywords: Forest, seeds, laboratory analysis, result, percentage, indicators. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 6-oktabrdagi PQ-4850-son hamda 2024-yil 21-oktabrdagi 44-sonli yig‘ilish bayoni hamda 2023-yil 23-noyabrdagi “Respublikada yashillik darajasini yanada oshirish, “Yashil makon” umummilliy loyihasini izchil amalga oshirish orqali ekologik barqarorlikni ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida” hukumat topshiriqlari va PF-199-son Farmoni tegishli bandlariga asosan O‘rmon urug‘chiligi markazi davlat muassasasi va uning Farg‘ona hududiy o‘rmon urug‘chilik tahlil laboratoriyasi tashkil etildi. Farg‘ona hududiy o‘rmon urug‘chilik tahlil laboratoriyasi xodimlari, Farg‘ona vodiysi viloyatlarida tayyorlangan urug‘larni tahlildan o‘tkazish, o‘rmon urug‘chiligi bo‘yicha ilmiy- https://scientific-jl.com 1 3 5 50-son_1-to’plam_Avgust -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi tadqiqot ishlarini olib borish, urug‘ tayyorlanadigan plantatsiyalarni tashkil etish bo‘yicha O‘rmon xo‘jaliklari bilan yaqin va doimiy hamkorlik qilish, urug‘chilik holatini o‘rmon xo‘jaliklari hududlarida birgalikda o‘rganish ishlari olib borilmoqda. Qayd etilgan topshiriqlar hamda “Yashil makon” umummilliy loyihasi doirasida kelgusidagi ustuvor vazifalar ijrosini ta’minlash maqsadida o‘rmon xo‘jaliklari kesimida 2025 yil uchun o‘rmonchilik, ko‘chatchilik va urug‘chilik yo‘nalishlarida topshiriqlar taqsimoti ishlab chiqilgan, yuqorida keltirilgan qarorlar, farmonlar va topshiriqlar ijrosini ta’minlash, O‘rmon urug‘chilik markazi va uning hududiy laboratoriyalari zimmasiga yuklatilgan. Atrofimizni o‘rab turgan ko‘plab o‘simliklar mavjud, har bir o‘simlikning o‘ziga xos harakteri belgilari bor, ayrim o‘simliklar faqatgina dorivor, ayrimlari oziq ovqat bo‘lsa, qayrag‘ochdoshlar oilasiga mansub Ulmus turkumi turlari o‘zining biologik xususiyatlari bilan alohida ahamiyat kasb etadi. Ushbu o‘simlik asosan O‘rta Osiyo va Ozorboyjonda yaxshi o‘sadi, hamda 450-500 yil o‘sib turadi. Yorug‘likga talabchan, qurg‘oqchilikka juda chidamli, sovuqqa hamda zararkunandalarga nisbatan chidamsiz. U tog‘larning 1500 balandligi gacha bo‘lgan joylarda o‘sadi. Qulay sharoit bo‘lsa uning bo‘yi 10-15-m gacha yetadi. Shox-shabbasi qalin, shakli turlariga qarab turlicha ya’ni sharsimon, tik joylashadi. Shoxlanishi monopodial barglari novdalarida ketma- ket joylashadi barglarining shakli tuxumsimon shakilda. Qayrag‘och mart oyining boshlarida havo haroratiga qarab 5-10 kungacha oralig‘ida vigetatsiyasini boshlaydi. Mart oyining oxiri aprel oylarida gullab mevalaydi urug‘larini tezlik bilan yig‘ishtirib olinmasa barcha urug‘lar kichik va yengil bo‘lganligi sababli terib olish imkoni bo‘lmaydi. O‘rmon xo‘jaligi ilmiy-tadqiqot instituti olimlari bilan xamkorlikda Farg‘ona vodiysi viloytlarida yetishtirilayotgan qayarag‘och (ulmus) urug‘larini labaratoriya sharoitida unuvchanlik darajasini aniqlash bo‘yicha tadqiqot ishlari amallga oshirildi. Urug‘ unduruvchi inkubatorga qo‘yishdan oldin urug‘lar qo‘l bilan ishlov berildi va urug‘lar vazn o‘lchovlari aniqlandi. 1000 dona urug‘ning og‘irligi 5,6 grammdan 7,4 gramni tashkil etishi aniqlandi. Bir dona urug‘ning og‘irligi o‘rtacha 0.007 gr ga tengligi aniqlandi. Tajribaning keyingi bosqichida urug‘ unduruvchi inkubatorga qo‘yilgandan urug‘ini laboratoriya sharoitida undirish jarayonida bir nechta muhim vazifalar belgilangan. Urug‘larni laboratoriya tahlili jarayonida belgilangan muddatlarga amal qilish talab etiladi. Quyida qayrag‘och urug‘ini laboratoriya sharoitida undirishdagi vazifalar va ularning muddatlari keltirilgan (1-jadval). 1-jadval Qayrag‘och urug‘ini laboratoriya sharoitida undirash vazifalari va muddatlari https://scientific-jl.com 1 3 6 50-son_1-to’plam_Avgust -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Muddat № Vazifa nomi Bayon etilishi (kun/soat) Sog‘lom va to‘liq urug‘lar 1 Urug‘ni saralash 1–2 kun tanlab olinadi. Qattiq qobiqni yumshatish Urug‘ qobig‘ini 12–24 soat (issiq uchun mexanik yoki termik 2 yumshatish suvda 20–30 usullar (xona xaroratida (skarifikatsiya jarayoni) daqiqa) suvda saqlash). Urug‘ni namlash Urug‘ni 24 soat davomida 3 (namlanishga illiq suvda ushlab, hajmini 1- sutka tayyorlash) oshirish. Namlik va harorat nazoratida Urug‘ni undirish 4 urug‘ni undirash: +24+26°C, 7–14 kun (inkubatsiya) nam muhitda. Undirilgan urug‘larni Ungan urug‘lar soni, sifati va 5 1-kun baholash undirish foizini aniqlash. Unuvchanlik aniqlanib petri Unuvchanlik Urug`lar undiruvch idishlari sterilizarsiya qilish, aniqlangandan 6 moslamalar (apatarlar) yakobsen apatarini urug`lar so‘ng 1- kun va substratlatni tozalash qoldiqlari va zambrug`lardan ichida tozalash O‘rmon urug‘chilik markazi Far