FIZIKA SOHASIDA ILMIY ISHLARNING HISOBLASH MASALALARINI ISHLASHDA DASTURLARDAN FOYDALANISH

Аннотация

В данной статье проводится анализ программного обеспечения, применяемого для эффективного решения вычислительных задач в научных исследованиях в области физики. Рассматриваются методические подходы к созданию физических моделей, решению дифференциальных уравнений и обработке экспериментальных данных с использованием компьютерных программ. Такие программы, как Python, MATLAB, Wolfram Mathematica и COMSOL Multiphysics, значительно упрощают научный процесс благодаря возможностям статистического анализа, построения графиков и моделирования. В статье на основе статистических данных освещаются наиболеечасто используемые программы иих преимущества. Ключевые слова: физика, вычислительная физика, научное программное обеспечение, MATLAB,Python,моделирование,дифференциальныеуравнения,статистическийанализ. Kirish; Zamonaviy fizika fanining rivojlanishi nazariyani eksperiment bilan uyg‘unlashtirishni, bu esa murakkab hisoblashlarni talab etishini ko‘rsatmoqda. Hisoblash fizikasi sohasida kompyuter dasturlaridan foydalanish – fizik hodisalarni modellashtirish, simulyatsiya qilish va yechimlarni grafik ko‘rinishda ifodalash imkonini beradi. Ushbu maqola zamonaviy fizik tadqiqotlarda foydalanilayotgan kompyuter dasturlarini ko‘rib chiqishga bag‘ishlanadi. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 16,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Metodika;Tadqiqot quyidagi yo‘nalishlarda olib borildi: 2022–2024 yillar oralig‘ida O‘zbekistonning yetakchi universitetlarida (NUU, TATU, QarDU) foydalanilayotgan dasturiy ta'minotlarbo‘yicha o‘rganish; 100dan ortiqfizikasohasidagi ilmiy maqolalarni tahlilqilish; So‘rovnoma orqali 50 nafar doktorant va ilmiy izlanuvchilarning tajribasini o‘rganish. Foydalanilgan asosiy dasturlar: Python (NumPy, SciPy, SymPy), MATLAB, COMSOL Multiphysics, Wolfram Mathematica, LaTeX. NatijalarTadqiqot davomidaquyidagi asosiy natijalarga erishildi: Ilmiy maqolalarda qo‘llanilishi: Python: 56% MATLAB: 23% Mathematica: 10% COMSOL: 7% Boshqalar: 4% Hisoblash masalalari turlari: Differensial tenglamalarni yechish: 37% Eksperimental ma’lumotlarni qaytaishlash: 28% Grafik vizualizatsiya: 21% Spektral tahlillar: 14% So‘rovnoma natijalari: 80%tadqiqotchilar dasturlardan doimiy foydalanadi; 65%foydalanuvchilar Python asosidagi ochiq manbali kutubxonalarni afzal ko‘radi; 90%holatda dasturiy hisoblashlarilmiy ishnitezlashtiradi va aniqligini oshiradi Tahlil;Olingan natijalar fizikada hisoblash dasturlarining ahamiyatini tasdiqlaydi. Ayniqsa, Python dasturining bepul va ochiq manbali bo‘lishi uni eng keng qo‘llaniladigan vositaga aylantirmoqda. MATLAB esa o‘zining kuchli grafik va matritsa asosidagi hisoblash imkoniyatlari bilan ilmiy loyihalarda qo‘llaniladi. Mathematica va COMSOL esa murakkab nazariy modellar va fizik jarayonlar simulyatsiyasida foydalidir. Ushbu dasturlardan foydalanish orqali fizik hodisalarni nazariy, eksperimental va vizual tarzda chuqur tahlil qilish mumkin. Xulosa;Fizika sohasida hisoblash masalalarini yechishda dasturlardan foydalanish nafaqat ilmiy aniqlikni oshiradi, balki vaqt va resurslarni tejashga ham xizmat qiladi. O‘zbekiston sharoitida Python va MATLAB kabi dasturlarni chuqur o‘rgatish va ilmiy loyihalarga keng joriy etish zarur. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 16,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Keyingi bosqichda ilmiy salohiyatni oshirish uchun bu dasturlarni o‘quv dasturlariga integratsiya qilishtaklifqilinadi. Foydalanilgan adabiyotlar 1.Mark Newman. ComputationalPhysics. CreateSpaceIndependent, 2012. 2.Giordano N., Nakanishi H. ComputationalPhysics. Pearson, 2006. 3.McKinney W.Python forData Analysis. O’ReillyMedia, 2017. 4.Chapra S. C.,Canale R. P.Numerical Methods for Engineers. McGraw-Hill, 2015. 5.MATLAB Documentation –https://www.mathworks.com 6.SciPy &NumPy Documentation –https://www.scipy.org 7.COMSOL User Guide–https://www.comsol.com 8.Tursunov Q.Sh., Rahmatov A. –Zamonaviy fizikaasoslari. –Toshkent: O‘qituvchi,2015. 9.Matveev A.N. – Kurs teoreticheskoy fiziki: Kvantovaya mexanika. – M.: Vysshaya Shkola, 1983. 10.Sattarov M. –Hisoblash fizikasi asoslari. –Toshkent: Fan,2007. 11. Landau L.D., Lifshits E.M. – Kurs teoreticheskoy fiziki: Statisticheskaya fizika. – M.: Nauka, 1976. . www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL