PUL-KREDIT SIYOSATINING IQTISODIY MOHIYATI

Аннотация

Ushbu maqolada pul-kredit siyosatining iqtisodiy mohiyati, uning asosiy vositalari va maqsadlari, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi misolida ushbu siyosatning iqtisodiy jarayonlarga ta’siri tahlil qilinadi. Pul-kredit siyosati orqali inflyatsiya darajasi, pul massasi, foiz stavkalari va valyuta kurslari kabi ko‘rsatkichlar boshqarilib, iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish maqsad qilingan. Kalit so‘zlar: Pul-kredit siyosati, markaziy bank, inflyatsiya, foiz stavkasi, monetar siyosat, iqtisodiy o‘sish. Annotation: This article analyzes the economic essence of monetary policy, its main tools and goals, as well as the impact of this policy on economic processes on the example of the Republic of Uzbekistan. Through monetary policy, indicators such as inflation rate, money supply, interest rates, and exchangerates are managed and aim to promoteeconomic growth. Key words: Monetary policy, central bank, inflation, interest rate, monetary policy, economic growth. Pul-kredit siyosati (yoki monetar siyosat) — davlat tomonidan iqtisodiyotda pul muomalasini tartibga solish, narxlar barqarorligini ta’minlash va makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarni muvozanatda ushlab turish vositasidir. Pul-kredit siyosati asosan markaziy bank tomonidan amalga oshiriladi va uning asosiy maqsadi inflyatsiyani nazorat qilish, iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-quvvatlash, bandlik darajasini barqarorlashtirish hamda to‘lov balansini muvozanatlashtirishdan iborat. Pul-kreditsiyosatining mohiyati vaasosiy turlari Pul-kreditsiyosati ikki asosiy shakldaamalga oshiriladi: 1. Ekspansion (kengaytiruvchi) siyosat – iqtisodiy inqiroz yoki pasayish davrida qo‘llanilib, pul massasini ko‘paytirish, foiz stavkalarini kamaytirish orqali iqtisodiy faollikni oshirishga qaratiladi. 2. Restriktiv (cheklovchi) siyosat – inflyatsiya darajasi yuqori bo‘lganda yoki iqtisodiyotda "qizib ketish" holati yuzaga kelganda qo‘llaniladi. Unda pul massasini kamaytirish vafoizstavkalarini oshirish orqali iqtisodiyfaollik sekinlashtiriladi. Pul-kreditsiyosatining vositalari Markaziy banklar quyidagi asosiy vositalarorqali pul-kredit siyosatini yuritadi:  Diskont siyosati (foiz stavkasi siyosati) – Markaziy bank tomonidan tijorat banklariga beriladigan kreditlar bo‘yicha foizstavkalarini belgilash.  Majburiy zaxiralar normasi – tijorat banklarining mijozlar depozitlari bo‘yicha Markaziy bankdasaqlanishi lozim bo‘lgan zaxiralarulushinibelgilash.  Ochiq bozor operatsiyalari – davlat qimmatli qog‘ozlarini sotib olish yoki sotish orqali iqtisodiyotga pul massasini kiritishyoki uni kamaytirish.  Valyuta bozoridagi intervensiyalar – valyuta kursini barqarorlashtirish maqsadida amalgaoshiriladi. O‘zbekistonda pul-kreditsiyosatining zamonaviy yo‘nalishlari O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki mustaqil pul-kredit siyosatini yuritadi. So‘nggi yillarda mamlakatda inflyatsiyani pasaytirish, pul-kredit siyosatini soddalashtirish va ochiqlikni ta’minlash bo‘yichaqator islohotlar amalgaoshirildi. 66 INTERNATIONAL CONFERENCE PEDAGOGICAL REFORMS AND THEIR SOLUTIONS VOLUME 11, ISSUE 01, 2025 Asosiyyo‘nalishlarquyidagilardaniborat:  Pul-kreditsiyosatining inflyatsion targeting tizimigao‘tishi;  Pulmassasining o‘sishininazorat ostidaushlab turish;  Milliy valyutaning erkin konvertatsiyasini ta’minlash;  Foizstavkalarining bozormexanizmlari asosida shakllanishiga ko‘maklashish. Markaziy bank 2020-yildan boshlab bosqichma-bosqich inflyatsion targeting tizimiga o‘ta boshladi. Ushbu tizimda asosiy e’tibor narxlar barqarorligini ta’minlash va inflyatsiyani aniq maqsadli ko‘rsatkichlar doirasida ushlab turishga qaratiladi. 2025-yilgacha inflyatsiya darajasini 5%atrofida saqlab qolishasosiy maqsad etib belgilangan. Pul-kreditsiyosatining iqtisodiyotga ta’siri To‘g‘ri olib borilgan pul-kredit siyosati quyidagi ijobiynatijalarga olib keladi:  Inflyatsiyaning barqarorlashuvi;  Iqtisodiyo‘sishning qo‘llab-quvvatlanishi;  Investitsiyalar hajminingortishi;  Tashqi iqtisodiy muvozanatnita’minlash. Biroq noto‘g‘ri olib borilgan pul-kredit siyosati iqtisodiyotda inflyatsiyaning keskin oshishi, milliy valyutaning qadrsizlanishi, investitsiyaviy faollikning pasayishi kabi salbiy oqibatlarga ham olibkelishi mumkin. Xulosa. Pul-kredit siyosati har qanday davlat iqtisodiyotida muhim makroiqtisodiy boshqaruv vositasidir. O‘zbekistonda so‘nggi yillarda olib borilayotgan islohotlar, ayniqsa inflyatsion targeting tizimiga o‘tish, mamlakat iqtisodiyotini barqarorlashtirish va investitsiyaviy jozibadorligini oshirishga xizmat qilmoqda. Kelgusida bu yo‘nalishda ochiqlik, prognozlash imkoniyatlari va bozor mexanizmlarini rivojlantirish orqali siyosat samaradorligini oshirish zarur. FOYDALANILGANADABIYOTLARRO‘YXATI: 1. O‘zbekistonRespublikasi Markaziy banki rasmiy veb-sayti —www.cbu.uz 2. “Pul,kredit vabanklar”–T. Jalilov, T.: “Fanva texnologiya”,2022 3. Mankiw, N. G. (2021). Macroeconomics.Harvard University Press. 4. Mishkin, F. S. (2020). The Economics of Money, Banking and Financial Markets. Pearson. 5. O‘zbekiston