OLIY TAʼLIM MUASSASALARIDA SPORT SOHASINI RIVOJLANTIRISH BOʻYICHA CHORA-TADBIRLAR

Аннотация

Ushbu maqolada O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarida sport sohasini rivojlantirishning dolzarbligi, mavjud muammolar va ularni bartaraf etish bo‘yicha chora- tadbirlar tahlil qilingan. Sport infratuzilmasini yaxshilash, sog‘lom turmush tarzini qaror toptirish, talaba-yoshlarning jismoniy faolligini oshirishda hukumat qarorlarining roli ko‘rsatib o‘tilgan. Maqolada Prezident farmonlari, Vazirlar Mahkamasi qarorlari asosida amalga oshirilayotgan amaliy ishlar hamda ularning oliy ta’lim tizimidagi samarasi yoritilgan. Tadqiqotdailg‘orxorijiy tajribalar bilan solishtirmatahlil ham berilgan. Kalit so‘zlar: sport sohasi, oliy ta’lim muassasasi, sog‘lom turmush tarzi, davlat siyosati, jismoniy tarbiya, talaba yoshlar, sport infratuzilmasi, chora-tadbirlar Mamlakatimizda sog‘lom avlodni tarbiyalash, yoshlar orasida sportni ommalashtirish, jismoniy tarbiya va sport infratuzilmasini rivojlantirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biridir. Ayniqsa, oliy ta’lim muassasalarida sportga bo‘lgan e’tibor yildan-yilga kuchaymoqda. Bu borada O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 4-martdagi “Yoshlar o‘rtasida sportni yanada ommalashtirish va sport infratuzilmasini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ–160-son qarori, shuningdek, 2022-yil 11-apreldagi “2022–2026-yillarda O‘zbekiston Respublikasida sog‘lom turmush tarzini keng targ‘ib qilish va jismoniy faollikni oshirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF–87-son farmoni bu yo‘nalishdagi asosiy huquqiy bazani tashkilqiladi. Ushbu qaror va farmonlar asosida oliy ta’lim muassasalarida sport zallari va maydonchalari qurilishi, zamonaviy jihozlar bilan ta’minlash, sport to‘garaklari faoliyatini yo‘lga qo‘yish bo‘yicha qator chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Shu bilan birga, talaba-yoshlar o‘rtasida sport musobaqalari, sog‘lom hayot targ‘iboti va jismoniy faollikni oshirish borasida tizimli ishlarolibborilmoqda. Mazkur maqolada aynan oliy ta’lim muassasalarida sport sohasini rivojlantirishga doir mavjud holat, muammolar, mavjud siyosiy-huquqiy asoslar va amaliy chora-tadbirlar tahlil qilinadi. Shuningdek, ushbu chora-tadbirlarning talabalarning sog‘lom turmush tarzi va ta’lim sifatiga ta’siri ilmiy asosda o‘rganiladi. Tadqiqot davomidakompleks yondashuv asosidaquyidagi metodlardan foydalanildi: 1. Normativ-huquqiy tahlil – sport sohasini tartibga soluvchi asosiy hujjatlar, xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmon va qarorlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari, Sportnirivojlantirish vazirligi me’yoriy hujjatlari o‘rganildi. 2. Tahliliy-statistik metod – oliy ta’lim muassasalarida sport infratuzilmasining holati, talabalar soni, sport to‘garaklari, yutuqlari bo‘yicha rasmiy statistik ma’lumotlartahlil qilindi. 19 INTERNATIONAL CONFERENCE PEDAGOGICAL REFORMS AND THEIR SOLUTIONS VOLUME 11, ISSUE 01, 2025 3. Solishtirma tahlil – xorijiy mamlakatlar (masalan, Janubiy Koreya, Yaponiya, Turkiya) tajribalari bilan O‘zbekistondagi amaliyot taqqoslab o‘rganildi. 4. Sotsiologik so‘rov – ayrim oliy ta’lim muassasalarida talaba va murabbiylar o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovnomalar orqali ularning sportga munosabati, ehtiyojlari vatakliflari o‘rganildi. 5. Amaliy kuzatuv va tajriba – sport mashg‘ulotlari, musobaqalar va sog‘lom turmush tarzinishakllantirishga qaratilgan tadbirlar bevositakuzatilib, ularning samaradorligi baholandi. Ushbu metodlar yordamida sportni rivojlantirishdagi muammolar va ularni bartaraf etish bo‘yicha samarali chora-tadbirlar ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalari quyidagi asosiy jihatlarni aniqladi: 1. Oliy ta’lim muassasalarida sport infratuzilmasi yildan-yilga kengaymoqda. So‘nggi yillarda ko‘plab universitet va institutlarda sport zallari, stadionlar, suzish havzalari va ochiq sport maydonlari yangidan qurilmoqda yoki ta’mirlanmoqda. 2. 2022–2024-yillar davomida PQ–160-son qarori asosida 100 dan ortiq OTMda sport anjomlari yangilandi vatalabalarga sport bilan shug‘ullanish uchun imkoniyatlar yaratildi. 3. Talabalar o‘rtasida sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish maqsadida ko‘plab sport tadbirlari, marafonlar, spartakiadalar o‘tkazilib,ularning ishtirok faolligi 30–40% ga oshgan. 4. OTMlarda faoliyat yuritayotgan jismoniy tarbiya o‘qituvchilarining kasbiy malakasi oshirilmoqda,zamonaviy metodikava innovatsionyondashuvlar joriy etilmoqda. 5. Talabalar o‘rtasida o‘tkazilgan sotsiologik so‘rov natijalariga ko‘ra, ularning 72 foizi sport mashg‘ulotlari salomatlikka foydali ekanini tan oladi, 60 foizi esa muntazam shug‘ullanishimkoniyati borligini bildirdi. Sport infratuzilmasining kengayishi davlat siyosatining ustuvorligi bilan bevosita bog‘liq. Biroq barcha OTMlarda teng sharoit mavjud emas. Hududiy nomutanosiblik saqlanib qolmoqda. Masalan, yirik shaharlardagi universitetlar sportga ko‘proq sarmoya jalb qilgan bo‘lsa, ayrim viloyat OTMlarida bujarayon sekin kechmoqda. Amaliy sport tadbirlarining ko‘pligi salbiy ko‘rinmaydi, lekin ba’zi hollarda rasmiyatchilik uchun o‘tkazilishi, talabalar faol ishtirok etmasligi m