“ASAKABANK” ATB MISOLIDA BANK FAOLIYATINING MOLIYAVIY NATIJALARINI SHAKLLANTIRUVCHI ASOSIY OMILLAR TAHLILI

Аннотация

Mazkur tezisda “Asakabank” ATB misolida tijorat bankining moliyaviy natijalarini shakllantiruvchi asosiy omillar tahlil qilinadi. Bank faoliyatining sof foydasi, foizli va foizsiz daromadlar, operatsion xarajatlar, kredit portfeli sifati hamda muammoli aktivlar ulushi asosiy tahlil mezonlari sifatida tanlangan. Tahlil natijalariga ko‘ra, bank foydadorligining oshishiga foiz daromadlarining o‘sishi va kredit portfeli sifatining yaxshilanishi asosiy omillar sifatida namoyon bo‘lgan. Tezis yakunida moliyaviy natijalarni yanada yaxshilash bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqildi. Kalit soʻzlar: “Asakabank” ATB, moliyaviy natijalar, tijorat banki, sof foyda, foiz daromadlari, operatsion xarajatlar, kredit portfeli sifati, muammoli aktivlar, bank rentabelligi, moliyaviy tahlil, risklarni boshqarish. Kirish. Hozirgi davrda bank tizimi mamlakat iqtisodiyotining barqarorligini ta’minlovchi muhim bo‘g‘inlardan biri hisoblanadi. Banklar faoliyatining moliyaviy natijalari esa nafaqat ularning ichki boshqaruv samaradorligini, balki butun moliyaviy tizimning sog‘lomligini ham aks ettiradi. Shu nuqtayi nazardan, tijorat banklarining foyda ko‘rsatkichlariga ta’sir etuvchi omillarni chuqur tahlil qilish alohida ahamiyat kasb etadi. “Asakabank” ATB misolida o‘tkazilgan ushbu tadqiqot bank faoliyatining moliyaviy jihatdan natijadorligini shakllantiruvchi omillarni — jumladan, foizli va foizsiz daromadlar, operatsion xarajatlar, kredit portfeli sifati hamda muammoli aktivlar ulushini tahlil qilishga qaratilgan. Tadqiqot natijalari asosida bankning moliyaviy samaradorligini oshirishga doir taklif va tavsiyalar ishlab chiqilishi ushbu mavzuning dolzarbligini belgilaydi. Bank faoliyatining moliyaviy natijalari bir nechta asosiy omillar o‘rtasidagi murakkab o‘zaro ta’sir natijasidir. Bu omillarni tasavvur qilish uchun bank faoliyatini katta bir mexanizm sifatida ko‘rish mumkin: bu mexanizmda har bir g‘ildirak – daromad, xarajat, kredit portfeli sifati, likvidlik, hamda tashqi iqtisodiy sharoit – o‘z o‘rnida harakat qiladi. “Asakabank” ATB misolida bu tizimning qanday ishlashini tushunish uchun, uni bir nechta grafik yo‘nalishlar orqali tahlil qilish mumkin. 101 CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference Daromadlar oqimi Operatsion xarajatlar Kredit portfeli sifati Tashqi omillar Foyda 1-rasm. Tijorat bankining moliyaviy natijalariga ta’sir etuvchi asosiy ichki va tashqi omillar tizimi Manba: Muallif ishlanmasi. Bank daromadlari, ayniqsa foizli daromadlar, tijorat banklarining moliyaviy natijalarini shakllantiruvchi eng muhim ichki omillardan biri hisoblanadi. Bu daromadlarni bank faoliyatidagi asosiy oqim sifatida tasvirlash mumkin. Ushbu oqimning hajmi ortgani sari bankning yakuniy moliyaviy natijalari – ya’ni sof foyda darajasi – ham o‘sib boradi. “Asakabank” ATB misolida bu jarayon, asosan, kredit portfeli hajmi va sifati orqali shakllanadi. Ya’ni, bank tomonidan ajratilayotgan kreditlarning ko‘lamining kengayishi va ularning yuqori darajadagi sifati foizli daromadlarning barqaror va izchil o‘sishini ta’minlaydi. Biroq daromadlar hajmi yuqori bo‘lishi bankning sof foydasini avtomatik tarzda oshirmaydi. Operatsion xarajatlar ko‘lamining katta bo‘lishi daromadlarning bir qismini yutib yuboradi. Shuning uchun banklar, jumladan, “Asakabank” ATB, xarajatlar tuzilmasini muntazam tahlil qilib, ularni optimallashtirishga intiladi. Bunga bank xizmatlarini raqamlashtirish, ichki jarayonlarni avtomatlashtirish va boshqaruv samaradorligini oshirish orqali erishilmoqda. Bu esa, o‘z navbatida, xarajatlar ulushini kamaytirib, sof foyda darajasining o‘sishini ta’minlaydi. Moliyaviy natijalarga ta’sir ko‘rsatuvchi yana bir muhim omil bu – kredit portfeli sifati hisoblanadi. Past sifatli yoki xavfli kreditlar foizli daromadlar oqimini izdan chiqarib, bank balansida muammoli aktivlar ulushining ortishiga sabab bo‘ladi. Shu sababli, kredit faoliyatining samaradorligini oshirish maqsadida “Asakabank” ATBda qarz oluvchilarni baholash tizimi 102 CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference takomillashtirilmoqda, risklarni monitoring qilish mexanizmlari kuchaytirilmoqda va qarzlar portfelining sifat ko‘rsatkichlari doimiy nazorat ostida saqlanmoqda. Shuni alohida ta’kidlash kerakki, bankning moliyaviy natijalariga ta’sir ko‘rsatuvchi omillar faqat ichki omillar bilan cheklanmaydi. Tashqi iqtisodiy muhit – jumladan, inflyatsiya darajasi, valyuta kursi tebranishlari, markaziy bankning pul-kredit siyosati kabi omillar ham daromadlar oqimi va bankning moliyaviy barqarorligiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Iqtisodiy barqarorlik sharoitida banklar rentabellik va likvidlik darajasini osonroq saqlab qoladi, aksincha, noaniq tashqi muhitda bu ko‘rsatkichlarni saqlash murakkablashadi. Bank foydadorligi va moliyaviy natijalari ichki omillar – daromadlar oqimi, xarajatlar darajasi, kredit portfeli sifati – hamda tashqi iqtisodiy omillar o‘rtasidagi kompleks o‘zar