К содержанию
РецензированоUZ2026

O‘ZBEKISTON AHOLISI ORASIDA ISLOMIY MOLIYAVIY XIZMATLARGA NISBATAN TALAB VA XABARDORLIK DARAJASI

Saidov Behruz Ikrom o‘g‘li · O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magistranti

Современные подходы и новые исследования в современной науке · 2026

Аннотация

Ushbu tezisda O‘zbekiston aholisi orasida Islomiy moliyaviy xizmatlarga nisbatan shakllangan talab va xabardorlik darajasi tahlil qilinadi. Islomiy moliya shariatga asoslangan moliyaviy prinsiplar — foizdan voz kechish (ribo), axloqiy sarmoyalar, sheriklik asosidagi moliyalashtirish va adolatli risk taqsimoti kabi tamoyillarga tayanadi. Tadqiqotda aholi orasida bu tushunchalarga nisbatan xabardorlik darajasi past bo‘lgani holda, foizsiz, halol moliyaviy xizmatlarga bo‘lgan ehtiyoj yuqoriligi aniqlangan. So‘rovnoma natijalariga ko‘ra, ayniqsa yoshlar, ayollar va chekka hudud aholisining Islomiy moliyaviy mahsulotlardan foydalanishga katta qiziqish bildirayotgani kuzatildi. Shu bilan birga, Islomiy moliyaviy xizmatlar haqida aholiga yetarli axborot berilmayotgani, marketing va moliyaviy savodxonlik bo‘yicha mexanizmlarning sustligi asosiy to‘siq sifatida baholandi. Tezisda, shuningdek, bu xizmatlarni O‘zbekistonda rivojlantirish bo‘yicha zarur bo‘lgan huquqiy, institutsional va ta’limiy takliflar ishlab chiqilgan. Kalit soʻzlar: islomiy moliya, xabardorlik darajasi, aholining talabi, foizsiz bank xizmatlari, shariatga muvofiq moliyalashtirish, mudaraba, musharaka, sukuk, Ijara, O‘zbekiston bank tizimi, halol moliyaviy xizmatlar, Islomiy moliyaviy savodxonlik, moliyaviy inklyuziya. So‘nggi yillarda O‘zbekiston moliyaviy tizimida islohotlar chuqurlashib borayotgani fonida aholining turli moliyaviy xizmatlarga bo‘lgan ehtiyoji ortib bormoqda. Xususan, diniy e’tiqodga asoslangan, shariat tamoyillariga mos keluvchi Islomiy moliyaviy xizmatlarga nisbatan qiziqish kuchaymoqda. Islomiy moliya tizimi dunyo miqyosida barqaror o‘sishga erishib, ayniqsa musulmon aholi yashaydigan mamlakatlarda keng tarqalmoqda. O‘zbekistonda esa ushbu yo‘nalish endigina rivojlanib, dastlabki bank xizmatlari va mahsulotlari joriy etilmoqda. Shu nuqtai nazardan, Islomiy moliyaviy xizmatlar haqida aholining xabardorlik darajasi, ularga bo‘lgan talab, diniy va iqtisodiy omillar bilan bog‘liqligini o‘rganish zarurati ortib bormoqda. Ushbu tezis ana shu ehtiyojdan kelib chiqib, Islomiy moliyaviy xizmatlarga nisbatan mavjud munosabatni ilmiy asosda tahlil qilishga qaratilgan. O‘zbekiston aholisining diniy e’tiqod va an’anaviy qadriyatlarga asoslangan iqtisodiy faoliyatga bo‘lgan munosabati Islomiy moliyaviy xizmatlarga talabni 16 CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference shakllantiruvchi asosiy omillardan biri hisoblanadi. Islomiy moliyaning foizsiz va halol daromadga yo‘naltirilgan xususiyati ko‘plab fuqarolar tomonidan ijobiy baholanmoqda. So‘nggi yillarda olib borilgan sotsiologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, aholining ayniqsa diniy qadriyatlarga yaqin yosh avlodi va ayollar qatlamida ushbu xizmatlarga qiziqish ortib bormoqda. Ularning aksariyati, agar shariatga muvofiq bank mahsulotlari mavjud bo‘lsa, odatiy bank xizmatlari o‘rniga aynan Islomiy moliyaviy mahsulotlarni tanlashga tayyor ekanligini bildirgan. Bu talabni qondirish uchun moliyaviy institutlar yangi mahsulotlar ishlab chiqish zarurligini sezmoqda. Talab mavjud bo‘lishiga qaramay, O‘zbekistonda Islomiy moliyaviy xizmatlar haqidagi xabardorlik darajasi hanuz pastligicha qolmoqda. So‘rovnomalar natijasiga ko‘ra, respondentlarning yarmidan ko‘pi “mudaraba”, “ijara”, “sukuk” kabi asosiy Islomiy moliyaviy instrumentlar haqida eshitmagan yoki noto‘g‘ri tushunchaga ega. Bu holat aholining moliyaviy savodxonlik darajasi yetarli emasligini anglatadi. Ayni paytda mavjud banklar tomonidan olib borilayotgan reklama, maslahat va ma’rifat ishlarining yetarli darajada yo‘lga qo‘yilmaganligi bu muammoni chuqurlashtiradi. Shuningdek, diniy motivatsiyaga ega mijozlar uchun ushbu mahsulotlarning iqtisodiy va shariat nuqtayi nazaridan afzalliklarini tushuntirish mexanizmlari ham sust. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda ayrim tijorat banklari, xususan Kapitalbank ATB, Islomiy moliyaviy xizmatlarni joriy etishga harakat qildi. “Halol omonat”, “Ijara moliyalash” kabi mahsulotlar orqali bu yo‘nalishda ilk qadamlar tashlandi. Biroq bunday xizmatlarning soni va geografik qamrovi hozircha cheklangan bo‘lib, barcha viloyatlarda mavjud emas. Shu bilan birga, Islomiy moliyaviy xizmatlarni huquqiy jihatdan tartibga soluvchi alohida qonunlarning yo‘qligi, shuningdek, markaziy banklar tomonidan akkreditatsiyadan o‘tgan shariat kengashlarining yo‘qligi muammoni yanada chuqurlashtirmoqda. Hukumat tomonidan bu borada siyosiy irodaning kuchayishi, xalqaro moliyaviy institutlar bilan hamkorlikda loyiha va grantlar asosida Islomiy moliyani rivojlantirish zarur. 1-jadval 17 CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference O‘zbekiston aholisi orasida Islomiy moliyaviy xizmatlarga nisbatan talab va xabardorlik darajasini baholash (so‘rov asosida, 2025-yil) Demografik Respondentlar Islomiy Halol moliya Eng Eng kam guruh soni (nafar) moliya xizmatlaridan qiziqtirgan xabardor haqida foydalangan (%) xizmat turi bo‘lgan a

Доказательный фрагмент

«Ushbu tezisda O‘zbekiston aholisi orasida Islomiy moliyaviy xizmatlarga nisbatan shakllangan talab va xabardorlik darajasi tahlil qilinadi.»

Образец извлечения

Демо-превью

Ushbu tezisda O‘zbekiston aholisi orasida Islomiy moliyaviy xizmatlarga nisbatan shakllangan talab va xabardorlik darajasi tahlil qilinadi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
foizsiz bank xizmatlari, musharaka, aholining talabi, halol moliyaviy xizmatlar, moliyaviy inklyuziya., shariatga muvofiq moliyalashtirish, Islomiy moliyaviy savodxonlik, sukuk, islomiy moliya, O‘zbekiston bank tizimi, Ijara, xabardorlik darajasi, mudaraba
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники