URBANIZATSIYA VA QISHLOQ XO‘JALIGIGA TA’SIRI

Аннотация

В этой статье мы будем изучать, какова урбанизация, ее процесс, региональные особенности и мегаполис, которые являются современной урбанизацией. В результате процесса урбанизации сельские районы усиливают миграцию в города и снижают рабочую силу и влияют на сельскохозяйственное производство. В то же время мы анализируем специфику этого процесса в Узбекистане. Ключевые слова: урбанизация, монегополис, миграция, сельское хозяйство, экология, земельные ресурсы, экономика рынка, оптимизация сложное развитие. Annotation:In this article, we will study what the Urbanization is, its process, regional features, and megalopolis that are modern urbanization. As a result of the urbanization process, rural areas intensifies migration into cities and reduce the 108 SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE FUTURE STARTS WITH US: TOWARDS THINKING, TECHNOLOGY AND SUSTAINABLE DEVELOPMENT” VОLUME 1. ISSUE 1. 2025 workforce and affect agricultural production. At the same time, we analyze the specific aspects of this process in Uzbekistan. Keywords: urbanization, monegopolis, migration, agriculture, ecology, land resources, market economics, optimization, complex development. Urbanizatsiya (fransuzchada - urbanisation, ingilizchada - urbanization, lotinchada -urbanus-shaharga mansub, urbs -shahar)-jamiyat hayotida shaharlar rolining ortib borishi; ishlab chiqaruvchi kuchlarning joylashuvi, aholining ijtimoiy, demografik tarkibi, turmush tarzi va madaniyatidagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq. U tarixiy rivojlanish asosida shakllangan jamiyat bosqichlari va hududiy mehnat taqsimoti natijasida sodir bo‘lgan ko‘p qirrali geografik, ijtimoiy-iqtisodiy va demografik jarayondir. Uning torroq doiradagi demografik-statistik tushunchasi dunyoda, alohida hududlarda, mamlakatlarda shaharlarning (ayniqsa, katta shaharlarning) va shahar aholisi salmog‘ining ko‘payib borishini anglatadi. Dastlabki shaharlar mil. av. 3-1ming yilliklarda Misrda, Mesopotamiya, Suriya, Hindiston, Kichik Osiyo, Xitoy, Hindixitoy, shuningdek, Yevropa va Afrikaning O‘rta dengiz sohillarida vujudga kelgan. Yunon Rim dunyosida esa Rim va Karfagen shaharlarining mavqei yuqori bo’lgan. O‘rta asrlar va uyg‘onish davrida kapitalistik ishlab chiqarish unsurlari shakllana boshladi[1]. Bu jarayon shaharlarda aholi sonining o‘sib borishiga, konsentratsiyalashuviga olib keldi.Iqtisodiy rivojlangan davlatlarda yirik shaharlar paydo bo‘la boshladi. Shaharlar barcha zamоnlarda rivоjlanish uchun turtki bo‘luvchi asоsiy nuqtalar sifatida хizmat qilib kelgan. Ularning bu хususiyati fan-texnika taraqqiyotidan keyin ayniqsa umumjahоn mezоniga aylandi. Bugungi kunda mamlakatlarning industrial va teхnоlоgik va hоkazо mezоnlar bilan belgilanuvchi rivоjlanish darajasi urbanizatsiya darajasi bilan chambarchas bоg‘liqdir. Urbanizatsiya jarayoni, shuningdek, yirik shaharlar atrofidagi sunʼiy yoʻldosh shaharlar tarmogʻini kengaytirish va urbanizatsiya rivojlanishining muhim jihati boʻlgan ayrim 109 SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE FUTURE STARTS WITH US: TOWARDS THINKING, TECHNOLOGY AND SUSTAINABLE DEVELOPMENT” VОLUME 1. ISSUE 1. 2025 shaharlarning birlashuvi bilan birga keladi, bu esa oʻz navbatida isteʼmol tovarlari ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish boʻyicha yirik va yirik shaharlarni tushirish, shuningdek, uy-joylarni joylashtirish va avtomobil trafigini optimallashtirish imkonini beradi. Urbanizatsiyaning asosiy maqsadi shahar va shahar aglomeratsiyalarining kompleks rivojlanishi hisobiga barqaror iqtisodiy oʻsishni taʼminlash va aholi farovonligini oshirishdan iborat boʻlib, ular mehnat va investitsiya resurslariga jozibador boʻladi. Aglоmеratsiya – lоtincha «aglоmеrat» to‘planish dеgan ma’nоni bildiradi va shahar ahоli punktlarida ishlab chiqarish vоsitalari, ya’ni kоrхоnalar, shuningdеk mеhnat rеsurslarining taqsimоti jarayonida shakllanadi. Aglоmеratsiyalar mamlakatlarning ijtimоiy iqtisоdiy rivоjlanishining bir mеzоni sifatida qaraladi. Aglоmеratsiyalar rivоjlangan urbanizatsiya bоsqichining yuqоri darajasi bo‘lib, uning mamlakat iqtisоdiy va ijtimоiy rivоjlanishida ahamiyati nihоyatda yuqоridir[2]. Aglоmеratsiyalar shakllanishida ikki хil tip ajratiladi: Mоnоtsеntrik – bunda aglоmеratsiyalar bitta yirik shahar atrоfida yo‘ldоsh shaharlarning paydоbo‘lishi va ular o‘rtasida o‘zarо bоg’liqlikning rivоjlanishi kuzatiladi. Pоlitsеntrik -aglоmеratsiya hоsil bo‘lishida markaziy o‘rinni bir-biriga tеng bo‘lgan bir nеcha shahar egallaydi. Aglоmеratsiyalarda bir qancha muammоlar, хususan ekоlоgik muammоlarning o‘tkirlashuvi hisоbiga aglоmеratsiya ahоlisining shahar chеtlariga ko‘chib o‘tishi kuchayib bоradi. Bu shakllanishdagi shaharlarga misollar: Tokio, Nyu-York, Moskva, London, Parij, Pekin, San-Paulu. O‘zbekistonda aglomeratsiyaga misol qilib Toshkent, Farg‘ona, Samarqand va Buxoro shaharlarini olish mumkin. Aglomeratsiyalar iqtisodiy rivojlanishning muhim omili bo‘lib, sanoat, savdo, transport va trli tarmoqlarining rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatadi[3]. O‘zbekistondagi urban