SANOAT KORXONALARIDA BAXTSIZ HODISALAR TAHLILI VA ULARNING OLDINI OLISH CHORALARI

Аннотация

This article analyzes workplace accidents in industrial enterprises and presents effective preventive measures. Based on statistical data, the most frequent causes of accidents— such as technical failures, human error, and non-compliance with safety regulations—are identified. The study emphasizes the need to implement modern safety systems, enhance employee training, and continuously monitor hazardous zones. Methodologically, the research www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 16,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 uses statistical analysis, comparative evaluation, and risk assessment techniques. As a result, preventive strategies have been proposed to reduce workplace accidents in production environments. The findings contribute to the development of practical approaches in industrial safety and the protection of labor forces, serving as a useful guide for improving workplace safety management inmanufacturing sectors. Keywords: industrial safety, accidents, risk analysis, technical safety, labor protection, prevention, production. Kirish: Sanoat korxonalarining jadal rivojlanishi bilan bir qatorda, ishlab chiqarish jarayonlarida yuzaga kelayotgan xavf-xatarlar soni ham ortib bormoqda. Ishlab chiqarishda baxtsiz hodisalar sodir bo‘lishi nafaqat inson salomatligi, balki korxonaning iqtisodiy holatiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Xalqaro me’yorlar va milliy qonunchilik mehnat muhofazasini ta’minlash va texnika xavfsizligini mustahkamlashga alohida e’tibor qaratadi. Shunga qaramay, har yili sanoat korxonalarida o‘nlab, ba’zan yuzlab baxtsiz hodisalar qayd etilmoqda. Bu holat mazkur muammoni chuqur o‘rganish, asosiy sabablarni aniqlash va samarali profilaktik choralarni ishlab chiqishni talab etadi. Ushbu maqolada ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar statistikasi, ularning sabablari, eng ko‘p uchraydigan xavf zonalari hamda oldini olish imkoniyatlari o‘rganiladi. Shuningdek, ilg‘or texnologiyalarni joriy etish, xavfsizlik madaniyatini shakllantirish va tizimli nazorat mexanizmlarining ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari ishlab chiqarish xavfsizligini oshirish va inson hayotini asrashga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi. Maqola, amaliy jihatdan mehnat muhofazasi sohasidagi islohotlarga ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi. Adabiyotlar tahlili: Sanoat xavfsizligi va mehnat muhofazasi bo‘yicha olib borilgan ilmiy tadqiqotlar, sohaga oid adabiyotlar, qonunchilik hujjatlari va statistika ma’lumotlari ishlab chiqarishdagi xavf-xatarlarni aniqlashda muhim manba hisoblanadi. Xususan, Xalqaro Mehnat Tashkiloti (XMT) hisobotlarida sanoatdagi mehnat muhofazasi standartlari va ishchilarni himoyalash bo‘yicha ilg‘or tajribalar yoritilgan [1]. Shu bilan birga, O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi va “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi qonun mehnat xavfsizligini ta’minlashningasosiy huquqiyasoslarini belgilab beradi [2]. Ilmiy adabiyotlarda baxtsizhodisalarning asosiy sabablari sifatida texnik nosozliklar, inson omili, mehnat sharoitlarining yetarli darajada bo‘lmasligi, xavfsizlik qoidalariga rioya qilmaslik kabi omillar qayd etilgan [3]. Tadqiqotlarda, shuningdek, xavf tahlili, xavfli zonalarni aniqlash, real vaqt rejimidagi monitoring tizimlari va xodimlarning doimiy o‘qitilishi orqali baxtsiz hodisalar oldini olish mumkinligi asoslab berilgan [4]. Ko‘plab maqolalarda profilaktik chora-tadbirlar, xavfsizlik madaniyatining rivojlanishi va menejment yondashuvlarining o‘rni alohida e’tirof etilgan [5]. Bu adabiyotlar asosida mazkur tadqiqotda ilgari surilgan metodologik yondashuvlar ishlab chiqilgan va real ishlab chiqarish muhiti bilan bog‘lab tahlil qilingan [6]. Shu tariqa, adabiyotlar sharhi mavjud muammolarni ilmiy nuqtai nazardan yoritib, ularning echimiga yo‘l ochadi [7]. Metodologiya: Maqolada sanoatdagi baxtsiz hodisalarni tahlil qilishda kompleks yondashuv asosida metodologik yondashuvlar qo‘llanilgan. Birinchi bosqichda O‘zbekiston Respublikasi Statistik agentligi va Xalqaro Mehnat Tashkiloti tomonidan taqdim etilgan ma’lumotlar asosida 2020–2024 yillarda qayd etilgan baxtsiz hodisalarning statistik tahlili amalga oshirildi. Tahlilda hodisalar soni, ularning sabablari, joylashuv hududlari va xodimlarning lavozim darajasi bo‘yicha taqsimotio‘rganildi. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 16,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Ikkinchi bosqichda tahlilqilingan hodisalar ichidaeng ko‘p uchraydigan xavfli zonalar (masalan: press sex, qayta ishlash sexi, kimyoviy sex) ajratib ko‘rsatildi. Har bir zona uchun xavf omillari (mexanik, kimyoviy, issiqlik, elektr) vaularning sodirbo‘lish ehtimolibaholandi. Uchinchi bosqichda oldini olish choralari ishlab chiqish uchun xavf tahlili (risk assessment) usulidan foydalanildi. Bu orqali har bir xavf darajasi (ehtimollik va jiddiylik koeffitsienti asosi