O’TKIR BRONXIT KASALLIGIDA TO’QIMALARNING GISTOLOGIK O’ZGARISHLARI VA ULARNING DIAGNOSTIK AHAMIYATI

Аннотация

Ushbu maqolada o‘tkir bronxit kasalligida bronxial shilliq qavat va boshqa to‘qimalarda kuzatiladigan gistologik o‘zgarishlar hamda ularning tashxis jarayonidagi ahamiyati tahlil qilinadi. Shuningdek, patologik jarayonlarning bemorda kuzatiladigan klinik belgilar bilan uzviy bog‘liqligi ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari shifokorlar uchun tashxis qo‘yish va davolash strategiyasini belgilashda muhimahamiyat kasb etadi. Kalit so’zlar: o’tkirbronxit,bronxial shilliqqavat, gistologik o’zgarishlar,diagnostik ahamiyatlar. Kirish: O‘tkir bronxit – bu bronxlarning shilliq qavati yallig‘lanishi bilan kechadigan kasallik bo‘lib, odatda virusli yoki bakterial infeksiya natijasida rivojlanadi. Bu kasallik bronxlarning ichki yuzasini shishiradi, ko‘p miqdorda shilliq ajralishiga va yo‘tal bilan namoyon bo‘ladigan simptomlarga sabab bo‘ladi. 1. Virusli infeksiyalar (gripp, paragripp, adenovirus, koronavirus, RSV va boshqalar) – o‘tkir bronxitholatlarining 85–90%ini tashkilqiladi. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 16,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 2. Bakterial infeksiyalar (Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae vaboshqalar) –kamroq uchraydi. 3. Kimyoviy va fizik omillar (chang, tutun, toksik gazlar, allergenlar) – bronxlarning shilliq qavatini shikastlab, ikkilamchi yallig‘lanishga olib kelishi mumkin. 4. Chekish – tamaki tutuni bronxlarni qo‘zg‘atib, surunkali yoki o‘tkir bronxit rivojlanishiga sabab bo‘ladi. 5. Immunitetning pasayishi – sovqotish, charchash, stress yoki surunkali kasalliklar fonida kuzatiladi. Klinikbelgilari: Yo‘tal dastlab quruq, keyinesa balg‘amli bo‘ladi. Balg‘am ajralishi shaffof, sariq yoki yashil tusdabo‘lishi mumkin Haroratning ko‘tarilishi odatda37,5–38,5°C, ba’zanundan yuqori Ko‘krakda og‘riq yoki noqulaylik ayniqsa chuqurnafas olganda yoki yo‘tal paytida seziladi. Nafas qisilishi bronxlarshishganida yoki shilliqbilan to‘lganda kuzatiladi. Hushtaklinafas bronxlarningtorayishi yoki shilliqbilan to‘lishi natijasida yuzaga keladi. Bosh og‘rig‘i,holsizlik vacharchoq organizmning umumiy yallig‘lanishga bergan reaktsiyasi. Shifokorko‘rigi –stetoskop bilan nafas olishtovushlarini tinglash. Laborator tahlillar–qontahlili (yallig‘lanish belgilari bor-yo‘qligini aniqlash uchun). Balg‘am tahlili–bakterial infeksiya mavjudligini tekshirish uchun. Rentgen – pnevmoniyani istisno qilish yoki og‘ir holatlarda bronxlarning holatini baholash uchun. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 16,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Davolash usullari: Virusli bronxitda – ko‘proq simptomatik davolash qo‘llanadi (isitma tushiruvchi vositalar, ko‘psuyuqlik ichish, dam olish). Bakterial bronxitda–shifokorantibiotiklarbuyurishi mumkin. Yo‘talniyengillashtirish uchun –balg‘am chiqaruvchi dorilar vainhalatsiyalar tavsiya etiladi. Og‘ir hollarda – bronxlarni kengaytiruvchi dorilar yoki kislorod terapiyasi kerak bo‘lishi mumkin. Asoratlari: O‘tkir bronxit odatda 7–14 kun ichida o‘tib ketadi, lekin noto‘g‘ri davolansa, quyidagi asoratlar rivojlanishimumkin: Surunkali bronxit(agar kasallik uzoqdavom etsayoki tez-tezqaytalansa). Bronxopnevmoniya (infeksiya bronxlardan o‘pkaga o‘tishi). Bronxial obstruksiya (bronxlarning torayishi vanafas olishning qiyinlashishi). Profilaktika(oldini olish): Sovuq va shamollashdan saqlanish. Qo‘llarni tez-tez yuvish va gigiyenaga rioya qilish. Gripp va pnevmoniyaga qarshi emlanish. Chekishni tashlash va changli yoki ifloslangan muhitdan saqlanish. Immunitetni mustahkamlash (sog‘lom ovqatlanish, sport bilan shug‘ullanish). O‘tkir bronxit odatda jiddiy kasallik hisoblanmasa ham, uning simptomlariga beparvo qarash asoratlar rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun o‘z vaqtida davolanish va profilaktika choralariga rioya qilish muhim. O‘tkir bronxit bronxial shilliq qavatining yallig‘lanishi bo‘lib, u ko‘pincha respirator infeksiyalar, allergik reaksiyalar va kimyoviy yoki fizik omillar ta‘sirida yuzaga keladi. Gistologik tekshiruv mazkurkasallikni aniqlashdamuhim ahamiyat kasb etadi. Epiteliy qavatdagi o’zgarishlar: Epiteliy hujayralarining deskvamasiyasi — bu jarayonda epiteliya hujayralari qisman yoki to‘liq to‘kiladi va bu himoya funksiyasining buzilishiga sabab bo‘ladi. (qavatining to‘kilishi): Yallig‘lanish jarayonining zo‘rayishi natijasida silindrsimon epiteliyning ayrim joylari shilliqqavatdan ajralib tushadi. Bu jarayon bronxlarning himoya qobiliyatini kamaytiradi va infeksiyaning rivojlanishiga sharoit yaratadi. Metaplaziya — bronxial epiteliyning ko‘p qavatli yassi epiteliya bilan almashtirilishi kuzatiladi, buesasurunkali yallig‘lanish xavfini oshiradi. Shilliq qavatdagi o’zgarishlar: Goblet hujayralarining gipersekretsiyasi (ko‘payishi): Goblet hujayralari normal holatda ham shilliq ishlab chiqaradi, ammo o‘tkir bronxitda ularn