Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
POLIARTRIT VA UNING PROFILAKTIKASI
Xakimova Omina Toirqizi · Ilmiy rahbar · Razzakov NabijonAlijonovich · POLIARTRIT VAUNING PROFILAKTIKASI
ИКРО журнал · 16 · 2025
Аннотация
Bo’g’im yallig’lanishini kelib chiqish sabablari, biologik hamda ijtimoiy omillari, artrit turlari, uning ribojlanish bosqichlari. Hozirgi kunda poliartrit kasalligining kasbga yashash turmish tarziga bog’liqligi hamda uningprofilaktikasining usullari haqida so’zboradi. Kalit so’zlar: revmatoid artrit, poliartrit, psariatik artrit, ostiartrit, travmatik, spondiloartrit,reaktiv,podagra, Kirish: JSST 2020-yil oxirgi ma’lumotlarga qaraganda xabar berishicha O’zbekistonda Revmatoid artriti kasalligining o’lim soni ko’rsatkichi 96% yoki 0,06% ga yetdi[5]. O’zbekiston dunyo bo’yicha ushbu kasallikda 78-o’rinda turadi. Tanani ayab o’tirmaydigon va hatto nogironlik darajasiga olib keladigon kasalliklardan biri artrit xisoblanadi. Bugungi kunda bo’g’im yoki oyoq-qo’ldagi og’riqdan shikoyat qilmagan odamni topish qiyin. Ayniqsa xalqimiz revmatizm yoki revmatoid artrit nomini ko’p ishlatadi. Ya’ni bo’g’imi og’riyotgan bemorga ushbu tashxisni qo’yib oladi. Bunga aniqlik kiritish uchun, avvalo, bo’g’im haqida qisqacha ma’lumot berishni o’rinli deb bilaman. Bo’g’imlar bir necha qismlardan tashkil topgan bo’lib bular quyidagilar: Bo’g’im bo’shlig’I, suyaklar epifiz qismi, bo’g’imlarning tog’ay qismi, bo’g’im kapsulasi, bo’g’im pardasi, bo’g’im suyuqligi[5]. Axamiyat bersak bo’g’im o’ta murakkab tushuncha. Shuningdek bo’g’imda og’riq paydo bo’lishini bir necha sabablari bor. Travma – ya’ni jarohat ,buning uchun bemor shu bo’g’imini urib yoki qayirib olgan yohud noqulay xarakat qilgan bo’ladi. Shu vaziyatdan kelib chiqib bo’g’imda o’zgarishlar yuzaga keladi: siljish, sinish, uzilish va xokazolar. Ushbu xolatda bemor travmatologga murojaat qilishi kerak. Revmatoid artrit esa bo’g’imlar shamollashi bilan kichadi[1]. Asosiy og’riq vaqti ertalab, kunning ikkinchi yarmiga borib bezovtalik sekin-asta kamayadi. Chunki bemor ertalab uyg’onganida o’rnidan mustaqil turaolmaydi, qo’l barmoqlarini bukolmaydi. Artritdagi og’riqlar harakat davomida ham kuchayishi mumkin, bu holatda shifokorlar harakatni cheklamaslikni maslahat beradi, chunki bog’imlarda suyuqlik aylanishini yaxshilash va yallig’lanishini kamaytirish orqali bo’g’imning ishlashiga yordam beradi[7]. Tizza sohalarda ham ko’pincha yallig’lanish jarayoni yengil shishni paydo qilishi mumkin, bu ham bo’gim pardasida sinovial suyuqlik to’planganidan darak beradi. Ammo har doim ham artrit og’riq bilan tavsiflanmaydi, kasallikning boshqa qo’shimcha belgilari odamda zohir bo’lishi mumkin. Misol Podagra artriti – modda almashinuvining buzilishidir. Irsiy moyillik, ayrim dori-darmonlar kasallik ehtimolini oshirishi mumkin. Podagra artritiga aniq tashxisni qo’yishda anamnezga tayanadi, birinchi o’rinda qonning biokimyoviy va umumiy siydik tahlili topshiriladi. Chunki bu kasallik organizmda siydik kislotasining to’planishi ro’y beradi.Surunkali podagraning belgilari bo’yicha birinchi ilmiy tavsif 1865-yilga borib taqaladi. 30 yil davomida bu kasallikdan azob chekkan Sindegam Tomas “Podagra qonunlari” degan kitobda yozadi. Kasallikning o’tkir xurujida teri atrofi qizarishi va u og’riq kuchayishi bilan yanada ko’proq qizarib boraveradi. Podagrik artritning boshqa belgilari mavjud: Bo’g’im atrofida yumshoq to’qimalarning yallig’lanishi tufayli ikkilamchi etiologiyali bursit, tendinit, tenosinovit; Yallig’langan sohaning mahalliy gipertermiyasi, mahalliy haroratni 1-2 C ga oshishi mumkin.Bo’g’imlarga shikast yetkazadigan yana bir kasallik turi mavjud. Ilmiy tilda ankilozlashgan spondiloartrit deyiladi. Uning yana bir nomi pondiloartrit deyiladi yoki Bexterev kasalligi. Mashhur rus olimi nevropatolog www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 16,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 V.M.Bexterev nomiga qo’yilgan bo’lib mazkur kasallik nafaqat oyoq-qo’l, balki umurtqa bo’g’imlarini zararlab, harakatning cheklanishiga olib keladi. Kasallik irsiy xarakterga ega. Asosan 15-30 yoshlilar orasida kuzatiladi va erkaklarda ayollarga nisbatan ko’proq uchraydi. Bexterev kasalligi umurtqalararo bo’g’im, paylar, boylamlar, bo’g’imlar va bo’g’imlarni o’rab turuvchi kapsulalarning va suyak to’qimasining o’zgarishlari bilan kechadi. Bo’g’im va to’qimalarning surunkali tarzda bir-biriga yallig’lanib yopishib qolishi oqibatida umurtqa pog’onasi suyaklarining qotishi (ankiloz)ro’y beradi. Organizmning kasallikka qarshi kurash kuchi immunitet pasayishi ,ichak va siydik yo’li infeksiyalari, murtak bezlarining yallig’lanishi, gripp va boshqa viruslar, sovuqqotish, zax va noqulay ish sharoitlarida mehnat qilish Bexterev kasalligini keltirib chiqishida muhim rol o’ynaydi. Kasallikning boshlang’ich davrida bemorlarni uzoq vaqt davomida bel-dumg’aza sohasi og’riqlari bezovta qiladi, bunda dumg’aza suyagining chanoq suyagi yonbosh qismiga birikkan bog’imda yallig’lanish ro’y beradi. Bexterev kasalligiga shubha qilgan odamda HLA V27 antigeni mavjudligini aniqlash kerak bo’ladi, ushbu antigenning aniqlanishi bu kasallikda irsiy moyil
Доказательный фрагмент
«Bo’g’im yallig’lanishini kelib chiqish sabablari, biologik hamda ijtimoiy omillari, artrit turlari, uning ribojlanish bosqichlari.»
Образец извлечения
Демо-превьюBo’g’im yallig’lanishini kelib chiqish sabablari, biologik hamda ijtimoiy omillari, artrit turlari, uning ribojlanish bosqichlari. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- psariatik artrit, poliartrit, spondiloartrit, ostiartrit, podagra, reaktiv, revmatoid artrit, travmatik
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025