К содержанию
РецензированоUZ2025

ALISHER NAVOIYNING HAMSA ASARIGA ISHLANGAN RASMLAR

Meliqo’ziyeva O. B. · Haydarova K. Z. · ALISHERNAVOIYNING HAMSAASARIGA ISHLANGAN RASMLAR · Kalit so’zlar:Alisher Navoiy · Xamsa, miniatyura. · Xusrav Dehlaviy “Xamsa”si: · Abdurahmon Jomiy“Xamsa”si:

ИКРО журнал · 16 · 2025

Аннотация

Ushbu maqolada so’z mulkining sultoni bo’lgan Alisher Navoiyning “Xamsa” asari va ushbu kitob uchun ishlangan “miniatyura” sohasidagi rasmlarga va ushbu rasmlarni ishlagan rassomlar haqida o’rganishga to’xtalinadi. Shu bilan birga Xamsanavislik va Xamsa yozish shartlari bilan tanishiladi. Kalit so’zlar:Alisher Navoiy, Nizomiy, Jomiy, Xamsa, miniatyura. “AlisherNavoiy-haqiqiy buyukshoir,uning so’zlari qalbniyuqakka o’tkazib, go’zallikni vahaqiqiy haqiqatninamoyon qiladi” FazlullohRo’zi Bizga ma’lumki Xamsachilikni Ozorbayjonlik ulug’ shoir Nizomiy Ganjaviy boshlab bergan. U 1170-1204 yillar oralig’ida5 tadoston yaratdi. Bu dostonlarShoirning vafotidan keyin yaxlit bir to’plam holatiga keltirilib “Panj-Ganj” (Besh hazina) deb nomlandi va keyinchalik Xamsa deb atala boshlandi. Shu bilan birga “Xamsa” asarini Nizomiy, Husrav Dehlaviy, Abdurahmon Jomiy va AlisherNavoiylar yozdilar. Ularnning Hamsa asarlariga to’xtalib o’tsak: Xusrav Dehlaviy “Xamsa”si: “Matl’aul anvor”(Nurlarning chiqish joyi) “Shirin vaHusrav” “Layli vaMajnun” “Oyinaiy Iskandariy”(Iskandar ko’zgusi) “Hasht Behisht” (Sakkizjannat) Abdurahmon Jomiy“Xamsa”si: “Tuhfat ul-ahror”(Erkinlar tuhfasi) “Subhatul-abror”(Yaxshilartasbihi) “YusufvaZulayho” “Layli vaMajnun” “Xiradnomayi Iskandariy” www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 16,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 Alisher Navoiy “Xamsa”si: “Hayrat ul-abror” “Farhod vaShirin” “Layli vaMajnun” “Sab’ai sayyor” “SaddiIskandariy” Shu tariqa Xamsanavislik an’anasi paydo bo’ldi va Xamsa yozish shartlari belgilandi.Ular quyidagilar:  5tadostondan tashkil topish.  Birinchi doston pand-nasihat ruhidagi tarbiyaviy-axloqiymasalalarga bag’ishlanishi.  Ikkinchi doston Xusrav vaShirin mojarolariga atalishi.  Uchinchi dostonLayli vaMajnun muhabbatini asos qilibolinishi.  To’rtinchi dostonBahromshohga bag’ishlanishi.  Beshinchi doston Iskandan haqida yozilishishart. Maqolamizning asosiy mazmuni bo’lmish Alisher Navoiyning hamsa asariga ishlangan rasmlarga keladigan bo’lsak Alisher Navoiyning “Xamsa” asariga chizilgan rasmlarni turli san’atkorlar yaratgan. Eng mashhuri- XIX asrda yashagan o’zbek rassomi Muhammad Tarxi. U o’zining nafis va rang-barang tasvirlari bilan “Xamsa” asaridagi sujetlarni jonlantirdi. Tarxi nafaqat o’zbek , balki butun musulmon san’ati orasida ham juda taniqli shaxsdir. Shuningdek Alisher Navoiy “Xamsa” asarini tas’virlovchi boshqa san’atkorlar ham bo’lgan, lekin Muhammad Tarxi yaratgan miniaturalar eng mashhur hisoblanadi. Alisher Navoiyning “Hamsa” (Beshlik) asarlarining har biri o’zbek, turkman, fors tillari ma’daniyatiga katta ta’sir ko’rsatgan. Alisher Navoiy Xamsasi asosida ishlangan rasmlar ko’pincha o’sha davrning ma’daniy va ijtimoiy muhitini aks ettiradi, hamda asardagi qahramonlar, ularning sarguzashtlari va o’ziga hos tushunchalarini ifodalaydi. ♦ Farhod va Shirin –Bu asarda, sevgi va sadoqatning ramzi sifatida Farhod va Shirinning o’zaro muhabbati tasvirlangan. Rasmlarda ko’pincha ikki qahramonning sevgi va sadoqat bilan bog’liq tas’virlari,shuningdek, Farhodning qiyinchiliklarga qarshi kurashi ko’rsatiladi. ♦ Layli va Majnun – Ajoyib sevgi hikoyasi bo’lib, rasmlar Layli va Majnunning dardli sevgi sahnalarini, ularning qayg’ularini vabir-biriga bo’lganmuhabbatini aks ettiradi. ♦ Sab’ai sayyor –Asar ko’pincha tarixiy va falsafiy o’rinlarda tas’virlangan bo’lib, uning asosida Majnun tasviri va adolat masalalari mavjud. Rasmlar, qadimiy xonadonlarni, sabr va ma’rifatni ko’rsatuvchi simvollarga ega. Xamsaga ishlangan rasmlar ko’pincha qadimiy O’rta Osiyo va fors san’ati uslubida, o’zbek miniatyuralarida yoki arab va fors xattotligida tas’virlangan. Bu rasmlar Xamsaning mohiyatini, o’zida mujassam etgan. Fikrlarni va zamonning estetik qiyofasini aks ettiradi. “Xamsa” asariga ishlangan rasmlar ko’pincha miniatyura uslubida, ya’ni kichik va batafsil tas’virlar shaklida yaratilgan. Quyidagi rassomlar Alisher Navoiyning “Xamsa” asariga ishlangan suratlar bilan tanilgan: www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 16,issue02,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 1. Usta Shamsiddin (Shamsi) – Shamsiddin asosan, XIV-XV asrlarda yashagan va uning miniatyuralari turk va fors san’atining eng yirik na’munalari sifatida ta’nilgan. U Navoiy “Xamsa”sibilan bog’liqba’ziishlarni yaratgan. 2. Usta Ali Shah – Usta Ali Shah XV asrda yashagan va “Xamsa” asariga ishlangan suratlar orasida e’tiborli joy egallagan. Uning suratlari, miniatyura uslubi va detallarini yuqori darajada ishlash bilan mashhur. 3. Miqdad Ali – Bu san’atkor, XV asrda yashagan va Hamsa asariga bo’lgan miniatyuralarda o’zining o’ziga hos uslubini yaratgan. 4. Behzod – Kamoliddin Beg’zod (1950-1535) – O’rta Osiyo va Fors san’atining ulug’ rassomi. U o’zining juda mashhur miniatyuralari bilan tanilgan va “Xamsa” asariga ham rasmlar chizgan. Beg’zod o’zining rang

Доказательный фрагмент

«Ushbu maqolada so’z mulkining sultoni bo’lgan Alisher Navoiyning “Xamsa” asari va ushbu kitob uchun ishlangan “miniatyura” sohasidagi rasmlarga va ushbu rasmlarni ishlagan rassomlar haqida o’rganishga to’xtalinadi.»

Образец извлечения

Демо-превью

Ushbu maqolada so’z mulkining sultoni bo’lgan Alisher Navoiyning “Xamsa” asari va ushbu kitob uchun ishlangan “miniatyura” sohasidagi rasmlarga va ushbu rasmlarni ishlagan rassomlar haqida o’rganishga to’xtalinadi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
Alisher Navoiy, Xamsa, Nizomiy, Jomiy, miniatyura.
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники