O‘ZBEKISTONDA YOSHLAR SIYOSATINING SHAKLLANISHI: TARIXIY-NAZARIY ASOSLAR

Аннотация

This article explores the historical and theoretical foundations of youth policy in the Republic of Uzbekistan between 1991 and 2015. It analyzes key legislative acts, institutional frameworks, and the practical implementation of youth-related policies during the independence period. The study also outlines the phased evolution of national youth policy based on international experience andscientific approaches. Keywords:youth policy, historical analysis, legal basis, institutional development, Kamolot, New Uzbekistan, political reforms. Yoshlar har qanday jamiyat taraqqiyotining eng muhim harakatlantiruvchi kuchi sanaladi. Aynan shu bois dunyo mamlakatlari, xususan, O‘zbekiston Respublikasida ham mustaqillikdan so‘ng yoshlar bilan ishlash bo‘yicha alohida siyosat shakllanib bordi. Ushbu siyosat davlatning ijtimoiy- siyosiy, madaniy-ma’naviy, iqtisodiy va huquqiy sohalarida islohotlarning ajralmas bo‘lagi sifatida qaralmoqda. Mustaqillikning dastlabki yillarida shakllana boshlagan yoshlar siyosati bugunga kelib Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasining ustuvor yo‘nalishiga aylangani ushbu mavzunio‘rganishning dolzarbligini belgilaydi. Maqolaning maqsadi – O‘zbekistonda 1991–2015-yillarda shakllangan yoshlar siyosatining tarixiy asoslari, huquqiy negizlari va nazariy yondashuvlarini tahlil qilishdan iborat. Ushbu tahlil orqali yoshlar siyosatining shakllanish bosqichlari, muammolari va istiqbolli yondashuvlari ochib beriladi. Ilmiy adabiyotlarda “yoshlar siyosati” tushunchasi turli yondashuvlar asosida izohlanadi. Asosan, bu tushuncha davlatning yosh avlod manfaatlarini ifodalovchi, ularning ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va madaniy hayotdagi faol ishtirokini ta’minlashga qaratilgan qarorlar, dasturlar va institutlar tizimi sifatida izohlanadi. Xalqaro miqyosda esa “youth policy” termini 20-asrning ikkinchi 197 PEDAGOGIK ISLOHOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI https://worldlyjournals.com yarmida keng qo‘llanila boshlagan bo‘lib, BMT, YUNESKO, Yevropa Ittifoqi kabi tashkilotlar yoshlar huquqlari va ehtiyojlarini siyosiy darajada ta’minlash uchun maxsus konsepsiyalar ishlab chiqdi.1 O‘zbekiston ijtimoiy-siyosiy kontekstida yoshlar siyosatining nazariy asoslari ilk bor mustaqillikdan so‘ngshakllana boshlagan bo‘lib, uquyidagilarga tayanadi: Konstitutsiyaviy huquqlar vaijtimoiy tenglik printsiplari; Milliyqadriyatlar va ma’naviy-ma’rifiy an’analar; Fuqarolik jamiyati tamoyillari va yoshlarda yuksak ijtimoiy mas’uliyatni shakllantirishzarurati. Yoshlar siyosati o‘zining mohiyati jihatidan kompleks hodisa bo‘lib, siyosatshunoslik, ijtimoiy sotsiologiya, huquqshunoslikvapedagogika fanlari kesishmasida shakllanadi. 1991–1999-yillar: Ilk huquqiy va institutsional asoslar. Mustaqillik yillarining dastlabki bosqichida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (1992)da yoshlarning huquq va erkinliklari mustahkamlandi. 1996-yilda Prezident huzurida Yoshlar siyosati bo‘yicha davlat komissiyasi tashkil qilindi. Shu davrda yoshlarning ta’lim olishi, bandligi va ijtimoiy himoyasi bo‘yicha bir qator qarorlar qabul qilindi. 1997-yilda esa “Yoshlarga oid davlat siyosatining asoslari to‘g‘risida”gi Qonun qabul qilinib, bu boradagi siyosiy-huquqiy tamoyillar ilk marotaba qonuniy tus oldi.Bu hujjat yoshlarsiyosatining normativ asosiniyaratdi.2 2000–2010-yillar: “Kamolot”YIH faoliyati vadavlat dasturlari. 2001-yilda tashkil etilgan “Kamolot” yoshlar ijtimoiy harakati yoshlarni jamoatchilik hayotiga keng jalb qilish, ularning huquqiy madaniyatini oshirish va yurtga sadoqat ruhida tarbiyalashda muhim rol o‘ynadi. Bu davrda yoshlar bilan ishlovchi mutaxassislar tayyorlash, ularni ijtimoiy- siyosiy hayotga safarbar qilish bo‘yicha respublika miqyosida tizimli dasturlar amalga oshirildi. Shu yillarda maktab, kollej va universitetlarda “Yoshlar bilan ishlash bo‘limlari” tashkil qilinib, ta’limtizimiorqali yoshlarning siyosiy ongi vafaolligini oshirishga kattae’tiborberildi.3 2011–2015-yillar: Institutsional islohotlar va ijtimoiy-iqtisodiy dasturlar. 2011–2015-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qator farmonlari bilan yoshlar bandligini oshirish, ularning tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, innovatsion g‘oyalarini moliyaviy rag‘batlantirish bo‘yicha qator qarorlar qabul qilindi. Ayniqsa “Yoshlar – kelajagimiz” tamoyili asosida viloyatlarda yoshlar markazlari vamadaniyat maskanlari tashkilqilindi.4 Bugungi kunda O‘zbekistonda yoshlar siyosati yangi bosqichga chiqdi. 2016-yildan boshlab “Yangi O‘zbekiston” strategiyasi doirasida yoshlar masalasi ustuvorlik kasb etdi. Yangi institutlar, xususan, Yoshlar ishlari agentligi, Yoshlarparlamenti kabi tuzilmalarvujudga keldi.5 Ilmiy jixatdan esa yoshlar siyosati borasida tadqiqotlar faollashdi. 2020-yilda “Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida”gi yangi tahrirdagi qonun qabul qilindi. Bugungi kunda yoshlar siyosati milliy taraqqiyotning asosiy drayveri sifatida qaralmoqda. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR: 1UNYouthStrategy2030.–UnitedNationsPublications,2018. 2O‘zbekistonRespublikasiKon