MAMLAKATIMIZDA ELEKTRON TIJORATNI RIVOJLANTIRISHNING AHAMIYATI

Аннотация

Ushbu maqolada O‘zbekistonda elektron tijoratning hozirgi rivojlanish holati, uni takomillashtirish zarurati va iqtisodiyotdagi roli tahlil qilinadi. E-tijoratning iqtisodiy samaradorligi, raqamli infratuzilmaning rivojlanishi, tadbirkorlikni kengaytirishdagi o‘rni va aholining istifodasi asoslab beriladi. Kalit so‘zlar: elektron tijorat, raqamli iqtisodiyot, onlayn savdo, to‘lov tizimlari, logistika, elektron to‘lovlar. Annotation: This article analyzes the current state of e-commerce development in Uzbekistan, the need for its improvement, and its role in the national economy. It justifies the economic efficiency of e-commerce, the development of digital infrastructure, its impact on entrepreneurship, and itsbenefits for thepopulation. Key words: e-commerce, digital economy, online trade, payment systems, logistics, electronic payments. Globallashuv va raqamli texnologiyalar asrida elektron tijorat (e-tijorat) jahon iqtisodiyotining eng tez o‘sayotgan sohalaridan biriga aylandi. Jahon tajribasida e-tijorat platformalari nafaqat yirik kompaniyalar, balki kichik bizneslar uchun ham muhim imkoniyatlar yaratmoqda. O‘zbekistonda ham elektron tijoratni rivojlantirishga katta e’tibor qaratilmoqda. Raqamli xizmatlar, onlayn savdo va elektron to‘lov tizimlari orqali iqtisodiy faollikni oshirish, yangi ish o‘rinlari yaratish vaichki bozornikengaytirish imkoniyatlari mavjud. Elektron tijorat tushunchasivaturlari Elektron tijorat — bu tovar va xizmatlarni internet orqali sotish va xarid qilish jarayonidir. U quyidagi asosiy shakllarda amalga oshiriladi:  B2B (business-to-business)–korxonalar o‘rtasida savdo;  B2C(business-to-consumer) –korxonadan iste’molchiga;  C2C (consumer-to-consumer) –foydalanuvchilarning o‘zaro savdosi;  C2B (consumer-to-business)–iste’molchilarning biznesga takliflari. Har birturdagi e-tijorat shakli alohidainfratuzilmavayondashuvlarni talab etadi. O‘zbekistondaelektron tijoratning rivojlanishholati O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish va tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash borasida birqatorqarorlar qabul qilinmoqda. Jumladan:  “Elektron tijorat to‘g‘risida”gi qonun;  “RaqamliO‘zbekiston–2030” strategiyasi;  Onlayn to‘lovtizimlari va mobilbanking xizmatlarining kengaytirilishi. Hozirda Uzum Market, OLX.uz, ZoodMall, Apelsin kabi platformalar faoliyat yuritmoqda. Shu bilan birga, mahalliy kichik tadbirkorlar ham ijtimoiy tarmoqlar orqali mahsulotlarini sotish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda. Elektron tijoratning afzalliklari vaiqtisodiysamaradorligi E-tijoratning mamlakatimiziqtisodiyotiga qo‘shadigan asosiy hissalari quyidagilardan iborat:  Tadbirkorlik uchunyangi bozorlarochiladi; 145 PEDAGOGIK ISLOHOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI https://worldlyjournals.com  Xarajatlar kamayadi: savdo joyi va xizmat ko‘rsatish xarajatlari sezilarli darajada qisqaradi;  Vaqttejaladi: xarid va savdo jarayonlari tez amalga oshiriladi;  Raqobatkuchayadi:buesasifat oshishiga olib keladi;  Soliq tushumlari ortadi: rasmiy savdo tarmog‘ining kengayishi byudjetga ijobiy ta’sir qiladi. Elektron tijoratni rivojlantirishdagimuammolar O‘zbekistondae-tijoratni keng yoyish uchunquyidagi to‘siqlarmavjud:  Internet infratuzilmasiningba’zihududlarda pastligi;  Logistikavayetkazib berish tizimlarining cheklanganligi;  Bank kartalari vaelektron to‘lov vositalaridan foydalanish madaniyatining yetarli emasligi;  Internet firibgarligi va axborotxavfsizligi bo‘yicha ishonchsizlik. Rivojlantirish yo‘nalishlari vatakliflar  Internet infratuzilmasini rivojlantirish: tezkor va barqaror internet xizmatlarining ommaviyligi.  Kuryer va logistika tizimlarini kengaytirish: yetkazib berish xizmatlarini har bir hududga yetkazish.  Raqamli savodxonlikni oshirish:aholiga e-tijoratdan foydalanish bo‘yichatreninglar.  Huquqiy va institutsional bazani mustahkamlash: onlayn shartnomalar va iste’molchilarhuquqlarini himoya qilish mexanizmlarinikuchaytirish.  Startaplar va IT kompaniyalarni qo‘llab-quvvatlash: soliq imtiyozlari va grant dasturlarini joriy etish. Xulosa. Elektron tijorat – zamonaviy iqtisodiyotning ajralmas bo‘lagi bo‘lib, O‘zbekistonda ham uni rivojlantirish orqali ichki savdo faoliyatini faollashtirish, kichik biznesni kengaytirish, raqamli iqtisodiyotni mustahkamlash mumkin. Buning uchun muhim omillar — raqamli infratuzilma, qonunchilik, aholining savodxonligi va biznes muhitini yaxshilashdir. Yaqin yillarda mamlakatimizda e-tijoratning salmog‘i oshib borishi iqtisodiy o‘sish va innovatsion taraqqiyotga xizmat qiladi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLARRO‘YXATI: 1. O‘zbekistonRespublikasi Prezidentiqarori PQ–4699-son, 2020-yil 28-aprel. 2. O‘zbekistonRespublikasi “Elektron tijorat to‘g‘risida”gi Qonuni, 2004-yil. 3. Raqamli O‘zbekiston –2030strategiyasi. 4. Meliyev O. “Elektron tijorat asoslari”,Toshkent, 2022. 5. Jahonbanki –“Digital Economy Report 2023”. 6. UNCTAD –“E-Commerce and Development Report 2022”. 7. www.stat.uz –O‘zbekistonRespublikasiStatistika agentligi. 8. www.mininfocom