O’QUVCHI YOSHLARNING IJODIY QOBILIYATLARINI SHAKLLANTIRISH (ONA TILI DARSLARI MISOLIDA)

Аннотация

Ushbu maqolada boshlang’ich sinf o’quvchilarini intilishlari va ijodiy qobiliyatini rivojlantirish bóyicha ma’lumotlar berilgan. Bunda asosan maqsadga erishishda samarali bo’lgan asosiy metodik yondashuvlar keltirilgan. Kalit so’zlar:ijodkorlik, ijodiyqobiliyat, xalq og’zaki ijodi,tarbiya, ta’lim,maktab. Tarbiyani tug’ilgan kundan boshlamoq, vujudimizni quvvatlantirmoq, axloqimizni kuchlantirmoq, zehnimizni rivojlantirmoq lozim. Bolaning ózlarini -o'zlari ijodiy rivojlantirishi zarurligi, erkin fikrlashi, uning individual ishtiyoqlarini hisobga olish zarurligi va boshqalar haqidagi ıdealarni qóllab-quvvatlashda kórinadi. Kundalik hayotda ijodiy qobiliyatlarning asosiy rivojlanishi o'yin orqali amalga oshiriladi. O'yinda bolalar, ehtimol, bolalarning eng qiziqarli faoliyat doirasini aniqlashga qodir bo'lgan o'yinlarni yoqtirishlari mumkin. Shuning uchun o'yin -buijodiy qobiliyatlarni aniqlashning asosiy usullaridan biridir. Ta’lim-tarbiya masalasi insonning hayotida eng asosiy va eng muhim omillardan biri bo’lib xizmat qiladi, desak mubolaǵa bólmaydi, albatta. Chunki, harbir insonning harqanday jamiyatta kamol topishiva jamiyatta rivojlanishi ta’lim-tarbiya masalasiga borib taqaladi. Ta’limning asosiy roli o‘quvchilarni jamiyatda muvaffaqiyatga erishishlari uchun zarur bo‘lgan kompetensiyalar bilan ta’minlashdan iborat. Kreativ fikrlash bugungi yoshlarning rivojlanishlari uchun kerakli kompetensiya hisoblanadi. Bu ularga globallashuv sharoitida jadallik bilan o‘zgarib borayotgan, savodxonlik va raqamlash ilgari surilgan hamda “XXI-asr” ko‘nikmalariga ega moslashuvchan ishchilarni talab qiladigan dunyoga moslashishga yordam beradi. Kreativ fikrlashni o‘rgatish bugungi kun o‘quvchilari va yoshlariga dolzarb muammolarni yechish uchun yangi texnologiyalardan foydalangan holda hali yaratib ulgurilmagan sektorlarda yoki vazifalarda ishlash, shu bilan birga mashinalar bajara olmaydigan ishlarni osonlikcha amalga oshira olish hamda murakkab mahalliy va global muammolarning yechimini topishqobiliyatlarini rivojlantirishga imkon beradi. Psixologlar sizning tasavvurlaringiz qanday darajada rivojlanayotganini va bolaning fikrlash tarzini belgilashga imkon beruvchi o'yin shaklidamaxsustestlarni ishlab chiqdi. Ba'zi bolalar tasavvur kuchi bilan harakat qilishadi, boshqalari esa xotiraning tasvirini suratga olishga moyil. Ba'zan bolalar bunday o'yinlarda qatnashishni rad etishadi, bu esa bolaga alohida yondashuv zarurligini ko'rsatadi. Bolalarning ijodiy qobiliyatini rivojlantirish uchun zarur shart- sharoitlarni yaratish ham katta rol o'ynaydi. Ota-onalar bolaga nafaqat rivojlanish imkoniyatini berishlari, balki faol ishtirok etishlari kerak. Hech qanday holatda bolaga bosim o'tkaza olasiz, unga o'yinni o'ynashga yoki amaliy san'atda ishtirok etishga imkon bera olasiz. Xususan, bu xato musiqiy qobiliyatlarni rivojlantirish bilan ruxsat etiladi. Bolaning musiqaga bo'lgan qiziqishi yetarli emasligi sababli, ota-onalar uni musiqa maktabiga berishga shoshilishadi. Bolalarda har qanday ijodiy qobiliyatni shakllantirish uchun nafaqat chaqaloqning moyilligini aniqlash, balki to'g'ri yo'nalishda rivojlanish istagini kuchaytiradigan jiddiy ishlarni amalga oshirish kerak. Pedagogik qobiliyatning yuzaga kelishida boshlang‘ich sinf o‘qituvchisidagi nafaqat kasbiy bilimlarning mavjudligi bilan kafolatlanadi, balki unda ijodkorlik qobiliyatiga bo‘lgan ishtiyoq, layoqat va intellekt ham muhim ahamiyatga ega. Bundan tashqari eng asosiysi harbir boshlanǵich sinf 131 PEDAGOGIK ISLOHOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI https://worldlyjournals.com óqituvchisi óz kasbi va fanini hurmat qilishi,qadrlashi kerak. Ijod va ijodkorlik murakkab jarayon bólib, óqituvchi ijodiy faoliyatining asosiy qismini tashkil qiladi. Chunki bular o‘qituvchining fikrlashi, dunyoqarashi, mustaqil va erkin faoliyat ko‘rsatishi, xotirasi, diqqati, ilmiy tafakkuri va irodasi bilan chambarchas bog‘langandir. Bu esa o‘qituvchidan juda katta matonat va mehnatni talab qiladi. Quyida ijodga taalluqli bir necha tushunchalarga to‘xtalib o‘tamiz: Ijod – insonning yangi moddiy va ma’naviy ne’matlar yaratish faoliyati. Unda inson tafakkuri, xotirasi, tasavvuri, diqqati, irodasi faol ishtirok etadi, butun bilimi, tajribasi, iste’dodi namoyon bóladi. Ijod dastlab inson tasavvurida tuǵiladi, keyin ijodga taaluqli masalalar yuzasidan izlanishlar olibboriladi vashu tarzdaijodiyfaoliyat davom etadi. 1- sinflarni darslarni o'quvchilar tushinchalari yordamida tashkil etish mumkin. O’qituvchi óquvchilarning dastlapki xayoliy usullarini o'rganadi va bularni asosida qiziqarli voqealar, topishmoqlar , ertaklar, tez aytishlar yuzaga keladi. Bolalar ijodini rivojlantirishda mana shunday xalq oǵzaki ijodining ham ahamiyati katta. Óquvchilarning ijodiy qobiliyatini rivojlantirishda ular ijod namunalarini yaxshi ózlashtirgan va avvaldan u haqida ozgina bólsa da tushunshaga ega bólishikerak. 2- sinfda o'quvchilar birqancha narsalarni erkin bajara oladi. Óquv yili oxirida o'quvchilar dars mavzui bilan al