KIMYO FANINI O‘QITISHDA VARIATIV REJA ASOSIDA DIFFERENSIAL YONDASHUV: O‘QUVCHILARNING TAYYORGARLIK DARAJASIGA MOS TA’LIM

Аннотация

Ushbu maqolada kimyo fanini o'qitishda variativ reja asosida differensial yondashuvni qo'llash masalalari ko'rib chiqilgan. Zamonaviy ta'lim tizimida har bir o'quvchining individual xususiyatlari, qobiliyatlari va tayyorgarlik darajasini hisobga olish muhim ahamiyat kasb etadi. Maqolada o'quvchilarning boshlang'ich bilim darajasi, o'zlashtirish tezligi va qiziqishlariga mos ravishda kimyo darslarini tashkil etishning samarali usullari tahlil qilingan.Variativ rejalashtirish orqali turli darajadagi o'quvchilar uchun moslashtirilgan topshiriqlar, tajribalar va o'quv materiallari tayyorlash metodikasi yoritilgan. Maqolada keltirilgan yondashuv o'quvchilarning kimyo faniga bo'lgan qiziqishini oshirish, ularning individual imkoniyatlarini ro'yobga chiqarish va ta'lim sifatini yaxshilashga xizmat qiladi. Differensial ta'limning afzalliklari, qo'llash bosqichlari va kutilayotgan natijalar ilmiy-pedagogik adabiyotlar tahlilihamda amaliy tajribalar asosidabayon etilgan. Kalit so'zlar:kimyo ta'limi,differensial yondashuv,variativ reja,individual ta'lim, o'quvchi tayyorgarligi,pedagogik texnologiya,ta'lim samaradorligi Zamonaviy ta'lim tizimida differensial yondashuv muhim o'rin tutadi. Tomlinson ta'kidlaganidek, "differensial ta'lim o'quvchilarning turli ehtiyojlari va qiziqishlariga mos keladigan tarzda o'qitishni o'z ichiga oladi" [1]. Bu yondashuv kimyo fanini o'qitishda alohida ahamiyat kasb etadi, chunki o'quvchilarning tayyorgarlik darajasi va qobiliyatlari turlicha bo'ladi.Pozas va Schneider differensial ta'limning olti toifasini ajratib ko'rsatadi: "vazifalar va materiallarni sifat va miqdor jihatidan farqlash, o'quvchi guruhlarini maqsadli tanlash, guruh ichida o'zaro o'qitish tizimini yaratish" [2]. Bu toifalar kimyo darslarida turli darajadagi o'quvchilar uchun moslashtirilgan topshiriqlar yaratishga yordam beradi.Kimyo fanini o'qitishda differensial yondashuvning qo'llanilishi Chen tomonidan batafsil o'rganilgan. U "tiered labs va activity menus orqali o'quvchilarga o'z darajasida rivojlanish imkoniyati beriladi" deb ta'kidlaydi [4]. Bu usul orqali har bir o'quvchi o'z qobiliyatiga mos topshiriqlarni bajarishi mumkin.Malaziyada o'tkazilgan tadqiqot shuni ko'rsatadiki, "kimyo o'qituvchilari differensial ta'limni qo'llashda to'rtta asosiy muammoga duch kelishadi: o'quvchilar ehtiyojlarini qondirish, dars rejalashtirish va o'tkazish, qo'llab- quvvatlash va malaka hamda vaqt cheklovlari" [5]. Bu muammolar O'zbekiston sharoitida ham dolzarb hisoblanadi.O'zbek olimlari ham bu masalaga katta e'tibor berishmoqda. Turdieva ta'kidlaganidek, "individual yondashuv asosida ta'lim jarayonini tashkil etish o'quvchining shaxsiy rivojlanishiga yordam beradi" [6]. Bu yondashuv maktabgacha ta'limdan boshlab qo'llanilishi muhim.Nimatulloyeva differensial ta'limning innovatsion pedagogik yondashuvlarini tahlil qilib, "bu usul o'quvchilarning kimyo faniga bo'lgan qiziqishini oshirish va ularning individual imkoniyatlarini ro'yobga chiqarishga xizmat qiladi" deb yozadi [7]. Bu fikr kimyo ta'limida differensial yondashuvning ahamiyatini yana bir bor tasdiqlaydi.Ta'lim muhitining ahamiyati Shareefa va hamkasblari tomonidan ta'kidlangan: "muvaffaqiyatli differensial ta'limni amalga oshirishda o'qituvchi o'quvchilar bilan yaratgan ta'lim muhiti muhim qism hisoblanadi" [8]. Bu muhit o'quvchilarning turli xil ehtiyojlarini qondirishi kerak.Qo'chqarov va Samidjonova interfaol metodlarning ahamiyatini ta'kidlab, "Dekoder, Kubik-rubik, Narvon kabi interfaol ta'limiy va didaktik metodlar differensial ta'limni samarali qiladi" deb yozadilar [9]. Bu metodlar kimyo darslarida ham qo'llanilishi mumkin.Van Geel va hamkasblar differensial ta'limning murakkabligini ta'kidlab, "muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun doimiy trening, baholash va 86 PEDAGOGIK ISLOHOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI https://worldlyjournals.com monitoring talab etiladi" deb yozadilar [10]. Bu jarayon o'qituvchilardan yuqori malaka va doimiy rivojlanishni talab qiladi. Kimyo fanini o'qitishda variativ reja asosida differensial yondashuv deganda, o'quvchilarning turli xil tayyorgarlik darajasi, qobiliyatlari va o'zlashtirish tezligini hisobga olgan holda ta'lim jarayonini moslashuvchan tarzda tashkil etish tushuniladi. Bu yondashuv har bir o'quvchiga o'z imkoniyatlari doirasidarivojlanish vamuvaffaqiyatga erishish imkoniniberadi. 1-chizma:variativ reja asosida differensial yondashuvning pedagogik modeli Variativ reja o'z ichiga bir necha darajadagi o'quv materiallarini oladi - bazaviy, standart va yuqori darajalar. Bazaviy daraja minimal davlat talablariga mos keluvchi asosiy kimyoviy tushunchalar va oddiy masalalarni o'z ichiga olsa, standart daraja o'rtacha qobiliyatli o'quvchilar uchun kengaytirilgan mazmunni, yuqori daraja esa qobiliyatli o'quvchilar uchun chuqurlashtirilgan materiallar, tadqiqot loyihalari va murakkab masalalarni qamrab oladi. Bu orqali o'qituvchi bir vaqtning o'zida turli darajadagi o'quvchilar bilan samarali ishlash imkoniyatiga ega bo'ladi.Differensial