Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
CURRENT TRENDS AND DEVELOPMENT FACTORS IN THE APPLICATION OF DIGITAL TECHNOLOGIES IN EDUCATION
Kamalova DilnavozIxtiyorovna · SHomurodova SHahzoda Akbarqizi
Международный научный журнал · 2026
Аннотация
Statistik mexanika va termodinamika orasidagi bog'liqlik: Matnda statistik mexanikaning termodinamika bilan uzviy bog'liqligi, ya'ni tizimning makroskopik xususiyatlarini (masalan, energiya, bosim, harorat) uning tarkibidagi zarrachalarning mikroskopik holatlari (koordinatalar vaimpuls)orqali tushuntirishasosiy g'oya ekanligi ta'kidlangan. *Fazafazosi: Zarrachalar tizimining holatini ifodalash uchun fazafazosi tushunchasi kiritilgan. Bu fazoda har bir nuqta tizimning biror lahzadagi holatini (barcha zarrachalarning koordinatalari va impulslarini) ifodalaydi. Fazoviy fazodagi nuqtalarning zichligi tizimning ehtimoliy holatlarini tavsiflaydi. Kalit so’zlar: Statistik mexanika , Termodinamika , Mikroskopik holatlar , Faza fazosi , Entropiya , Kvant statistikasi , Ehtimollik , Muvozanat , Zarrachalar taqsimoti , Energiyaning saqlanish qonuni. Abstrakt: Connection between Statistical Mechanics and Thermodynamics: The text emphasizes the intrinsic link between statistical mechanics and thermodynamics, highlighting the core idea of explaining macroscopic properties of a system (e.g., energy, pressure, temperature) through themicroscopic states ofits constituent particles (coordinates andmomentum). * Phase Space: The concept of phase space is introduced to describe the state of a particle system. In this space, each point represents asnapshot of thesystem's stateat a given moment (coordinates and momenta of all particles). The density of points in phase space describes the probablestates ofthesystem. Keywords: Statistical mechanics, Thermodynamics, Microscopic states, Macroscopic states, Phase space, Ensembles, Entropy, Quantum statistics, Probability, Equilibrium, Particle distribution,Energy conservation law. 1 .Sistemaning mikro- vamakro holatlarini, ularning ehtimolliklarini va statistiko'lchamlarini qanday aniqlash mumkin - bu masalalar statistik termodinamikaning eng fundamental va keyin, bu bilan birga, juda ko'p qilinadigan masalalardir. Biz bu yerda bu masalalarni batamom bayon qilishimkoniga ega emasmiz, chunki buning uchun mexanika, analitik mexanika, elektrodinamika va kvant mexanikasidan chuqur bilimlar bo'lishi kerak. Bunday bilimlar zarur bo'lgan masalalar va isbotlarni keltirilgan holdahozircha faqat nazariy tomoniniko'raylik. Dastlab qattik issiqlik o'tkazmaydigan berk idishda joylashtirilgan N ta aynan bir xil molekulalardan iborat sistemani ko'raylik: Sistema tashqi doimiy potensial kuch maydonida turgan bo'lishi mumkin. Uning to'la energiyasi o'zgarmaydi. Molekulalar orasida o'zaro ta'sir bo'lishi kerak. Bu o'zaro ta'sir kuchsiz ta'sir deb faraz qilamiz. Bu degan so'z, o'zaro ta'sir energiya hisobga olinmaslik darajada kichik va buning uchun har bir molekulaning energiyasi emas, 28 PEDAGOGIK ISLOHOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI https://worldlyjournals.com alohida har bir molekulaning energiyasiga ta'sir qilishni shu maslahatga hisoblanmadi. Bunday o'zaro ta'sir, chunki faqat butufayli sistemamuayyan statistiktaqsimotga topishimumkin. 2. Bu masalalar dastlabki molekulyar klassik mexanika qonuniga bo'ysunuvchi moddiy nuqtalar deb olib klassik yondashamiz. Sistemaning dinamik holati har bir molekulaning x, y, z koordinatalari va ularga tegishli P , P , P impulslarini berish bilan aniqlanadi. Terminologiyani x y z soddalashtirish uchun olti o'lchovli fazaviy fazoni kiritamiz,bufazoning har birnuqtasi oltita: x,y, z, P , P , P koordinatalar bilan xarakterlanadi. Bu fazoni molekulaning fazaviy fazosi deb, x y z koordinatalarini esa faza nuqtalari deb ataladi. Shunday qilib, alohida molekulaning oniy holati uning faza nuqtasining faza fazosidagi vaziyati bilan, barcha N molekulalarning dinamik holati esa - bu molekulyar fazaviy nuqtalarning xuddi shu faza fazosidagi vaziyatlari bilan aniqlanadi. Faqat hajm yacheykalari o'rniga fazaviy yacheykalari, ya'ni faza fazosidagi yacheykalari qarashga toʻgʻri keladi. Biroq, fazaviy yacheykalarning olti oʻlchovlihajmlarini ,shuningdek fazaviy koʻrsatgichining umuman chekli sohalarni qanday aniqlash kerarakligini tushuntirish zarur. Buning uchun, avvalo, fazaviy yacheyka faza fazosidagidagi cheksiz kichik olti o’lchovli to’g’ri burchakli parallellepiped bo’lgan holni ko’ramiz. Koordinatalari cheksiz kichik (p , p + d p ) integrallaga ichida yotgan fazoviy nuqtalar to’plami ana shunday z z z parallelepiped buladi. Bunay elementlar olti oʻlchovli parallellepipedning fazoviy haj m,i d+eb xd xy,…..,. dp ko’paytmaga aytiladi . Fazaviy fazoning qandaydir bir sohasini to’ldirib turgan z barcha elementlar parallellepipedlar hajmlarning yig’iindisini olib, bu sohaning fazaviy hajminiolamiz. Endi molekulaning butun fazoviy fazosining bunday fazaviy hajmi yetarlicha kichik sohalarga bo’lamiz. Ana shu sohalar fazaviy yacheykalar deb ataladi. Molekulalarning fazaviy fazadagi fazaviy yacheykalarning soni cheksiz katta, ya'ni P , P , P , lar ∞ dan + ∞ gacha x y z barcha qiymatlarni qabul qilishi mumkin. Fazoviy yacheykalarni 1, 2, 3, ... lar bilan nomerlaymiz. Molekulaning y i-
Доказательный фрагмент
«Statistik mexanika va termodinamika orasidagi bog'liqlik: Matnda statistik mexanikaning termodinamika bilan uzviy bog'liqligi, ya'ni tizimning makroskopik xususiyatlarini (masalan, energiya, bosim, harorat) uning tark…»
Образец извлечения
Демо-превьюStatistik mexanika va termodinamika orasidagi bog'liqlik: Matnda statistik mexanikaning termodinamika bilan uzviy bog'liqligi, ya'ni tizimning makroskopik xususiyatlarini (masalan, energiya, bosim, harorat) uning tark… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Statistical mechanics, Thermodynamics, Microscopic states, Macroscopic states, Mikroskopik holatlar, Statistik mexanika, Kvant statistikasi, Muvozanat, Energiyaning saqlanish qonuni., Zarrachalar taqsimoti, Entropiya, Faza fazosi, Termodinamika, Ehtimollik
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025