Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
OPERATSION XARAJATLAR AUDITINI TAKOMILLASHTIRISH (“O‘ZMILLIYBANK” AJ MISOLIDA)
Axmadjonov Foziljon Komil o‘g‘li · O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magistranti.
Современная наука и исследования · 4 · 55–74 · 2025
Аннотация
This scientific article is devoted to the issue of audit of operating expenses, which plays an important role in the financial management system of commercial banks, and the state of this audit activity is analyzed in depth using the example of the National Bank of Uzbekistan. Operating expenses are expenses that regularly arise in connection with the main activities of the bank, and their clear and transparent control is an important tool in ensuring the financial stability and efficiency of the bank. On the one hand, the article covers the types of operating expenses, the processes of their documentation, analysis and audit, and on the other hand, it reveals the current problems encountered in practice - the insufficient development of electronic monitoring systems, the failure to make prompt management decisions based on audit conclusions and results, and the lack of indicators. The article also develops scientifically based proposals and recommendations for improving the operating expense audit system based on modern requirements. In particular, the possibilities of digitizing the internal audit function in the bank, assessing cost efficiency based on KPI indicators, improving the skills of auditors and using international experience are considered. Keywords: operating expenses, audit, internal audit system, National Bank of Uzbekistan, bank expenses, financial control, digital audit, internal control mechanisms, cost optimization, 6 53 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ KPI indicators, international audit standards, financial efficiency, risk management, internal financial monitoring, automated audit systems. Kirish. Mamlakatimiz bank tizimida so‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan tub islohotlar iqtisodiyotning real sektorini kreditlash hajmini oshirish, moliyaviy xizmatlar sifatini yaxshilash va banklarning moliyaviy barqarorligini ta’minlashni asosiy vazifalardan biri sifatida belgilamoqda. Shu bilan birga, banklarda xarajatlarni to‘g‘ri boshqarish va ularni audit qilish masalasi ham dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa, operatsion xarajatlarning tuzilmasini chuqur o‘rganish, ularning shakllanish manbalarini tahlil qilish va ularni nazorat ostida ushlab turish banklarning umumiy moliyaviy natijalariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Operatsion xarajatlar bank faoliyatining ajralmas qismi bo‘lib, ular boshqaruv, xizmat ko‘rsatish, axborot texnologiyalari, ishchi kuchi bilan bog‘liq xarajatlarni o‘z ichiga oladi. Bu xarajatlar ko‘pincha doimiy va barqaror bo‘lib, noto‘g‘ri boshqarilganda moliyaviy samaradorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Aynan shu sababli, ularni samarali audit qilish bank ichki nazorat tizimining muhim bo‘g‘ini hisoblanadi. Audit esa nafaqat mavjud xarajatlarni huquqiy jihatdan asoslanganligini tekshiradi, balki ular qanchalik samarali sarflanayotganini ham baholaydi. Mavzuga oid adabiyotlar sharhi. Operatsion xarajatlar auditi va ularni boshqarish masalalari O‘zbekistonlik tadqiqotchilar tomonidan so‘nggi yillarda muntazam tahlil qilinmoqda. Jumladan, Axmedova N.G. (2020) o‘z tadqiqotlarida tijorat banklarida xarajatlarni rejalashtirish, ularni hujjatlashtirish va nazorat qilish mexanizmlariga alohida e’tibor qaratgan. Muallif operatsion xarajatlarni moliyaviy menejment tizimining asosiy elementi deb biladi va ushbu xarajatlarni audit natijalariga asoslangan holda optimallashtirish zarurligini ta’kidlaydi. Bu yondashuv bank resurslarini samarali boshqarishning nazariy asoslaridan biri hisoblanadi. Abduraxmanova G.G. (2022) esa banklarda ichki audit tizimining shakllanish bosqichlari, raqamli nazorat vositalarining joriy etilishi va ularning samaradorlikka ta’siri bo‘yicha izlanish olib borgan. Muallif operatsion xarajatlar ustidan real vaqtli monitoring mexanizmlarining joriy etilishi zarurligini asoslab beradi. Bu g‘oya zamonaviy auditni raqamlashtirish va avtomatlashtirish tendensiyalari bilan uyg‘unlashadi. Shuningdek, Toshpulatova D.X. (2023) tomonidan olib borilgan tadqiqotlar davlat moliya institutlarida xarajatlarni indikatorlar asosida baholash tizimini ilgari surgan. U banklardagi amaliyotga mos yondashuvlarni taklif qilib, O‘zmilliybank singari yirik moliyaviy muassasalarda audit sifatini oshirishga qaratilgan metodologiyani taklif qiladi. Rossiyalik olimlar esa asosan bank auditining tizimli yondashuvlarini ishlab chiqqanlar. Masalan, Волкова О.Н. (2019) o‘zining “Внутренний аудит и управленческий контроль” asarida tijorat banklarida ichki auditning asosiy funksiyalari, jumladan operatsion xarajatlarni kamaytirishdagi rolini tahlil qilgan. U nazorat ko‘rsatkichlari (KPI) asosida audit tizimini baholash mexanizmini ishlab chiqqan bo‘lib, bu orqali xarajatlarni tartibga solish samaradorligini oshirish mumkin. Гречаная И.Г. (2021) esa operatsion xarajatlar ustidan elektron audit tizimlari orqali nazorat qilish g‘oyasini ilgari suradi. Muallif ISO 19011 va Basel talablarini
Доказательный фрагмент
«This scientific article is devoted to the issue of audit of operating expenses, which plays an important role in the financial management system of commercial banks, and the state of this audit activity is analyzed in…»
Образец извлечения
Демо-превьюThis scientific article is devoted to the issue of audit of operating expenses, which plays an important role in the financial management system of commercial banks, and the state of this audit activity is analyzed in… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- operating expenses, audit, internal audit system, National Bank of Uzbekistan, moliyaviy samaradorlik, ichki audit tizimi, raqamli audit, operatsion xarajatlar, KPI indikatorlari, risklarni boshqarish, xarajatlarni optimallashtirish, avtomatlashtirilgan audit tizimlari., xalqaro audit standartlari, O‘zmilliybank, moliyaviy nazorat, ichki moliyaviy monitoring, ichki nazorat mexanizmlari, bank xarajatlari
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025