YANGI DIAGNOSTIK SHKALA VA ALGORITMLAR LOR-SHIKASTLANISHLARNI BAHOLASHDA

Аннотация

The dissertation research developed diagnostic scales and algorithms for the assessment of ENT injuries. A modified clinical-morphological scale provides a quantitative evaluation of injury severity, taking into account the nature of trauma and the degree of functional impairment. The algorithm for estimating the age of injury is based on the phases of morphological changes: early (1–3 days), intermediate (4–14 days), and late (>14 days), with the appearance of callus after three weeks serving as a reliable radiological indicator. The application of these approaches enhances the accuracy and objectivity of forensic medical examinations. Keywords: diagnostic scales; algorithms; injury timing; clinical-morphological assessment; ENT forensics. Kirish. Sud-tibbiy amaliyotda LOR-sohasiga oid shikastlanishlar sonining ortib borayotgani fonida ularning baholash mezonlarini takomillashtirish dolzarblik kasb etmoqda. An’anaviy ekspertiza yondashuvlarida asosiy urg‘u anatomik nuqsonlarga qaratilgan bo‘lsa-da, zamonaviy ilmiy manbalar LOR-shikastlanishlarda funksional buzilishlarning (nafas olish, eshitish, hid bilish,tovush hosilqilish)jiddiyoqibatlarga olibkelishini ta’kidlamoqda[1,2]. Xususan, burun to‘sig‘ining siljishi bilan kechuvchi sinishlar nafas yo‘llari orqali havo o‘tishini sezilarli darajada buzadi, bu esa nafaqat hayot sifati, balki yurak-qon tomir va asab tizimi faoliyatigasalbiy ta’sirko‘rsatadi [3]. Shubois, LOR-shikastlanishlar holatidafaqat morfologik belgilar emas, balki funksional holatni baholovchi mezonlar ham ekspert xulosasida aks etishi zarur[4]. Tadqiqot maqsadi. LOR-sohasidagi shikastlanishlarni kompleks baholash uchun diagnostik shkalavafunksional dinamikaga asoslangan algoritmlarni ishlab chiqish. Materiallar va metodlar. Tadqiqot davomida 2023–2024 yillarda aniqlangan 127 nafar bemorning klinik, rinoendoskopik, rinomanometrik va rentgenologik natijalari tahlil qilindi. 254 IYUL ANDIJON,2025 Shikastlanish bosqichlari morfologik belgilar asosida 3 guruhga ajratildi: erta (1–3 sutka), orIalLiqM(4–14FsAutkNa) vYa kAecNh (1G4 IkuLndIaKn oLrtiAq).RShIu KbilaOn bNirgFa,EtovRusEh fNunkSsiyIaYsiAbo‘SyiIcha stroboskopik tahlilvaaudiometriya ma’lumotlari jamlangan. Asosiy natijalar. Tadqiqot natijasida modifikatsiyalangan kliniko-morfologik balli shkala ishlab chiqildi. Unda anatomik shikastlanish darajasi bilan bir qatorda, funksional buzilish (nafas oqimiqarshiligi, eshitish chegarasi, fonatsion parametrlari) ballar orqali baholandi. Shuningdek, shikastlanishdan o‘tgan vaqtni morfologik bosqichlar asosida aniqlovchi algoritm taklif qilindi. Masalan, burun suyagi sinishidan keyingi 3 haftadan so‘ng kallus shakllanishi kechki davr belgisi sifatidarentgenologik jihatdan qayd etildi[5]. Xulosa. Mazkur diagnostik yondashuvlar LOR-shikastlanishlarni baholashda ob’ektivlikni oshiradi, ekspertiza xulosalarining takrorlanuvchanligini ta’minlaydi hamda reabilitatsion chora-tadbirlarni aniqlashda amaliy yordam beradi. Shkala va algoritmlar sud-tibbiy baholashni standartlashtirishga xizmat qiladi, tibbiy-huquqiy nizolarda ekspert pozitsiyasini mustahkamlaydi.