К содержанию
РецензированоUZ2025

O‘ZBEK VA INGLIZ TILLARIDA MEHNAT QUROLLARI NOMLARI ORQALI XALQ TAFAKKURINING IFODALANISHI

IYUL ANDIJON

Научный информационный бюллетень · 2025

Аннотация

Mehnat qurollari nomlari xalq og‘zaki ijodi, xususan maqollar va frazeologizmlar orqali xalqlarning madaniy, ijtimoiy va kognitiv dunyoqarashini aks ettiradi. Ushbu maqola o‘zbek va ingliz tillaridagi mehnat qurollari (masalan, o‘roq, bolta, hammer, plough) nomlarining maqollarda ishlatilishi va ular orqali xalq tafakkurining ifodalanishini qiyosiy tahlil qiladi. O‘zbek maqollari agrar madaniyat va jamoaviy qadriyatlar bilan bog‘liq bo‘lsa, ingliz maqollari ko‘proq individual mehnat va pragmatizmga urg‘u beradi. Korpus tahlili va sifatli tematik tahlil yordamida o‘zbek va ingliz xalqlarining mehnat qurollari orqali dunyoqarashidagi farqlar va o‘xshashliklar aniqlandi. Natijalar mehnat qurollari nomlarining metaforik ma’nolari orqali xalqlarning ijtimoiy qadriyatlarini, masalan, mehnatkashlik, sabr- toqat va ijtimoiy uyg‘unlikni aks ettirishini ko‘rsatadi. Tadqiqot tilshunoslik, madaniyatshunoslik va til o‘qitish sohasida qiyosiy tadqiqotlar uchun yangi imkoniyatlar ochadi. Kalit so‘zlar: mehnat qurollari, xalq tafakkuri, o‘zbek maqollari, ingliz maqollari, metafora, madaniy qadriyatlar, agrarmadaniyat, individualizm,qiyosiy tilshunoslik. Kirish. Mehnat qurollari nomlari xalqlarning og‘zaki ijodi, xususan maqollar orqali ularning ijtimoiy qadriyatlarini, dunyoqarashini va kognitiv tuzilmalarini aks ettiradi. O‘zbek xalq maqollari agrar jamiyatning mehnatkashlik va jamoaviy uyg‘unlik qadriyatlarini ifodalasa, inglizmaqollari anglo-sakson an’analari va individualizmga asoslangan pragmatik yondashuvni ta’kidlaydi. Ushbu maqola o‘zbek va ingliz tillaridagi mehnat qurollari nomlarining maqollarda ishlatilishi va ular orqali xalq tafakkurining qanday ifodalanishini o‘rganadi. Tadqiqot quyidagi savollarga javob berishga qaratilgan: Mehnat qurollari nomlari qanday metaforik ma’nolarda ishlatiladi? Ular qanday madaniy qadriyatlar va kognitiv tuzilmalarni aks ettiradi? Qiyosiy tahlil tilshunoslik va madaniyatshunoslik sohasida qanday amaliy ahamiyatga ega? Tadqiqot kognitiv tilshunoslik (Lakoff & Johnson, 1980) va madaniy pragmatika (Wierzbicka, 1991) nazariyalariga asoslanadi. Tahlillar. Miqdoriy tahlil: Mehnat qurollari nomlarining maqollardagi chastotasi va konteksti AntConcorqali aniqlandi. Sifatli tahlil: Maqollar mehnatkashlik, sabr-toqat va ijtimoiy uyg‘unlik kabi semantik sohalarga bo‘lindi.Metaforik tuzilmalar (masalan, MEHNAT –YO‘L) tahlil qilindi. Qiyosiy tahlil:O‘zbek vaingliz maqollaridagi madaniy vakognitiv farqlar aniqlandi. Natijalar Miqdoriynatijalar. Chastota: O‘zbek maqollarida mehnat qurollari (o‘roq – 18%, ketmon – 15%) jamoaviy mehnat va agrar hayot bilan bog‘liq bo‘lsa, ingliz maqollarida (hammer – 20%, plough – 17%) individualmehnat va natijata’kidlanadi. Semantik sohalar: O‘zbek maqollarida mehnatkashlik (30%) va ijtimoiy uyg‘unlik (25%) ustun, inglizmaqollarida esa mehnatkashlik (28%) vapragmatizm (22%) ko‘proq uchraydi. 18 IYUL ANDIJON,2025 O‘zbek maqollari: “O‘roq o‘tkir bo‘lsa, hosil mo‘l bo‘ladi” (A sharp sickle yields a bountiful haIrvLesMt) vaF“KAetmNonYbilAan NyerGocIhiLladIi,KmLehnAatRbilIanKbaxOt tNopilFadEi” R(ThEe hNoeSopIeYnsAtheSlaInd, labor brings happiness) maqollari MEHNAT – HOSIL metaforasidan foydalanib, mehnatni jamoaviy farovonlik manbai sifatidatasvirlaydi. Ingliz maqollari: “Strike while the iron is hot” va “A good hammer drives a nail straight” (HAMMER IS EFFICIENCY) individual harakat vamuvaffaqiyatga urg‘uberadi. Farqlar: O‘zbek maqollari mehnatni jamoaviy natija sifatida ko‘rsa, ingliz maqollari shaxsiy mahsuldorlikkae’tiborqaratadi. Sabr-toqat (Patience) O‘zbek maqollari: “Bolta bir uradi, lekin chuqur uradi” (The axe strikes once but strikes deep) sabrva sifatlimehnatni ta’kidlaydi. Ingliz maqollari: “Slow and steady wins the race” sabrni individual muvaffaqiyat sifatida tasvirlaydi. Farqlar: O‘zbek maqollari sabrni jamoaviy jarayonning bir qismi sifatida ko‘radi, ingliz maqollari esa unishaxsiy yutuq bilan bog‘laydi. Ijtimoiyuyg‘unlik (Communal Harmony) O‘zbek maqollari: “Belkurak bilan birlashsa, yer ham birlashadi” (When shovels unite, the land unites)jamoaviy mehnat orqali uyg‘unliknita’kidlaydi. Ingliz maqollari: “Many hands make light work” jamoaviy mehnatni qo‘llab-quvvatlasa-da, ko‘proq pragmatik maqsadlarga xizmat qiladi. Farqlar: O‘zbek maqollari jamoani dunyoqarash markazi sifatida ko‘rsa, ingliz maqollari jamoaviy mehnatni samaradorlik vositasi sifatidatalqin qiladi. O‘zbek respondentlari maqollarni jamoaviy qadriyatlar va agrar hayot bilan bog‘lasa, ingliz respondentlari ularni shaxsiy muvaffaqiyat vapragmatizm nuqtai nazaridan talqinqildi. Tadqiqot natijalari mehnat qurollari nomlarining o‘zbek va ingliz maqollarida metaforik ma’nolar orqali xalq tafakkurini aks ettirishini ko‘rsatdi. O‘zbek maqollarida MEHNAT – HOSIL va IJTIMOIYLIK – TANA kabi metaforalar jamoaviy uyg‘unlik va agrar madaniyatga urg‘u bersa, ingliz maqollarida MEHNAT – RAQOBAT va SAMARADORLIK – ASBOB metaforalari individualizm va pragmatizmni ta’kidlaydi. Bu farqlar o‘zbek xalqining t

Доказательный фрагмент

«Mehnat qurollari nomlari xalq og‘zaki ijodi, xususan maqollar va frazeologizmlar orqali xalqlarning madaniy, ijtimoiy va kognitiv dunyoqarashini aks ettiradi.»

Образец извлечения

Демо-превью

Mehnat qurollari nomlari xalq og‘zaki ijodi, xususan maqollar va frazeologizmlar orqali xalqlarning madaniy, ijtimoiy va kognitiv dunyoqarashini aks ettiradi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
ingliz maqollari, madaniy qadriyatlar, agrar madaniyat, o‘zbek maqollari, metafora, qiyosiy tilshunoslik., mehnat qurollari, individualizm, xalq tafakkuri
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники