INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA YOSH GANDBOLCHILARNING JISMONIY SIFATLARNI RIVOJLANTIRISH

Аннотация

This article analyzes innovative technologies and modern pedagogical approaches aimed at developing the physical qualities of young handball players – strength, speed, endurance, flexibility, and balance. The training methodology and technologies introduced based on the research are presented as an effective means for the comprehensive development of young athletes. Keywords: handball, young athletes, physical qualities, innovative www.tadqiqotlar.uz 21-to’plam 1-son Iyul 2025 327 Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi technology, training methodology, workout, pedagogical approach. Sport turlarini rivojlantirish, xususan, yosh sportchilarning jismoniy tayyorgarligini takomillashtirish masalasi dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa, 15–16 yoshli gandbolchilar uchun bu davr intensiv o‘sish va har tomonlama jismoniy rivojlanish bosqichi bo‘lib, ularda kuch, chidamlilik, tezlik, chaqqonlik kabi muhim jismoniy sifatlarning shakllanishi yuz beradi. Gandbol o‘yini yuqori harakat faolligi, murakkab texnika va taktikani talab qilgani uchun sportchilarda jismoniy tayyorgarlik darajasi o‘yin samaradorligining asosiy omillaridan biri hisoblanadi. Biroq amaliyot shuni ko‘rsatmoqdaki, mashg‘ulotlarda odatiy, takroriy usullar qo‘llanilishi sportchilarning jismoniy salohiyatini to‘laqonli rivojlantirishga to‘sqinlik qilmoqda. Shu sababli zamonaviy pedagogik texnologiyalar, innovatsion yondashuvlar va raqamli monitoring vositalarini joriy etish zarurati ortib bormoqda. Innovatsion texnologiyalar yordamida yosh sportchilarning harakat faolligi, psixofiziologik holati, motivatsiyasi va mustahkam irodasini rivojlantirishga erishish mumkin. Mazkur mavzuning dolzarbligi aynan mana shu ehtiyoj bilan izohlanadi – ya’ni yosh gandbolchilarning jismoniy sifatlarini samarali, maqsadli va ilmiy asosda rivojlantirish zaruratidir. Tadqiqotning maqsadi Yosh gandbolchilarning jismoniy sifatlarini oshirishga xizmat qiluvchi innovatsion texnologiyalarni ishlab chiqish va ularni amaliyotda sinab ko‘rish. Tadqiqot davomida quyidagi usullar qo‘llanildi: Ilmiy va uslubiy adabiyotlar tahlili; Tajriba-sinov mashg‘ulotlari (6 oy davomida); Diagnostika testlari (30m yugurish, uch hatlab sakrash, tibbiy to‘p uloqtirish va Kuper testi); Metrik tahlil va statistik qayta ishlash (variatsiya koeffitsienti asosida). Tadqiqotning obyekti: Samarqand Olimpiya zaxiralari kolleji tadqiqot obyekti qilib olindi va ushbu kollejning dastlabki tayyorgarlik bosqichiga tanlab olingan 15-16 yoshli www.tadqiqotlar.uz 21-to’plam 1-son Iyul 2025 328 Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi gandbolchilarning 12 nafari tanlab olindi va ularning jismoniy tayyorgarligi olti oy mobaynida nazorat qilindi. Ilmiy tadqiqot uslublari: Ilmiy adabiyotlarni o‘rganish uslubi. Test me’yorlarini qabul qilish. Matematik statistika uslubi. Yosh gandbolchilarning jismoniy tayyorgarligini oshirishda an’anaviy mashg‘ulot tizimlari ko‘pincha standart va takroriy yondashuvlarga asoslanadi. Shu sababli, jismoniy sifatlarni rivojlantirishda samaradorlikni ta'minlash uchun yangicha yondashuvlar, ya’ni innovatsion uslublar yoki trening vositalari ishlab chiqishga ehtiyoj mavjud. 1-jadval 15–16 yoshli gandbolchilar uchun jismoniy sifatlarni rivojlantirishga mo‘ljallangan trening uslubi Mashg‘ulot Innovatsion Mashg‘ulot Bosqich Mashq turlari yo‘nalishi elementlar maqsadi Engil yugurish, 1. Umumiy umumiy Video-yordamli Sportchilarni Tayyorlov jismoniy rivojlantiruvchi mashqlar, mobil mashg‘ulot bosqichi faollikni mashqlar, ilova bilan rejimiga (1–2 oshirish cho‘ziluvchanlik baholash moslashtirish hafta) mashqlari Reaksiyaga asoslangan Jismoniy 2. Asosiy Kuch, QR-kodli yugurishlar, sifatlarni bosqich chidamlilik, monitoring, sakrashlar, to‘p maqsadli (3–8 tezlik va o‘yinli elementlar uloqtirish, ravishda hafta) egiluvchanlik bilan trening aylanma rivojlantirish mashqlar 3. Tezlik- Individual tezlik Virtual baholash Sportchilarning www.tadqiqotlar.uz 21-to’plam 1-son Iyul 2025 329 Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi Yakuniy koordinatsiya, sinovlari, o‘yin tizimi, musobaqaga bosqich muvozanat, holatidagi mashg‘ulotni tayyorligini (9–12 o‘yin harakatlar, videoga olish shakllantirish hafta) texnikasi muvozanat mashqlari O‘yinli elementlar: murakkab mashqlar soddalashtirib, raqobat shaklida o‘tkaziladi (masalan, "kim tezroq yuguradi", "to‘pni ko‘proq uloqtiradi"). Sport amaliyotida o‘lchash natijalarining tebranuvchanligi variatsiya koeffitsientining qiymatiga bog‘liq holda quyidagicha baholanadi: 0 ÷ 10% — kichik; 11 ÷ 20% — o‘rtacha; V > 20% — katta. 2-jadval Yosh sportchilarning jismoniy tayyorgarlik darajasini aniqlash Baholash mezoni Jismoniy O‘lchov Test nomi (yaxshi Test maqsadi sifat birligi ko‘rsatkich ) 30 metrga Sekund Tezkorlik Tezlik ⬇ 4.8 sek. yugurish (sek.) darajasini aniqlash 700 g tibbiy Yelkama-bel ⬆ 24 m (o‘ng Kuch to‘pni Metr mushaklari qo‘l bilan) uloqtirish kuchini aniqlash Yurak-qon tomir 6 daqiqalik va nafas olish Chidamlilik Metr ⬆ 2500 m Kuper testi chidamliligini baholash Cha