KICHIK MAKTAB YOSHIDAGI O’QUVCHILARDA TAFAKKURNI RIVOJLANTIRISH

Аннотация

В статье рассматриваются основные факторы развития мышления у детей младшего школьного возраста (6–9 лет) и психолого-педагогические основы этого процесса. Подробно анализируются особенности формирования наглядно- моторного и наглядно-образного мышления учащихся, их готовность к умственной деятельности, значение восприятия, памяти, внимания и развития речи. Ключевые слова: мышление, психическое, речевое развитие, восприятие, внимание, речь, образование, школа, образное мышление, нерв. DEVELOPMENT OF THINKING IN YOUNGER SCHOOL-AGE STUDENTS Turg’unova Sarvinoz Alfraganus University, 3rd year student, Department of Pedagogy and Psychology Annotation: This article covers the main factors of the process of developing thinking in children of younger school age (6-9 years old) and the psychological and pedagogical foundations. It extensively analyzes the specific features of the formation of visual-motor and visual-figurative thinking of students, their readiness for mental activity, the importance of perception, memory, attention and speech development. Keywords: thinking, mental, speech development, perception, attention, speech, education, school, figurative thinking, nerve. Tevarak-atrofda mo'ljal ola bilish, bilimlar zaxirasining mavjudligi; idrok va ko'rgazmali- obrazli tafakkurning ma'lum darajada rivojlanganligi. Umumlashtirish daraj asi hodisalarni farqlash va umurnlashtira olish ko’nikmasi. 131 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Nutqining ma'lum darajada rivojlanganligi; Ko'pincha aqliy tayyorgarlik deyilganda bolaning dunyoqarashi, jonli tabiat, insonlar va ularning mehnatlari haqidagi bilimlari tushuniladi. Ushbu bilimlar maktab beradigan ta'limga asos bo'lishi mumkin, lekin so'z boyligi, ma'lum xatti-harakatlarni bajara olish layoqati bolaning maktabga aqliy tayyorgarligining asosiy ko'rsatkichi bo'la olmaydi. Maktab dasturi bolalardan taqqoslay olish, tahlil eta olish, umumlashtira olish, ma'lum bir xulosa chiqara olish, shuningdek, yetarli darajada rivojlangan boshqa bilish jarayonlarini ham talab etadi [2]. Masalan, 6-7 yoshli bola tabiat haqida ayrim hodisalarnigina emas, balki organizmning tabiat bilan bog'liqligini va o'zaro ta'sirini ham tushunishi va o'zlashtirishi mumkin. 6-7 yoshli bolalar aqliy rivojlanishning natijasi bo'lib, yuqori darajada rivojlangan ko'rgazmali obrazli tafakkur bilan bola atrof olamdagi predmetlarning asosiy xususiyatlarini va predmetlar orasidagi bog'liqlikni ajrata olishidir. Shuni alohida ta'kidlab o'tish lozimki, ko'rgazmali-harakatli va ko'rgazmali-obrazli tafakkur nafaqat 6-7 yoshli bolalar, balki kichik maktab yoshidagi o'quvchilarning ham aqliy rivojlanishida asosiy vazifani bajaradi. O'quv faoliyatiga tayyorgarlik: kattalarni diqqat bilan eshita olish va uning ko'rsatmalarini aniq bajarish. - topshiriqni mustaqil bajarish; - chalg'ituvchi omillarga e'tibor bermasdan topshiriqni bajarishga kirishish. Bola avvalo maktabga jismoniy jihatdan tayyor bo'lishi kerak. 6 yoshli bolalarning anatomik-fiziologik rivojlanishi o'ziga xos tarzda kechadi. Bu yoshda bola organizmi jadal rivojlanadi. Uning og'irligi oyiga 150dan 200gacha, bo'yi esa 0,5 sm gacha ko'payadi. 6 yoshli bolalar turli tezliklarda, tez va yengil yugura oladilar. Ular sakrash, konkida yugurish, chang'ida uchish, suzish singari harakatlarni ham bemalol bajarishlari mumkin. Musiqa bo'yicha mashg'ulotlarda esa xilma-xil ritmik va plastik harakatlarni bajaradilar, turli mashqlarni aniq, tez, yengil va chaqqon bajara oladilar [2]. 6-7 yoshli bolalar nerv sistemasini mustahkamlash, ularni surunkali kasalliklardan xalos etish, ko'rish va eshitish qobiliyatiga alohida e'tibor berish, shuningdek, umurtqa pog'onasining to'g'ri rivojlanishiga ahamiyat berish, nihoyatda muhim. Kattalar shu yoshdagi bolalar bilan ish olib borar ekanlar, bu yoshdagi bolalar organizmi hali o'sishi davom etayotganligini doimo hisobga olishlari lozim. Masalan, bolani majburan yozishga o'rgatish hali barmoq muskullari to'liq rivojlanmaganligi sababli ularga ma'lum darajada zarar keltirishi, bolaning chiroyli yoza olmasligi esa, o'z-o'zidan bolani o'ziga nisbatan ishonchini yoki o'qishga nisbatan qiziqishini kamayishiga olib kelishiki mumkin [3]. 6-7 yoshli bolalar o'qishidagi asosiy qiyinchilik shundaki, ko'pincha bu yoshdagi bolalar o'qituvchini uzoq vaqt davomida tinglay olmaydilar, o'quv harakatlariga uzoq vaqt o'z diqqatlarini qarata olmaydilar. Bunga sabab, faqat, shu yoshdagi bolalarda ixtiyoriy diqqatning rivojlanmaganligida emas, balki bolaning kattalar bilan muloqotga kirisha olish xususiyatiga ham bog'liq. Chunki, shu xususiyati rivojlangan bolalar erkin muloqotga kirisha oladilar, qiziqtirgan narsalar haqida so'ray oladilar. Natijada ularning o'qishga bo'lgan qiziqishlari ortadi va o'qituvch gapirayotgan narsalarni diqqat bilan uzoq vaqt eshita oladilar [4]. Maktabga kelish arafasida bolaning so'z boyligi o'z fikrini bayon eta oladigan darajada ortadi. 6 yoshdagi normal rivojlanayotga