MOBIL ILOVALAR YORDAMIDA INGLIZ TILI SO'Z BOYLIGINI OSHIRISHNING SAMARADORLIGI

Аннотация

Ushbu maqolada mobil ilovalarning ingliz tili lug‘atini boyitishdagi o‘rni, ularning funksional imkoniyatlari va o‘quvchilar til o‘rganishidagi faolligiga ta’siri tahlil qilinadi. Shu bilan birga, zamonaviy raqamli texnologiyalarning ta’lim jarayonidagi afzalliklari ham ko‘rib chiqiladi. Kalit so‘zlar: ingliz tili, lug‘at boyligi, mobil ilovalar, raqamli ta’lim, interaktiv o‘rganish. Kirish. Globalizatsiya jarayonlari kuchaygan hozirgi davrda ingliz tilini bilish har bir soha mutaxassisidan talab qilinmoqda. Ayniqsa, til o‘rganishda lug‘at boyligini kengaytirish muhim hisoblanadi, chunki bu til ko‘nikmalarining barcha — tinglab tushunish, o‘qish, yozish va gapirish — darajalariga bevosita ta’sir qiladi. Shu nuqtayi nazardan, o‘rganishni interaktiv va qulay shaklda tashkil etishga imkon beruvchi mobil ilovalar til egallashning yangi, innovatsion vositasi sifatida e’tirof etilmoqda [4, 271-289]. Birinchi navbatda shuni ta’kidlash kerakki, mobil ilovalar foydalanuvchiga istalgan joyda va vaqtda til o‘rganish imkonini beradi. Bu esa an’anaviy ta’lim shakllariga nisbatan ko‘proq moslashuvchanlikni ta’minlaydi. Ayniqsa, Duolingo, Memrise, BBC Learning English va Quizlet kabi ilovalar til o‘rganuvchilarga bosqichma-bosqich, interaktiv usullar orqali yangi so‘zlarni o‘rganish va mustahkamlash imkoniyatini yaratadi [3]. Bundan tashqari, ushbu ilovalar foydalanuvchining bilim darajasini aniqlab, individual o‘quv yo‘nalishlarini taklif etadi. Masalan, Quizlet orqali foydalanuvchi o‘ziga mos flesh- kartalarni yaratib, ularni vizual va eshitish vositalari bilan birgalikda mustahkamlashi mumkin. Shu tariqa, bu ilovalar o‘quvchini passiv bilim egallovchidan faol ishtirokchiga aylantiradi. Keyingi muhim jihat — mobil ilovalarda gamifikatsiya elementlarining mavjudligi. Ya’ni, o‘yin shaklidagi topshiriqlar, ball to‘plash, bosqichma-bosqich yutuqlarga erishish kabi mexanizmlar foydalanuvchining o‘rganishga bo‘lgan motivatsiyasini oshiradi [2, 227-268]. Shu bois, ko‘plab o‘rganuvchilar muntazam mashg‘ulot olib boradi, bu esa so‘zlarni uzluksiz takrorlash va xotirada saqlashga olib keladi. Masalan, Memrise ilovasida so‘zlar jonli kontekstlarda, videolar orqali taqdim etilishi ularni eslab qolishni osonlashtiradi. Shuningdek, bu usul semantik xotirani faollashtirib, tilni tezroq va samaraliroq o‘zlashtirishga xizmat qiladi [5, 126-132]. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, mobil ilovalardan foydalangan o‘quvchilar an’anaviy o‘quv metodlariga nisbatan so‘z boyligini 30–50 foizga ko‘proq o‘zlashtirgan. Masalan, Xitoyda olib borilgan bir tajribada 80 nafar talaba ikki guruhga bo‘lingan: biri an’anaviy o‘quv uslubida, ikkinchisi esa Duolingo ilovasi yordamida lug‘at o‘rgangan. Natijada, mobil ilova yordamida o‘rganganlar sinovda yuqori natijalarni ko‘rsatgan [1, 4-20]. Shuningdek, O‘zbekistonda 2023-yilda Samarqand Davlat Chet tillar universitetida o‘tkazilgan tajriba ham shuni ko‘rsatadiki, haftasiga 4 soat Quizlet ilovasi bilan ishlagan talabalar umumiy lug‘at boyligini 5 haftada 600 ta yangi so‘z bilan kengaytirgan. Shu bilan birga, mobil ilovalardan foydalanishda ayrim muammolar ham mavjud. Birinchidan, ayrim ilovalarda noto‘g‘ri talaffuz yoki kontekstda foydalanilmagan so‘zlar uchrashi mumkin. Ikkinchidan, ba’zi foydalanuvchilar ilovalarning ingliz tilidagi interfeysini 46 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo tushunmay qiynaladi. Shu sababli, ushbu ilovalarning o‘zbekcha versiyalarini ishlab chiqish, mavjudlarini esa lokal kontent bilan boyitish lozim. Bunga qo‘shimcha ravishda, o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanmalar yaratish va ularni mobil ilovalarni darsda integratsiyalashga o‘rgatish foydali bo‘ladi. Xulosa. Yuqoridagilardan kelib chiqib aytish mumkinki, mobil ilovalar yordamida ingliz tili lug‘atini boyitish zamonaviy ta’limning muhim yo‘nalishiga aylanmoqda. Ular orqali o‘rganish jarayoni interaktiv, qiziqarli va samarali tus oladi. Biroq, bu vositalarni to‘g‘ri tanlash va ulardan pedagogik maqsadlarda oqilona foydalanish eng asosiy shart hisoblanadi. Shunday ekan, ingliz tili ta’limi sohasida mobil texnologiyalardan kengroq va puxta foydalanish dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda.