ZAMONAVIY OʻQITISH SHAKLLARI VA USLUBLARI

Аннотация

Ushbu maqola “Zamonaviy o‘qitish shakllari va uslublari” mavzusini yoritib, ta’lim jarayonida yangi pedagogik yondashuvlar va usullarni qo‘llashning ahamiyatini tahlil qiladi. Maqolada zamonaviy ta’lim shakllari, jumladan, interfaol o‘qitish, kooperativ ta’lim, masofaviy ta’lim va aralash o‘qitish (blended learning) kabi usullar haqida batafsil ma’lumot beriladi. Shu bilan birga, o‘qitishning individuallashtirilgan yondashuvlari, shaxsiy ehtiyojlarga mos metodlar va texnologiyalarni qo‘llashning samaradorligi ham ko‘rib chiqiladi. Kalit so‘zlar: Interfaol o‘qitish kooperativ ta’lim, pedagogik innovatsiyalar, ta’limda texnologiya shaxsiylashtirilgan ta’lim, diferensatsiyalangan o‘qitish, mustaqil fikrlash, interaktiv uslublar, virtual ta’lim, aralash o‘qitish (aralash o‘qitish), masofaviy ta’lim, o‘qitish metodlari, Kirish. Zamonaviy o‘qitish shakllari va uslublari ta’lim tizimining rivojlanishidagi muhim omillardan biridir. Ta’lim sohasidagi yangiliklar va innovatsiyalar, texnologiyalarning jadal rivojlanishi, jamiyatda ro‘y berayotgan ijtimoiy va iqtisodiy o‘zgarishlar, yangi pedagogik yondashuvlarni talab qiladi. Bugungi kunda, o‘qitish jarayoni faqat ma’lumot uzatish emas, balki o‘quvchilarning ijodiy fikrlashini rivojlantirish, tanqidiy yondashuvni shakllantirish va o‘quvchilarning o‘zaro hamkorligini kuchaytirish kabi maqsadlarni ham o‘z ichiga oladi. Bu o‘zgarishlar o‘qituvchilardan an'anaviy metodlardan tashqari, zamonaviy pedagogik uslublarni qo‘llashni talab qiladi. O‘qitish shakllari va uslublari pedagogikaning asosiy jihatlaridan biridir. O‘qitish shakllari o‘quvchilarning ta’lim olish jarayonida faol ishtirok etishini ta’minlash uchun o‘qituvchining metodik yondashuvini belgilaydi. Shakllar o‘qitishning umumiy tuzilishini, guruh yoki individual ta’limni tashkil etishni o‘z ichiga oladi. Usullar esa, ma’lumotni qanday uzatish, o‘quvchilarning qanday faoliyatda bo‘lishi, o‘quvchilarning ta’limga bo‘lgan munosabatini shakllantirish kabi masalalarni o‘z ichiga oladi. Zamonaviy o‘qitish shakllari va uslublari, avvalo, o‘quvchilarning o‘zaro hamkorligini, ularning shaxsiy yondashuvini va ta’limga bo‘lgan qiziqishini oshirishga qaratilgan. Bunday shakl va uslublar o‘quvchilarning o‘zlari uchun bilim olishning faol ishtirokchilari bo‘lishini ta’minlaydi. O‘qituvchi o‘quvchilarni nazorat qilib, ularga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatish bilan birga, o‘quvchilarni ijodiy fikrlashga undaydi, shaxsiy yondashuvni kuchaytiradi va har bir o‘quvchining o‘ziga xos o‘rganish uslubiga e'tibor qaratadi. Bundan tashqari, yangi texnologiyalarni o‘qitish jarayoniga integratsiya qilish zamonaviy ta’limda ajralmas bir qismga aylangan. Internet resurslari, elektron darsliklar, multimedia materiallar va onlayn platformalar yordamida o‘qitish o‘quvchilarga yangi bilimlarni osonroq va qiziqarli tarzda olish imkonini beradi. Shu bilan birga, ta’limda interaktiv metodlar, masalan, guruh ishlar, muhokama va loyihalash kabi usullar keng qo‘llanilmoqda. Bu usullar o‘quvchilarga o‘zaro tajriba almashish, guruhdagi boshqa a’zolarning fikrlarini tinglash va o‘zlarining fikrlarini ifodalash imkonini beradi. 98 Zamonaviy o‘qitish shakllari va uslublarining asosiy maqsadi, o‘quvchilarning faolligini oshirish, ularning o‘quv jarayonida mustaqil fikr yuritishi va o‘z bilimlarini amaliyotda qo‘llay olishini ta’minlashdir. Ta’lim jarayoni faqat bitta tomonlama bo‘lishi emas, balki o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi o‘zaro aloqaga asoslangan bo‘lishi lozim. O‘qituvchining roli endi faqat bilim manbai emas, balki o‘quvchilarga yo‘l ko‘rsatish, motivatsiya berish va ularga o‘quv jarayonida qo‘llab-quvvatlashni ta’minlashdan iboratdir. Adabiyotlar tahlili. P. Blatchford o‘zining “The Role of Technology in Modern Education” tadqiqot ishida texnologiyaning o‘qitish shakllari va uslublariga qanday ta’sir ko‘rsatishi haqida so‘z yuritadi. Uning fikriga ko‘ra, “O‘qitishda texnologiyalarning qo‘llanishi o‘quvchilarning faolligini oshiradi, ularga shaxsiy yondashuvni amalga oshirish imkonini beradi va o‘quv jarayonini ko‘proq interaktiv qiladi”. [1] D.H. Jonassen o‘zining “Learning to Solve Problems: A Handbook for Designing Problem- Solving Learning Environments” asarida ta’lim jarayonida masalalar va loyihalarning qanday qilib o‘quvchilarning muammolarni hal qilish qobiliyatini rivojlantirishi haqida batafsil ma’lumot berib, masala yechish yondashuvi o‘quvchilarga real dunyo muammolarini hal qilishda o‘z bilimlarini qo‘llash imkonini beradi, bu esa ularning tanqidiy fikrlashini rivojlantirishi zamonaviy o‘qitishda o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini shakllantirishga yordam berishini isbotlab bergan.[2] Usmonov o‘zining asarida pedagogik texnologiyalar va o‘qitish shakllarining ta’lim tizimidagi rolini tahlil qiladi. U “Zamonaviy o‘qitish uslublari faqat ma’lumot uzatish emas, balki o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini va ijodkorligini rivojlantirishga yo‘naltirilgan” deb ta’kidlaydi. O‘quvchilarning o‘zaro hamkorligi va interaktiv o‘qitish usullarini qo‘llash