TAZYIQ VA ZO‘RAVONLIKNI OLDINI OLISH TENG HUQUQ VA IMKONIYATLARNI TA’MINLASHNING MUHIM ASOSLARIDAN BIRI

Аннотация

В статье рассматриваются усилия по защите женшин от всех форм притесненияинасилия,а такжемеры,направленныенаподдержкуженшини повышение ихактивности вобществе. Annotation. This article discusses efforts to protect women from all forms of oppression and violence, as well as measures aimed at supporting women and increasing their activity in society. Kalitso‘zlar. Tazyiq vazo‘ravonlikdan jabrlanuvchilar, jabrlanuvchi huquqlari, gender siyosati, tuzatish dasturi, profilaktik ta’sir, yakka tartibdagi chora-tadbirlar, gender tenglik, “Ayollar daftari”,psixologik yordam. Ключевые слова. Жертвы притеснений и насилия, права жертв, гендерная политика, исправительная программа, профилактическое воздействие, индивидуальные меры, гендерноеравенство,«Женская тетрадь»,психологическая поддержка. Keywords. Victims of harassment and violence, victims’ rights, gender policy, correctional program, preventive impact, individual measures, gender equality, “Women’s notebook”, psychological support. Kirish. Bugungi kunda jamiyatda xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlash, ularning ijtimoiyhayotning barcha tarmoqlarda faol ishtirokini ta’minlash, orzu va maqsadlarini amalga oshirishga ko‘maklashish, iqtidor va iste’dodlarini yuzaga chiqarishda amaliy yordam berish va jamiyatda mustahkam va muhim o‘rin egallashlarini rag‘batlantirish maqsadida qator chora-tadbirlar amalgaoshirib kelinmoqda. Asosiy qism. Alohida ta’kidlash joizki, mamlakatimizda jamiyatda uchrashi mumkin bo‘lgan turli ko‘ngilsiz vaziyatlar, xususan xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish sohasida ham qator huquqiy asoslar yaratilgan. Xotin-qizlarga nisbatan jismoniy, ruhiy, jinsiy yoki iqtisodiy ta’sir o‘tkazish yoki bunday ta’sir o‘tkazish choralarini qo‘llash bilan tahdid qilish orqali ularning hayoti, sog‘ligi, jinsiy daxlsizligi, sha’ni, qadr-qimmati va qonun bilan himoya qilinadigan boshqa huquqlari va erkinliklariga tajovuzlardan himoya qilish bugungi kunning dolzarb masalalaridandir. Xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo’ravonlik sodir etishga olib keladigan sabablar hamda shart-sharoitlarni aniqlash va bartaraf etishga, jamiyatda xotin-qizlarni zo‘ravonlikdan xoli bo‘lish huquqlaridan xabardorligini oshirishga qaratilgan iqtisodiy, ijtimoiy, huquqiy, tibbiy va boshqa chora-tadbirlar tizimi ishlab chiqilgan. Shuningdek, xotin-qizlarning hayoti, sog‘ligi uchun paydo bo‘lgan xavfni bartaraf etish, tezkor chora-tadbirlarni talab qiladigan hayotiy vaziyatlar yuz berganda xotin-qizlarning xavfsizligini 143 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 12,issue1,June2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X ta’minlash, shuningdek jabrlanuvchiga nisbatan tazyiq o‘tkazgan va zo‘ravonlik sodir etgan shaxsning takroran g‘ayriqonuniy xatti-harakatlariga yo‘l qo‘ymaslik maqsadidagi iqtisodiy, ijtimoiy, huquqiy, tashkiliy, psixologik va boshqa tusdagi kechiktirib bo‘lmaydigan tadbirlar tizimijoriy etilibamaliyotga tatbiq etilgan [1]. Tazyiq vazo‘ravonlikdan jabrlanuvchilar: - o‘ziga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik sodir etilganligi yoki ularni sodir etish tahdidi to‘g‘risidagi ariza bilan tegishli vakolatli organlarga hamda tashkilotlarga yoxud sudga murojaat etish; - maxsus markazlarda, shuningdek bepul telefon liniyasi orqali tekin huquqiy maslahat, iqtisodiy, ijtimoiy, psixologik, tibbiy vaboshqa yordam olish; - ichki ishlar organlariga himoya orderi berish to‘g‘risidagi talab bilan murojaat qilish, himoya orderi shartlari buzilgan taqdirda esa, ularni buhaqda xabardor qilish; - sodiretilgan tazyiq va zo‘ravonlik natijasidao‘ziga yetkazilgan moddiy zararning o‘rni qoplanishi hamda ma’naviy ziyon kompensatsiya qilinishi to‘g‘risidagi talab bilan sudga murojaat etish kabi huquqlar bilan ta’minlangan. Shu bilan bir qatorda, tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlanuvchi yetkazilgan moddiy zararning o‘rnini qoplash hamda ma’naviy ziyonni kompensatsiya qilish to‘g‘risidagi ariza bilan sudga murojaat etganda davlat boji to‘lashdan ozodqilinadi. Xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat: - xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish sohasidagi gender siyosatini, davlat dasturlarini hamda strategiyalarni ishlab chiqish vaamalgaoshirish; - jamiyatda xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlikka doir murosasizlik muhitini yaratish; - xotin-qizlarning huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlari tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilinishini ta’minlash; - jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirish, qonuniylikni mustahkamlash; - xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlikning oldini olish, ularni aniqlash, ularga chek qo‘yish uch