СПИРТЛИ ИЧИМЛИКЛАР ИСТЕЪМОЛИ НАТИЖАСИДА СОДИР БЎЛГАН АВТОЖАРОҲАТЛАРИНИНГ СУД-ТИББИЙ ТАҲЛИЛИ

Аннотация

This article discusses the role of alcohol in the occurrence of serious injuries resulting in the death of participants (drivers, passengers and pedestrians) in a road traffic accident. Key words: forensic medicine, car injury, forensic medical examination,preventivemeasures. Мавзунинг долзарблиги. Сўнгги йилларда транспорт воситаларининг сонини ошиши ўз навбатида транспорт травматизмининг кўпайишига олиб келди. Жаҳон Соғлиқни сақлаш ташкилотининг сўнгги ҳисоботида дунёда йўл ҳаракати хавфсизлиги ҳолати тўғрисида келтирилган маълумотларига кўра, йўл-транспорт ҳодисалари натижасида ҳар йили 100 миллионга яқин кишига турли оғирликдаги тан жароҳатлари етказилади, 1,5 миллиондан зиёд киши ҳалок бўлади ва улардан ҳар бешинчисини вояга етмаган болалар ташкил этади. Йўл-транспорт ҳодисасида ҳалок бўлган ва жароҳатланиш оқибатида бир умрга ногирон бўлиб қолганларнинг асосий қисми меҳнатга лаётқатли аҳоли қатламига тўғри келади. Буни оқибатида келтирилган иқтисодийзарардунё бўйича 500млрд долларниташкилэтади. Статистик маълумотларга кўра, Европа ва хамдўстлик мамлакатларида йўл- транспорт ҳодисаларида жароҳатланганларни 30 фоизи 15-29 ёшли аҳоли бўлиб уларни кўпчилигини эркаклар ташкил этади. 2020 йилида Белоруссияда йўл-транспорт ҳодисаларида вафот этган ҳайдовчиларни 18 фоизи ўрта ва оғир даражали мастлик ҳолатидатранспортни бошқарганлиги қайд этилган.Ушбу йилда бу кўрсаткичРоссияда 13,9 фоизни ташкил этган, яъни ҳар олтинчи ҳайдовчи транспрот воситасини маст 167 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 12,issue1,June2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X холда бошкарган. Ушбу кўрсаткич 2021 йилда 28 фоизни ташкил этган бўлиб ҳар тўртинчи ҳайдовчи алкоголдан мастлик ҳолатида содир этилган йўл-транспорт ҳодисаларсидаолган оғиржароҳатларидан вафот этган[1, 2,4,7,8]. Ўзбекистон Республикаси ИИВ Йўл ҳаракати хавфсизлиги бош бошқармаси маълумотига кўра, 2021 йилда мамлакатимизда 10001 та йўл-транспорт ҳодисалари қайдэтилган бўлиб уларда 9230кишитурли даражада тан жароҳати олган ва 2436 киши ҳаётдан кўз юмган. Биргина Тошкент шаҳрида қайд этилган 1073 та йўл-транспорт ҳодисаларда 142 киши ҳалок бўлган. Тинч замонда бир йилда 2000 мингдан зиёд яқин инсонларнинг йўл-транспорт ҳодисасида ҳалок бўлиши жамиятмиз учун катта фожиа бўлиб ҳуқуқ-тартибот идоралари ходимлари билан бир қаторда суд-тиббий экспертлардаучун ҳамдолзарбмуаммо бўлиб қолмоқда[3, 5,6,9]. Taдқиқотнинг мақсади. Экспертиза материаллари бўйича йўл-транспорт ҳодисаларида вафот этган ҳайдовчилар қонида алкогол мавжудлиги уларнинг ўлимга олиб келадиган оғир шикастланишлар учун аҳамиятли бўлган омил эканлигини суд- тиббийжиҳатданўрганиш. Тадкикот материаллари ва усуллари. Тадқиқот жараёнида РСТЭИАМ Тошкент вилоят филиалининг жойлардаги бўлимларида 2018-2021 йилларда йўл-транспорт ҳодисасида жароҳатланиш оқибатида вафот этган шахсларга нисбатан ўтказилган суд- тиббийэкспертизахулосалари ўрганилди. Текширув натижалари ва уларни таҳлили. Таҳлил натижалари қўйидаги диаграммада келтирилган: Юқоридаги диаграммада кўрсатилганидек, 2018 йилда содир этилган йўл- транспорт ҳодисаларидан жароҳатланиш оқибатида жами 490 та инсон вафот этган. Улардан 173 таси (35,3%) алкогол истеъмол килганлиги аниқланган. Жумладан, 168 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 12,issue1,June2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X хайдовчилар 20 та (11,6%), йўловчилар 30 та (17,3%) ва пиёдалар 123 таси пиёда (71,1%) ташкил этган. 2019 йилда йўл-транспорт ҳодисаларида жароҳатланиш оқибатида жами 450 та инсон вафот этган. Улардан 206 таси (45,8%) алкогол истеъмол килганлиги аниқланган. Жумладан, хайдовчилар 42 таси (20,4%), йўловчилар 32 та (15,5%) ва пиёдалар 132 та (64,1%)ташкилэтган. 2020 йилда йўл-транспорт ҳодисаларида жароҳатланиш оқибатида жами 359 та инсон вафот этган. Улардан 124 таси (34,5%) алкогол истеъмол килганлиги аниқланган. Жумладан, хайдовчилар 43 та (34,7%), йўловчилар 15 та (12,1%) ва пиёдалар 66 тани (53,2%)ташкилэтган. 2021 йилда йўл-транспорт ҳодисаларида жароҳатланиш оқибатида жами 440 та инсон вафот этган. Улардан 90 таси (20,4%) алкогол истеъмол килганлиги аниқланган. Жумладан, хайдовчилар 15 та (16,7%), йўловчилар 13 та (14,4%) ва пиёдалар 62 та (68,9%)ташкилэтган. Ушбу йилларда вафот этган ҳайдовчилар қонида 1 промилледан 5,2 промиллегача алкогол мавжудлиги аниқланганлиги улар транспорт воситаларини енгил, ўрта в