Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
SHARQ MUTAFAKKIRLARINING TA’LIM-TARBIYA BORASIDA QO’SHGAN HISSALARI
SHARQ MUTAFAKKIRLARINING TA’LIM-TARBIYA · BORASIDAQO’SHGAN HISSALARI · Usmonova GulruhXusanqizi
Международный журнал научных исследователей · 12 · 2026
Аннотация
Ushbu maqolada Sharqning buyuk mutafakkirlari – Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Beruniy, Al-Xorazmiy,Yusuf Xos Hojib va Alisher Navoiylarning ta’lim-tarbiya sohasidagi qarashlari, ularning ilm-fan va ma’naviyat rivojiga qo’shgan hissalari ilmiy asosda tahlil qilinadi. Bu g’oyalarning bugungi zamonaviy ta’lim tizimidagi o’rni yoritib beriladi. Mutafakkirlarning asarlarida ilgari surilgan pedagogik va axloqiy tamoyillar, inson kamolotiga yo’naltirilgan fikrlar bugungi ta’lim jarayonlari bilan uzviy holda ko’rib chiqiladi. Maqolada ular ilgari surgan ilmiy tafakkur, axloqiy barkamollik va ma’rifiy yondashuvlarning hozirgi ta’limiydasturlar, tarbiyaviy ishlarva zamonaviy o’qitishmetodikalariga ta’siriochib beriladi. Kalit so’zlar: ta’lim, tarbiya, mutafakkir, ma’naviyat, komil inson, ilm, axloq, Sharq falsafasi, pedagogik meros, yosh avlod tarbiyasi, adabiy-tarbiyaviy meros, tarixiy tajriba, ilmiy tafakkur, milliyg’oya, barkamol avlod, ta’limiy tamoyillar, axloqiy tarbiya, shaxskamoloti, madaniyat. Аннотатция. В данной статье научно анализируются взгляды великих мыслителей Востока – Абу Насра Фараби, Абу Али ибн Сино, Бируни, Аль-Хоразми, Юсуфа Хос Ходжиба и Алишера Навои – в области образования и воспитания, а также их вклад в развитие науки и духовности. Раскрывается актуальность их идей в контексте современной системы образования. В статье рассматриваются педагогические и нравственные принципы, выдвинутые мыслителями, их идеи о совершенствовании личности и научном мышлении. Анализируется влияние их духовного и образовательного наследия на современныеучебныепрограммы,воспитательные процессы иметодикипреподавания. Ключеные слова: образование, воспитание, мыслитель, духовность, совершенный человек, знание, нравственность, восточная философия, педагогическое наследие, ценности, литературно-воспитательное наследие, воспитание молодежи, исторический опыт, научное мышление, национальная идея, всесторонне развитое поколение, образовательныепринципы,нравственноевоспитание,развитиеличности,культура Annotation. This article presents a scholarly analysis of the educational and moral views of great Eastern thinkers – Abu Nasr al-Farabi, Abu Ali ibn Sina, Al-Biruni, Al-Khwarizmi, Yusuf Khass Hajib, and Alisher Navoi – as well as their contributions to the development of science and spirituality. The relevance of their ideas in the context of the modern education system is explored. The articleexamines thepedagogical and ethical principles put forward bythesethinkers, theirideas on human perfection and intellectual development. It analyzes the impact of their educational 81 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 12,issue1,June2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X and spiritual heritage on contemporary curricula, educational practices, and teaching methodologies. Keywords: education, upbringing, thinker, spirituality, perfect person, knowledge, ethics, Eastern philosophy, pedagogical heritage, values, literary-educational legacy, youth education, historical experience, scientific thinking, national idea, well-rounded generation, educational principles, moral upbringing, personal development, culture. Kirish. Sharq sivilizatsiyasi insoniyat tarixida o’zining boy ilmiy, madaniy va ma’naviy merosi bilan alohida o’rin egallaydi. Bu hududlarda yetishib chiqqan alloma va mutafakkirlar nafaqat o’z davrining, balki butun bashariyat taraqqiyotining yo’lchi yulduzlariga aylangan. Ayniqsa ta’lim va tarbiya masalalari Sharq mutafakkirlarining doimiy e’tibor markazida bo’lgan. Ular ta’lim shunchaki bilim berish vositasi emas, balki insonning komillikka yetishishida hal qiluvchi omil sifatida ko’rganlar. Farobiy, Ibn Sino, Beruniy, Al-Xorazmiy, Yusuf Xos Hojib, Alisher Navoiy kabi ulug’ siymolar o’z asarlarida nafaqat ilmiy bilimlar, balki axloqiy qadriyatlar, ma’naviy tarbiya, jamiyatga foydali shaxs yetishtirishga oid chuqur qarashlarni ilgari surganlar. Ularning fikricha, haqiqiy taraqqiyot faqat ilm-fan bilan emas, balki yuksak axloq vama’naviyat bilan uyg’unlashgan ta’lim orqali amalga oshadi. Sharq mutafakkirlari ta’lim va tarbiyani bir-biridan ajralmas jarayon deb bilganlar. Ular komil inson – bu nafaqat bilimli, balki halol, odobli, iymonli va jamiyat oldidagi burchini anglashi zarur bo’lgan shaxs ekanini ta’kidlaganlar. Ushbu yondashuv bugungi kunda ham o’z dolzarbligini yo’qotmagan, balki zamonaviy pedagogik qarashlar, shaxsga yo’naltirilgan ta’lim konsepsiyalari, ma’naviy-axloqiy tarbiyani ustuvor qo’ygan dasturlar uchun muhim nazariy asos bo’lib xizmat qilmoqda. Zamon o’zgarishi bilan ta’lim tizimi yangilanib bormoqda, biroq ta’lim tarbiya birligiga asoslangan qadimiy g’oyalar hanuzgacha o’
Доказательный фрагмент
«Ushbu maqolada Sharqning buyuk mutafakkirlari – Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Beruniy, Al-Xorazmiy,Yusuf Xos Hojib va Alisher Navoiylarning ta’lim-tarbiya sohasidagi qarashlari, ularning ilm-fan va ma’naviyat ri…»
Образец извлечения
Демо-превьюUshbu maqolada Sharqning buyuk mutafakkirlari – Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Beruniy, Al-Xorazmiy,Yusuf Xos Hojib va Alisher Navoiylarning ta’lim-tarbiya sohasidagi qarashlari, ularning ilm-fan va ma’naviyat ri… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- education, upbringing, thinker, spirituality, perfect person, knowledge, ethics, axloqiy tarbiya, axloq, milliy g’oya, yosh avlod tarbiyasi, tarixiy tajriba, barkamol avlod, ilmiy tafakkur, mutafakkir, adabiy-tarbiyaviy meros, pedagogik meros, komil inson, ta’limiy tamoyillar, ilm, tarbiya, madaniyat., Sharq falsafasi, ta’lim, shaxs kamoloti, ma’naviyat
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025