XALQ MAQOLLARINING TARBIYAVIY VA MADANIY AHAMIYATI

Аннотация

This article provides a scholarly analysis of the educational and cultural aspects of folk proverbs, a unique form of oral folk art. It highlights effective methods of instilling moral standards, shaping human virtues such as diligence and honesty, and promoting our core values through folk proverbs. Additionally, the article examines the role of folk proverbs in preserving national culture, enriching language, and transmitting historical heritage from generation to generationbased onascientific-theoretical approach. Keywords: folk proverbs, education, culture, moral values, national heritage, life experience, moral upbringing, wisdom,national traditions,educational significance, cultural heritage. Аннотация: В данной статье научно анализируются воспитательные и культурные аспекты народных пословиц — уникального образца устного творчества народа. Через народные пословицы рассматриваются эффективные методы передачи моральных норм, формирования человеческих качеств, таких как трудолюбие и честность, а также пропаганды наших ценностей. Кроме того, рассматривается роль народных пословиц в сохранении национальной культуры, развитии языкового богатства и передаче исторического наследия из поколения в поколение на основе научно-теоретического подхода. Ключевые слова: народные пословицы, воспитание, культура, нравственные ценности, национальное наследие, жизненный опыт, нравственное воспитание, мудрость, национальныетрадиции,воспитательноезначение,культурноенаследие. KIRISH: Xalq og‘zaki ijodi, xususan, maqollar, milliy tafakkur, ma’naviy meros va ijtimoiy qadriyatlarimizning ajralmas tarkibiy qismiga aylanib bormoqda. Ular orqali xalqning hayotga, tarbiyaga, mehnatga, oila va jamiyatga bo‘lgan munosabati ifodalanadi. Maqollar nafaqat og‘zaki nutq madaniyatining namunasi, balki yosh avlodni tarbiyalashda, ularga milliy va umuminsoniy qadriyatlarni singdirishda muhim vosita sifatida xizmat qiladi. Shu nuqtai nazardan, xalq maqollarining tarbiyaviy va madaniy ahamiyatini ilmiy asosda o‘rganish, ularning ijtimoiy hayotdagi rolini aniqlash, til va tafakkur rivojidagi o‘rnini tahlil qilish ushbu 89 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 12,issue1,June2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X maqolaning asosiy maqsadini tashkil etadi. Birinchi Prezidentimiz Islom Karimovning “Yuksak ma’naviyat- yengilmas kuch” asarida “Vatanimizning kelajagi, xalqimizning ertangi kuni, mamlakatimizning jahon hamjamiyatidagi obro‘-e‘tibori avvalambor farzandlarimizning unib- osib, ulg‘ayib, qanday inson bo‘lib hayotga kirib borishiga bog‘liqdir. Biz bunday o‘tkir haqiqatni hech qachon unutmasligimiz kerak”.1 Shu o'rinda shuni ta’kidlash joizki har bir davlatning kelajagi — yoshlarimiz qo‘lidadir. Farzandlarimiz tarbiyasi, qanday dunyoqarashga ega bo‘lishiga qarab ertangi kelajak avlodimizning jamiyatga qay darajada xizmat qilishi, biz kattalarning yoshlar haqida jiddiy o‘ylashimizni va ularni to‘g‘ri yo‘lga boshlashimiz kerak ekanligini anglatadi. Shuningdek, maqollar yoshlarimizning o‘z fikrlarini erkin ifodalishiga yordam beradi. Maqol “arabcha’’ so‘zdan olingan bo‘lib, maqola, kichik asar, so‘z, nutq degan ma’nolarni anglatadi. Maqollar hayotiy tajriba asosida xalq tomonidan yaratilgan, odatda pand- nasihat mazmuniga ega bo‘lgan ixcham tugal ma’noli gapdir. Maqollarda avlodajdodlarning jamiyat va tabiatga munosabati, tarixi, ruhiy holati, etik va estetik tuyg‘ulari ijobiy va salbiy fazilatlar haqida mulohazalar aks ettiriladi.2 Darhaqiqat, maqollar turli mavzularda insonlarga taqdim qilinadi. Masalan: Donolik, mehnatsevarlik, do‘stlik, insoniylik, haqqoniylik, yaxshilik kabi mavzular orqali hayotga maqollarning o‘rni beqiyos ekanligini singdira olamiz. Har bir maqolni tahlil qilganimizda har birida turli ma‘no bor. Yuqoridagi fikrimizni asoslash maqsadida xalq maqollaridan misollar keltirish maqsadga muvofiq bo‘ladi, chunki ularning har biribizning hayotimizda muhimahamiyatga egadir : Yaxshibilan yursang yetarsan murodga, Yomon bilanyursang qolarsan uyatga. Bu maqol orqali insonning yaxshi do'st tanlashi muhim ahamiyatga ega ekanligi nazarda tutilmoqda. Hayotimizda ijobiy ta’sir ko‘rsatadigan insonlar bilan birga bo‘lish, yaxshi odatlarni qabul qilish, yuksak maqsad sari intilish demakdir. Shu yo‘lda davom etaversak albatta, o‘z orzu-istaklarimizga erisha olishimiz. Aksincha, yomon inson bilan yurish, insonlar oldidaobro-e’tiboriningpasayishiga sababchi bo’ladi. Yettio’lchab, bir kes. Bu maqol to‘g‘risida so’z yuritadigan bo‘lsak, hayotimiz davomida qilgan har bitta qarorimiz muhim ahamiyatga ega. Muhim masalalarni shoshmasdan, har bir jihatni ko‘rib chiqqan holda qaror qabul qilishimiz kerakligi o‘rgatadi.