NATYURMORT JANRINING RIVOJLANISHI VA UNGA O’Z HISSASINI QO’SHGAN BUYUK RASSOMLAR ASARLARI TAHLILI

Аннотация

Ushbu maqolani yoritilish jarayonida shularga a'lohida e'tibor qaratildiki.Bugungi kunda tasviriy hamda amaliy san'atga bo'lgan e'tibor yanada kuchaymoqda.Tasviriy san'atda natyurmort janrida o'z hissasiniqo'shgan rassomlarhaqida qisqacha yoritilib berildi. Kalitso'zlar: san'at,madaniyat.dizayn,natyurmort,prespektiva,asar,dekorativ Kirish: Natyurmort janri tasviriy san’atda alohida o‘rin tutadi. Bu janrda, odatda, o‘lim, vaqt o‘tishi, inson hayoti va tabiatning go‘zalligi singari ma’naviy va estetik mavzular badiiy ifodalanadi. Natyurmortni anglash va baholash nafaqat uning tashqi ko‘rinishiga, balki har bir obyektning ma’nosiga ham bog‘liq. Rassomlar natyurmort orqali o‘z hissiyotlarini, fikrlarini va dunyoqarashlariniifodalab, tomoshabinlarbilan nozikaloqalar o‘rnatadilar. Natijalar taxlili: Natyurmortning tarixiy rivojlanishi, asosan, Evropa san’atining o‘zgarishlari va ijtimoiy-madaniy jarayonlarga bog‘liq bo‘lgan. O‘rta asrlar san’atida, ayniqsa, diniy mavzularga asoslangan tasvirlar keng tarqalgan bo‘lsa, Renessans davrida tabiat va kundalik hayot tasvirlari ko‘proq o‘rganila boshlandi. Natyurmort janri, dastlab, san’atning pastki qatlamida ko‘rilgan, lekin vaqt o‘tishi bilan u mustaqil janrga aylandi va san’atning asosiy yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Renessans davrida nisbatan oddiy obyektlar, masalan, mevalar, gullar, idishlar va boshqa kundalik hayotda uchraydigan buyumlar, tasvirga olinadigan bo‘ldi. Bu davrda rassomlar, ayniqsa, Jan van Eyck, Pieter Claesz, Georges de la Tour kabi san’atkorlar, natyurmort asarlari orqali o‘z zamonasining madaniy va ijtimoiy holatini aks ettirishdi. Van Eyckning ishlarida, masalan, "Arnolfini nikohi" asarida, oddiy buyumlar va tafsilotlar orqali muxim ma’no va xabarlar beriladi. Shuningdek, Pieter Claeszning asarlarida tabiat va san’atning uyg‘unligi yanada aniqlik bilan aksettirilgan. Keyingi davrlarda, XVII asrning ikkinchi yarmida, natyurmort janri yanada rivojlandi. Rembrandt van Rijn va Frans Hals kabi rassomlar tomonidan ishlangan portretlar, ichki interyer va tabiat tasvirlari orqali yangi estetik qarashlar shakllandi. Bu rassomlar nafaqat tabiiy obyektlarni tasvirlash bilan cheklanmay, balki ular orqali inson ruhiyatini va ijtimoiy holatlarni aks ettirishga harakat qilishdi. Rembrandtning "Besh qozon" asarida, masalan, har bir buyumning o‘ziga xos yoritilishi va soyalar bilan o‘yin orqali tasvirlangan obyektlarning ma’nosi kuchaytirilgan. XIX asrning boshlarida, natyurmort janri tasviriy san’atning asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida tasvirlandi. Fransuz rassomi Élisabeth Louise Vigée Le Brun tomonidan yaratgan tasvirlar, ayniqsa, qadimgi mevalar, gullar va boshqa tabiat buyumlarini nozik va estetika jihatidan boy uslubda tasvirlashga qaratilgan edi. U o‘z asarlarida tabiatning go‘zalligi va inson hayotining qisqavaqti haqidachuqur fikrlarni ifodaladi. 110 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 12,issue1,June2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X Keyingi davrda, impressionizm va post-impressionizm kabi san’at harakatlari natyurmortni yanada jonlantirdi. Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir va Vincent van Gogh kabi rassomlar o‘z asarlarida tabiatni, ayniqsa, kuz va bahor fasllarini yanada rang-barang va harakatli shaklda tasvirladilar. Monetning "Gulzor" asarida gullar va boshqa tabiat elementlari ko‘p holatda haqiqiy shakllarda emas, balki yorug‘lik va rangning o‘zgarishlariga qarab tasvirlanadi. Bunday yondashuv natyurmortga yangi hayot baxsh etdi, unda nafaqat buyumlar, balki ular orasidagi o‘zgaruvchan munosabatlar ham aks ettirildi. Vincent van Gogh o‘zining ranglar va shakllar bilan ishlashdagi innovatsion yondashuvi bilan tanilgan. Uning "Saray" yoki "Gulli natyurmort" asarlarida tabiatning go‘zalligi va uning o‘ziga xos xususiyatlari aks ettirilgan. Van Gogh tabiatni o‘z hissiyotlari bilan birlashtirib, turli ranglar va tuzilmalardan foydalanib, tasvirlarni yanada intensiv va estetik jihatdan boy qilgan. Bundan tashqari, XX asrda surrealizm, abstraktsionizm va pop-art kabi san’at yo‘nalishlari natyurmort janrini yangi shakllarda talqin qilishni boshlad1i. Salvador Dalí kabi rassomlar, surrealizm yo‘nalishida, tabiat va kundalik hayotdagi obyektlarni o‘zgacha shaklda tasvirladilar. Dalíning "Xotiralar sobiti" asarida, so‘rilgan mevalar va shoxlar orqali vaqt va xotira mavzulari tasvirlanadi, bu esa natyurmort janrining tasviriy imkoniyatlarini yangi nuqtai nazardan o‘rganishgaimkon beradi. XXasrda natyurmort janrining yangi shakllari vayo‘nalishlari. XXasr san’atidanatyurmort janri yangi shakllarda va turli uslublarda namoyon bo‘ldi. San’atda yuz berayotgan innovatsiyalar, texnologiyalar va yangi estetik yondashuvla