JISMONIY TARBIYA DARSLARIDA HAMKORLIKDA ISHLASH KO‘NIKMASINI RIVOJLANTIRISH

Аннотация

maqolada jamoaviy o‘yinlar jismoniy tarbiyaning eng keng tarqalgan vositalaridan biri sifatida, о‘yinchilar tomonidan ixtiyoriy ravishda qо‘yilgan shartli maqsadga erishish uchun ongli, faol va tashabbusni anglatishi, hamkorlikda ishlashga o‘rgtuvchi muhim vositasifatida tavsiflangan. Kalitso‘zlar: hamkorlikda ishlash, sport, jamoaviy o‘yinlar, baholash, ko‘nikma, malaka, bilim, kompetensiya Jismoniy tarbiya darslarida jamoaviy o‘yinlar orqali talabalarda hamkorlikda ishlay olish ko‘nikmalarini rivojlantirish dolzab vazifaga aylanib bormoqda. “Hamkorlikka asoslangan ta’limda har bir o‘quvchi o‘ziga xos rollarni bajaradi va guruhning umumiy muvaffaqiyatiga hissa qo‘shadi.” D.W. Johnson va R.T. Johnson fikrlari:Hamkorlik ta’limi sohasida taniqli olimlar bo‘lgan Johnson aka-ukalari quyidagilarni ta’kidlaydi:“Hamkorlik texnologiyalari orqali ta’lim olgan o‘quvchilar nafaqat bilimlarni samarali egallaydi, balki ijtimoiy ko‘nikmalar va hissiy intellekt ham rivojlanadi.”Ularning tadqiqotlariga ko‘ra, hamkorlik ta’limi jamoaviy ishlashqobiliyatini oshiradi varaqobat o‘rnigao‘zaroyordam madaniyatini shakllantiradi. R.Slavinning ta'kidlashicha, o'quvchilarga topshiriqlarni hamkorlikda bajarish uchun ko'rsatma berilishi yetarli emas. O'quvchilar o'rtasida tom ma'nodagi hamkorlik, har bir o'quvchining qo'lga kiritgan muvaffaqiyatidan quvonish, bir-biriga sidqidildan yordam berish hissi, qulay ijtimoiy-psixologik muhit vujudga kelishi zarur. Mazkur texnologiyada o'quvchilarning bilimlarni o'zlashtirish sifatini aniqlashda ularni bir-biri bilan emas, balki har bir o'quvchining kundalik natijasi avval qo'lga kiritilgan natija bilan taqqoslanadi. Shundagina o'quvchilar o'zining dars davomida erishgan natijasi komandaga foyda keltirishini anglagan holda mas'uliyatni his qilib, ko'proq izlanishga, bilim, ko'nikma va malakalarni puxta o'zlashtirishga intiladi1. Turli о‘yinlarga kiritilgan asoratlar, duch kelgan qiyinchiliklarni yengib о‘tish va bu borada eng oqilona harakatlar va texnikalardan foydalanish, shuningdek ilgari olingan motorli kо‘nikmalardan keng foydalanish bolalarda matonat, jasorat va qiyinchiliklarni yengish qobiliyatini tarbiyalaydi. О‘yin qoidalariga rioya qilish va barcha kerakli harakatlarni bajarish talabi intizomni kuchaytiradi. N. K. Krupskaya о‘yinlarga katta ahamiyat bergan. U shunday deb yozgan edi: 1СлавинР.Е.Совместноеобучение:теория,исследованияипрактика.(2-еизд.).Бостон:Аллини Бэкон.–1995. 62 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 12,issue1,June2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X “о‘yinda bolaning jismoniy kuchi rivojlanadi, qо‘li mustahkam bо‘ladi, tanasi moslashuvchan bо‘ladi, aksincha kо‘z, aql, topqirlik, tashabbuskorlik rivojlanadi.”2 О‘yinlarning ta’limiy va tarbiyaviy ahamiyatini ta’kidlamoqchi bо‘lib, shunday dedi: “bizga ma’lumki, bolalar nafaqat maktabda, balki о‘yin jarayonida ham ular tо‘g‘ri ulg‘ayishni ular о‘rganishadi, uyushtirishga о‘rganadilar, hayotni his qilishga о‘rganadilar. “N. K. Krupskaya о‘yinlar bolalar tarbiyasiga yordam berishi uchun mehnat jarayonidagi vaqtni tavsimlashni yо‘lga qо‘yishni maslahat berdi. Buyuk yozuvchi A. M. Gorkiy ham о‘yinlarning ahamiyatini yuqori baholab, ularning tarbiyaviy ahamiyatini ta’kidlagan. "О‘yin, – deydi Gorkiy, – bu bolalar о‘zlari yashaydigan va ularni о‘zgartirishga chaqirilgan dunyoni bilish usulidir.” A. M. Gorkiy о‘yinlar shartlariga katta ahamiyat berdi. U bolalarning jismoniy sog‘lig‘ini rivojlantirish va mustahkamlashga hissa qо‘shadigan jamoaviy о‘yinlarni tarqatish tо‘g‘risida g‘amxо‘rlik qilish kerak, deb hisoblagan. О‘yinlar jismoniy tarbiyada ayniqsa muhim о‘rin tutadi, shuningdek о‘yinlar maktabda ham muhim о‘rin tutadi. Oliy ta’limda jamoaviy о‘yinlar talabalarni jismoniy tarbiyalashning asosiy vositalaridan biridir. Ular jismoniy tarbiya darslarida, tanaffusda, shuningdek jismoniy tarbiya guruhlarining guruhlari vabо‘limlari darslarida о‘tkaziladi. Maktab dasturlarida о‘yinlar muhim о‘rin tutadi. Ular kо‘p qirrali jismoniy tarbiyaning muhim vositalaridan biridir. О‘yinlarda biz harakatlarning barcha asosiy turlarini topamiz: yurish, yugurish, sakrash, uloqtirish, tо‘siqlarni yengib о‘tish, qarshilik. Tо‘g‘ri о‘tkazilgan о‘yinlar diqqatlilik, aqllilik, epchillik, tezkorlik, kuchlilik, chidamlilikni rivojlantirishga, jamoaviy о‘yinlar esa – dо‘stlik va kamharakatlikni tarbiyalashga yordam beradi. О‘yinlar paytida talabalar doimo faol bо‘lishadi. Shu bilan birga, о‘yinlarning shartlari va qoidalari ularni cheklashga majburqiladi. Faollik va dadillik tо‘g‘ri о‘tkazilgan о‘yinlarda muvaffaqiyatli birlashtiriladi. О‘yinlarda bolalar katta spontanligi bilan ajralib turadi. Ular ijobiy va sal