Роль технополисов в развитии инновационной деятельности в Японии

Аннотация

This article analyzes the strategy of Japan to develop an innovative economy in the country by creating technopolises. Object of the article - Japanese technopolises The subject of the article is the experience of Japan in the development and organization of a technopolis in the development of an innovative economy. The aim of the article is to study the system of organization of Japan’s technopolis, create conditions for scientific research and industrial application of the results of scientific research by technopolis clusters. Scientific results of the article: - The role of Japan in global innovation indicators and the nature of innovation policy are shown; - substantiates the essence of the Japanese strategic program "Technopolis-90"; - The activity of Japanese technopolises is explained on the example of the technopolis Tsukuba. Keywords and expressions: innovation, technopolis, world innovation index, Japan, Tsukuba, research, nano and biotechnology. 177 S H ARQ MAS H ’ A LI Кириш. Жаҳон хўжалигида эркин иқтисодий ҳудудларнинг (ЭИҲ) саноат, савдо, тад- биркорликни ривожлантиришга ихтисослаштирилган турлари фаолият юритади. Уларнинг аксарият қисми ривожланаётган мамлакатлар иқтисодиётига хос бўлиб, хорижий ин- вестицияларни жалб қилиш эвазига мамлакатнинг экспорт салоҳиятини ошириш, аҳоли бандлигини таъминлаш, ишлаб чиқаришни ривожлантиришга қаратилади. Аммо эркин иқ- тисодий ҳудудларнинг ривожланган мамлакатлар (шу жумлдан, Япония тажрибасида) таж- рибасида кенг қўлланиладиган яна бир тури борки, улар технопарклар, технополислар, юқори технологияли ҳудудлар ёки умумий қилиб айтганда, инновацион эркин иқтисодий ҳудудлар, деб юритилади. Япониянинг хом-ашёни импорт қилишга асосланган ривожланган иқтисодиётининг му- ваффақият гарови инновациялардир. Сўнгги 20 йил давомида мамлакатда инновацияларнинг иқтисодиётга тадбиқ қилиниш даражаси бўйича энг кучли 15 та мамлакатлар рўйхатидан жой олган. Жумладан, 2019 йил маълумотларига мувофиқ Жаҳон инновацион индексида Япония 15 ўринни эгаллаб туриб- ди. Давлатнинг илмий-тадқиқот харажатлари 2017 йилда 168,6 млрд АҚШ долларини таш- кил этган. Мамлакатда 2018 йилда олинган умумий патентлар сони 318 479 тани ташкил этиб, Информацион-коммуникацион технологияларнинг ривожланиш индексига мувофиқ мамлакат 2017 йилда 10 ўринни эгаллаган. Япониянинг инновацион индекслардаги юқори кўрсаткичлари давлат томонидан техно- полисларни қўллаб-қувватлашга қаратилган сиёсат, фаолият юритаётган технополислар ва уларнинг инновацион фаоллиги билан изоҳланади. Ўзбекистонда ҳам эркин иқтисодий ҳудудларнинг турли шаклларини (жумладан, техно- парк) ташкил этишда амалий тажрибанинг ортиб бораётгани, Япония сингари технополис фаолиятини ташкил этиш ва ривожлантиришда синалган тажрибага эга бўлган мамлакат- нинг тажрибасини ўрганиш ва унинг айрим жиҳатларини Ўзбекистон технопарклари фао- лиятида қўллаш имконини беради. Шу сабабдан ҳам ушбу мавзуни ўрганиш замонавий долзарб тадқиқотлардан бири бўлиб ҳисобланади. Тадқиқот мавзуси кенг қамровли бўлиб, жаҳон хўжалигидаги ривожланган мамлакатлар- дан бири бўлган Япониянинг 1980 йиллардан кейинги даврда инновацион ривожланиши “Технополис-90” дастури доирасида амалга оширилган чора-тадбирлар илмий ҳамда ама- лий жиҳатдан тадқиқ қилинган. Мавзуни илмий асослашда индукция, дедукция, илмий абстракциялаш усулларидан, амалий тадқиқ қилиш ва якуний хулоса чиқаришда анализ ва синтез усулларидан самарали фойдаланилган. Япониянинг инновацон технологияларни иқтисодиёт соҳа ва тармоқларида жорий қи- лиш сиёсати иқтисодий, технополисларда олиб борилаётган тадқиқотлар табиий фанлар- даги илмий тадқиқотларнинг объектига айланиб бўлган. Жумладан, Michael I.Luger1 тадқиқотларида АҚШ, Япония ҳамда Европанинг ҳудуд- ларни ривожлантириш тажрибаси ҳамда иқтисодиётда инновацияларни тадбиқ қилишга йўналтирилган дастурлари қиёсий таҳлил қилинган. Цукуба университети ҳамда технополисида олиб борилган тадқиқотлар H.Kumadaa, A.Matsumurab, H.Sakuraia, T.Sakaea, M.Yoshiokac, H.Kobayashic, H.Matsumotoc, Y.Kiyanagid, 1 Michael I.Luger. [Science and technology in regional economic development: The role of policy in europe, Japan, and the United States]. Technology in Society, 1994,Volume 16, no. 1, Pages 9-33. 178 S H ARQ MAS H ’ A LI T.Shibatae, H.Nakashima1, Yasuhiro Yasutomi2, Цукубада материалшуносликнинг ривожлани- ши Mohamed Henini3 илмий ишларида ўз аксини топган. Аммо мамлакатимизда Япония технополисларининг фаолият механизмини, ривожланиш тажрибасини тадқиқ қилган илмий тадқиқотлар салоҳининг камлиги ушбу мавзуни чуқур- роқ тадқиқ қилиш эҳтиёжини келтириб чиқаради. Таҳлил ва натижалар. Японияда илмий-техник худудларни яратиш сохасида катта тажриба тўпланган. Уларни мамлакатда 80-йилларда Япония Ташқи савдо ва саноат вазир- лиги томонидан ишлаб чиқилган “Технополис” дастури бўйича ташкил этиш бошланди. Ушбу дастурга мувофиқ мамлакатнинг айрим иқтисодий жихатдан қолоқ минтақаларида 20 га яқин илмий-техник худудларни ташкил қилиш кўзда тутилган эди. Улар техно- полислар де