JAMOAVIY SPORT O‘YINLARI ORQALI TALABALARDA HAMKORLIKDA ISHLASH KO‘NIKMASINI RIVOJLANTIRISH USULLARI

Аннотация

maqolada jamoaviy o‘yinlar jismoniy tarbiyaning eng keng tarqalgan vositalaridan biri sifatida, о‘yinchilar tomonidan ixtiyoriy ravishda qо‘yilgan shartli maqsadga erishish uchun ongli, faol va tashabbusni anglatishi, hamkorlikda ishlashga o‘rgtuvchi muhim vositasifatida tavsiflangan. Kalitso‘zlar: hamkorlikda ishlash, sport, jamoaviy o‘yinlar, baholash, ko‘nikma, malaka, bilim, kompetensiya О‘yinlar katta emotsionallik bilan ajralib turadi, chunki ular har doim shaxsiy fazilatlarni, tashabbusni namoyon qilish uchun keng imkoniyatlarga ega. О‘yinlar qiziqarli, yaxshi kayfiyat yaratadi, dо‘stlikni mustahkamlashga, о‘zaro yordamga hissa qо‘shadi. Bolalarning jismoniy tarbiyasi jarayonida muntazam о‘yinlar ularning asosiy vosita mahoratini shakllantirishga, tezlik, chaqqonlik, kuch va chidamlilikni rivojlantirishga yordam beradi, tanasining faoliyatini yaxshilaydi, samaradorlikni oshiradi vasog‘lig‘ini mustahkamlaydi. О‘yin paytida bolalarо‘yin qoidalarini halol va vijdonan bajarish muhimligini о‘rganadilar, bu nafaqat individual о‘yinchi uchun,balki umuman jamoauchun ham muhimdir. Bu yerda ularumumiy maqsadlarga erishish uchun dо‘stona, birgalikdagi harakatlar zarurligini о‘rganadilar. Bu esa, о‘z navbatida, bolalardakollektivizm vakamharakatlik hissini tarbiyalashga xizmat qiladi. Turli о‘yinlarga kiritilgan asoratlar, duch kelgan qiyinchiliklarni yengib о‘tish va bu borada eng oqilona harakatlar va texnikalardan foydalanish, shuningdek ilgari olingan motorli kо‘nikmalardan keng foydalanish bolalarda matonat, jasorat va qiyinchiliklarni yengish qobiliyatini tarbiyalaydi. О‘yin qoidalariga rioya qilish va barcha kerakli harakatlarni bajarish talabi intizomni kuchaytiradi. N. K. Krupskaya о‘yinlarga katta ahamiyat bergan. U shunday deb yozgan edi: “о‘yinda bolaning jismoniy kuchi rivojlanadi, qо‘li mustahkam bо‘ladi, tanasi moslashuvchan bо‘ladi, aksincha kо‘z, aql, topqirlik, tashabbuskorlik rivojlanadi.”1 О‘yinlarning ta’limiy va tarbiyaviy ahamiyatini ta’kidlamoqchi bо‘lib, shunday dedi: “bizga ma’lumki, bolalar nafaqat maktabda, balki о‘yin jarayonida ham ular tо‘g‘ri ulg‘ayishni ular о‘rganishadi, uyushtirishga о‘rganadilar, hayotni his qilishga о‘rganadilar. “N. K. Krupskaya о‘yinlar bolalar tarbiyasiga yordam berishi uchun mehnat jarayonidagi vaqtni tavsimlashni yо‘lga qо‘yishni maslahat berdi. Buyuk yozuvchi A. M. Gorkiy ham о‘yinlarning ahamiyatini yuqori baholab, ularning tarbiyaviy ahamiyatini ta’kidlagan. "О‘yin, – deydi Gorkiy, – bu bolalar о‘zlari yashaydigan va ularni о‘zgartirishga chaqirilgan dunyoni bilish usulidir.” A. M. Gorkiy о‘yinlar shartlariga katta ahamiyat berdi. U bolalarning jismoniy sog‘lig‘ini rivojlantirish va mustahkamlashga hissa qо‘shadigan jamoaviy о‘yinlarni tarqatish tо‘g‘risida g‘amxо‘rlik qilish kerak, deb 1Н.К.Крупскаяодетскойлитературеидетскомчтении.С.43. 930 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 11,issue2,May 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X hisoblagan. О‘yinlar jismoniy tarbiyada ayniqsa muhim о‘rin tutadi, shuningdek о‘yinlar maktabda ham muhim о‘rin tutadi. Oliy ta’limda jamoaviy о‘yinlar talabalarni jismoniy tarbiyalashning asosiy vositalaridan biridir. Ular jismoniy tarbiya darslarida, tanaffusda, shuningdek jismoniy tarbiya guruhlarining guruhlari vabо‘limlari darslarida о‘tkaziladi. Maktab dasturlarida о‘yinlar muhim о‘rin tutadi. Ular kо‘p qirrali jismoniy tarbiyaning muhim vositalaridan biridir. О‘yinlarda biz harakatlarning barcha asosiy turlarini topamiz: yurish, yugurish, sakrash, uloqtirish, tо‘siqlarni yengib о‘tish, qarshilik. Tо‘g‘ri о‘tkazilgan о‘yinlar diqqatlilik, aqllilik, epchillik, tezkorlik, kuchlilik, chidamlilikni rivojlantirishga, jamoaviy о‘yinlar esa – dо‘stlik va kamharakatlikni tarbiyalashga yordam beradi. О‘yinlar paytida talabalar doimo faol bо‘lishadi. Shu bilan birga, о‘yinlarning shartlari va qoidalari ularni cheklashga majburqiladi. Faollik va dadillik tо‘g‘ri о‘tkazilgan о‘yinlarda muvaffaqiyatli birlashtiriladi. О‘yinlarda bolalar katta spontanligi bilan ajralib turadi. Ular ijobiy va salbiy xarakter xususiyatlarini tо‘liq ochib beradi va bu bolalarni yaxshiroq о‘rganish uchun katta ahamiyatga ega. О‘yinlar juda hissiy. Ularni tо‘g‘ri tashkillashtirilishi orqali ular doimo bolalarga zavq bag‘ishlanadi,yaxshi kayfiyat yaratiladi. О‘yinlarda bolalarni shaxsiy fazilatlari, faolligi, tashabbuskorligi namoyon bо‘lishi uchun keng imkoniyatlar mavjud. О‘yinlarda boshqa jismoniy mashqlarga qaraganda, talabalar turli xil motorli harakatlarni xohlagancha bajarishlari mumkin, chunki ularning individual xususiyatlari bunga imkon yaratadi. Mobil о‘yin deyarli har bir darsning majburiy qismidir. О‘yinlar da