IQTISODIY O‘SISHNING ZAMONAVIY SHAROITIDA DAVLAT MOLIYAVIY BOSHQARUV TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI

Аннотация

This article analyzes the current directions of improving the state financial management system in the modern conditions of economic growth from a scientific, theoretical and practical point of view. In particular, such areas as the fiscal policy of the Republic of Uzbekistan, the dynamics of budget revenues and expenditures, the state of public debt management, and the activities of financial control bodies are studied. The author puts forward specific proposals for introducing digital technologies, the principles of territorial financial autonomy and transparency into the state financial management system in the modern global economic environment. The article uses an analytical approach based on statistical data and real indicators, and presents scientifically and practically useful conclusions. Keywords: state financial management, budget policy, fiscal system, digital budget, state spending, debt strategy, economic growth. Kirish: Global miqyosda iqtisodiy o‘sish sur’atlarining keskin o‘zgarib borayotgani, moliyaviy bozorlarning liberallashuvi va raqamli texnologiyalarning jadal joriy etilishi davlat moliyaviy boshqaruv tizimiga yangi talab va vazifalarni yuklamoqda. Ayniqsa, pandemiya davrida yuzaga kelgan fiskal muvozanatsizliklar, byudjet taqchilliklarining chuqurlashuvi va davlat xarajatlarining ko‘payishi moliyaviy boshqaruvning funksional samaradorligini tubdan qayta ko‘rib chiqishnitaqozoetdi. Zamonaviy iqtisodiy taraqqiyotda davlatning moliyaviy siyosati nafaqat milliy byudjet barqarorligini ta’minlash, balki makroiqtisodiy barqarorlik, ijtimoiy himoya, iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish kabi ustuvor yo‘nalishlarda muhim rol o‘ynamoqda. Shu nuqtai nazardan, davlat moliyaviy boshqaruvi tizimini takomillashtirish, uni zamon talablari asosida raqamlashtirish, ochiqlik va samaradorlik mezonlariga asoslash dolzarb masala sifatida maydonga chiqmoqda. 827 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 11,issue2,May 2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X O‘zbekiston Respublikasida ham so‘nggi yillarda davlat byudjeti boshqaruvini isloh qilish, xarajatlar samardorligini oshirish, davlat qarzini oqilona boshqarish, shuningdek, mahalliy byudjetlar mustaqilligini kengaytirish bo‘yicha tizimli choralar ko‘rilmoqda. Biroq, mavjud yondashuvlar hanuzgacha to‘liq natija bermayotganligi sababli, ilmiy asoslangan va innovatsionyechimlarga ehtiyoj kuchaymoqda. Mazkur maqolada iqtisodiy o‘sishning zamonaviy sharoitida davlat moliyaviy boshqaruvi tizimining mavjud holati chuqur tahlil qilinadi, xalqaro amaliyotga asoslangan holda isloh qilish yo‘nalishlari va ularni amalga oshirish mexanizmlari ilmiy-nazariy asosda yoritiladi. Mavzuga oid adabiyotlar sharhi. O‘zbekistonlik olima Axmedova M.M. o‘z tadqiqotida davlat moliyaviy boshqaruvini raqamlashtirish yo‘nalishlariga alohida e’tibor qaratadi. Uning fikricha, byudjet ijrosi jarayoniga “Elektron byudjet” kabi avtomatlashtirilgan tizimlarning joriy etilishi davlat xarajatlari ustidan nazoratni kuchaytiradi va fiskal intizomni ta’minlaydi. U bu yo‘nalishni shaffoflikni oshirish, korrupsiyani kamaytirish va operativ monitoring uchun muhim instrument sifatida baholaydi. Abdug‘afforov Sh.T. tomonidan yozilgan tadqiqotda fiskal siyosatning iqtisodiy barqarorlikdagi roli chuqur tahlil qilinadi. Muallif byudjet xarajatlarining samaradorligi, infratuzilma va ijtimoiy sohalarga ajratilgan resurslarning ta’siri bo‘yicha empirik ma’lumotlarga tayanadi. Asar O‘zbekiston iqtisodiy o‘sish strategiyasida davlat moliyasini innovatsion boshqaruv modeliga o‘tkazish zarurligini asoslaydi. Qurbonov B.B. esa hududiy byudjetlarni boshqarish muammolarini tahlil qilib, mahalliy byudjetlarning avtonomiyasini oshirish orqali mintaqaviy iqtisodiy o‘sishga erishish mumkinligini ilmiy jihatdan asoslaydi. U hududlarda moliyaviy mustaqillikni kengaytirish bo‘yicha aniq takliflar ishlab chiqqan. Rossiyalik olim Kolesnikov A.V. o‘z ishida raqamli iqtisodiyot sharoitida davlat moliyaviy boshqaruvining transformatsiyasiga e’tibor qaratadi. U “open data” siyosati, raqamli monitoring tizimlari va interaktiv boshqaruv texnologiyalarini joriyetish orqali davlat moliyasini zamonaviylashtirish imkoniyatlarini ochib beradi. Sokolova I.Yu. esa Rossiyada davlat qarzi bilan bog‘liq fiskal risklarni boshqarish tajribasini tahlil qiladi. U davlat qarzining chegaraviy darajalari, qarz xizmat ko‘rsatish xarajatlarining byudjetga bosimi hamda ularni iqtisodiy o‘sish bilan uyg‘unlashtirish zarurligini asoslaydi. Yevropalik olim Andreas Haller tomonidan olib borilgan tadqiqotda Evropa Ittifoqi doirasida fiskal markazlashtirish va desentralizatsiya muammolari yoritiladi. U mahalliy byudjetlarning