Приведение фразеологизмов в переводе с японского на узбекский

Аннотация

This article is devoted to using phraseologism in translating Japanese fiction book into uzbek language. This article analyses Japanese phrases and discusses methods of translating them. As a comparison Russian and Turkish alternatives of some phrases might be given as well. This article also emphasizes how idiomatic expression can illustrate delicate meaning cultural heritage and uniqueness of nation. Some proposals which have been put forth by the article and scientific deductions might be helpful to effectively translate text in the future. Obviously, there are many elements of cultural uniqueness in all fiction book and this has always caused problems to translator. Solving this problems requires great deal of talent which is not easy to gain. It can be easily seen in phraseological units which represent traditions, social life and customs of one particular nation. Because rebuilding phrases requires not only special approach but also it is not easy to distinguish those phrases from one thousand of other words and trans- lating them into another language comprehensively is very complex process. Since uzbek and Japanese languages have different origins constructions of many phrases have completely different roots and this prioritizes carefulness ethimology of phraseological units and learning source thoroughly. In the following article authors focused to problems of translating aspects of phraseology. Keywords and expressions: original, phrazeology, lexema, style, specifity, literary translation, skills of translato, adequate translation, equivalent. Кириш. Таржима – аслиятга олиб борувчи йўлдир. Ўзбекистонда таржимашунослик фанининг асосчиси Ғайбуллоҳ Ас-Салом таъбирига кўра “Таржимани мевали дарахт ниҳолига қиёсласа бўлади. Чунончи, бир заминда ўсиб турган ниҳол бошқа ерга ўтқазил- ганда кўкариб, мева беради”. Дарҳақиқат, миллатлар орасида бевосита маданий ва маънавий алоқа қуроли бўлган бадиий таржима воситасида дунё халқларининг маънавий бойликлари, кўп асрлик эзгу умидлари, орзу-армонлари, бадиий тафаккурлари ва қараш- лари мужассам асарлар ўзга тил соҳиби бўлган халқларга етказилади. Дунё адабиёти намуналарининг маданий ҳаётимизга кириб келиши ва халқларнинг маънавий жиҳатдан яқинлашишида бадиий таржиманинг ўрни беқиёсдир. Ёзма таржиманинг ушбу тури умуминсоний маданиятнинг ривожланиши, миллатлараро муносабатларнинг мустаҳкамланишида муҳим омил ҳисобланади. Албатта, бунда таржималарнинг сифати, савияси, таржимонларнинг билими, тажрибаси ва асл нусхани бошқа тилда қайта яратиш- даги маҳорати муҳим аҳамият касб этади. Фразеологик бирликларнинг таржимада ишонч- ли берилиши эса таржима асарларининг сифати ва бадиий савиясини белгиловчи омил- лардан саналади. Асарнинг миллий ўзгачалигини намоён этувчи фразеологик бирликларнинг таржимада берилиши фаннинг муҳим масалаларидан ҳисобланади. Таржима назарияси ва амалиёти билан боғлиқ ҳеч бир тадқиқот мавзуси ушбу бирликларнинг таржимада берилиши муаммосини четлаб ўтмаган. Буни мақола учун танланган мавзу доирасида кўриб чиқилган илмий адабиётларнинг деярли барчасида фразеологизмлар таржимаси муаммоларига 101 S H ARQ MAS H ’ ALI алоҳида эътибор қаратилганидан ҳам билиб олиш мумкин 1. Шунга қарамай, барча муаммолар илмда тўла ечимини топган деб бўлмайди. Бугунги кунда япон адабиёти намуналарининг ўзбек тилига ва ўзбек адабиётига оид энг сара асарларнинг япон тилига таржима қилиш жараёнида турғун бирикмаларнинг бери- лиши мавзусини жонли нутқ ва бадиий асарлар мисолида алоҳида кўриб чиқиш долзарб вазифа бўлиб қолмоқда. Таржимада фразеологик бирликларнинг берилиши билан боғлиқ масалалар имкон доирасида кўриб чиқилган ушбу мақолада илгари сурилган назарий фикрлар япон тилидаги жонли нутқдан олинган мисоллар ва уларнинг ўзбек тилидаги муқобиллари асосида исботлашга ҳаракат қилинди. Мақолада япон тилида кундалик нутқ ва адабий тилда, баъзи ўринларда аниқ бадиий асарларда қўлланилган фразеологизмларнинг синоним ва вариантлари тўпланиб, имкон доирасида кўриб чиқилди. Японияда чоп этилган луғатлар ҳамда таниқли ўзбек олими, фразеология соҳасининг йирик мутахассиси Ш.Раҳматуллаевнинг “Ўзбек тилининг фра- зеологик луғати”га асосланган ҳолда таҳлил қилинади2. Тадқиқотда таҳлилга тортилган жумлалар япон тилидаги бадиий асарлардан олинди3 ва таржимада берилган муқобил вариантлари билан ўзаро қиёсланиб, фанда маълум уч хил тасниф асосида таҳлил қилинди. Булар: аслият ва таржима матнида шакл ва маъно жиҳатдан бир-бирига тўла мос кела- диган иборалар; аслият ва таржима матнида шаклан фарқли, маъно жиҳатдан эса бир- бирига муқобил бўлган иборалар ҳамда аслиятда эркин сўз бирикмаси бўлиб, таржимада ибора шаклида ёки аксинча берилган фразеологик бирликлардир. Мақсад ва вазифалар. Мақоланинг мақсади япон тилидаги миллий ўзгачаликни намоён этувчи фразеологик бирликларнинг таржимада берилиши муаммоларини очиб бериш, ил- мий адабиётларда фразеологизмлар таржимаси муаммоларига эътибор қаратиш, япон адабиёти намуналарининг ўзбек тилига таржима қилиш жараёнида турғун бирикмаларнинг бери