MAKTABDAGI IJTIMOIY-PSIXOLOGIK MUHITNING BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARI O‘ZLASHTIRISHIGA TA’SIRI

Аннотация

Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining bilim o‘zlashtirish jarayoniga ijtimoiy-psixologik muhitning ta’siri atroflicha yoritilgan. Xususan, o‘quvchining sinfdoshlari bilan o‘zaro munosabati, o‘qituvchi bilan kommunikatsiyasi, oilaviy muhit va maktabdagi umumiy psixologik holatning bolalar rivojlanishiga qanday ta’sir etishi tahlil qilinadi. Shuningdek, sog‘lom ijtimoiy muhitni yaratish orqali o‘quvchilarning ta’limdagi faolligini va ijobiy munosabatini kuchaytirish yo‘llari ko‘rib chiqilgan. Kalit so‘zlar: boshlang‘ich ta’lim, psixologik muhit, o‘zlashtirish, motivatsiya, kommunikatsiya, ijtimoiy psixologiya. Boshlang‘ich ta’lim bosqichi – bu nafaqat o‘quvchilarga dastlabki bilimlar beriladigan, balki ularning shaxsiyati, axloqiy me’yorlari, ijtimoiy xulq-atvori shakllanadigan juda muhim bosqichdir. Bu davrda bolaning bilimlarni qanday o‘zlashtirishi ko‘plab omillarga bog‘liq. Ulardan eng muhimlaridan biri bu–ijtimoiy-psixologik muhitdir. Ijtimoiy-psixologik muhit – bu o‘quvchini o‘rab turgan insonlar bilan o‘zaro munosabatlar tizimi, ruhiy holatlar va kommunikatsiya jarayonlaridir. Maktabdagi muhit bolaning ta’limga bo‘lgan munosabatini shakllantiradi. O‘quvchining o‘qituvchi bilan bo‘lgan iliq munosabati, sinfdoshlar orasidagi do‘stona aloqalar, maktabda o‘zini xavfsiz his qilishi – bularning barchasi uning bilimga bo‘lgan qiziqishinioshiradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ijobiy ijtimoiy muhitda ta’lim olayotgan boshlang‘ich sinf o‘quvchilari nafaqat darsga qatnashishda faolroq bo‘ladi, balki yuqori darajada o‘zlashtirish ko‘rsatkichlariga ega bo‘ladi. Aksincha, tazyiq, e’tiborsizlik, tengdoshlari tomonidan rad etilish yoki o‘qituvchi bilan sovuqqon aloqalar o‘quvchida stress, qo‘rquv vabefarqlikni yuzaga keltiradi. O‘qituvchining pedagogik mahorati va emotsional zəkosi bu jarayonda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Har bir bola individual shaxs sifatida ko‘rilishi, uning hissiyotlariga e’tibor qaratilishi zarur. O‘qituvchi mehribon, e’tiborli, adolatli va doimo ochiq muloqotga tayyor bo‘lishi kerak. Bolalar o‘qituvchini nafaqat bilim manbai, balki psixologik tayanch sifatidaham qabul qilishadi. Oila ham bu muhitning ajralmas qismidir. Ota-onaning ta’lim jarayonidagi faolligi, maktab bilan hamkorligi, bolaning hissiy ehtiyojlariga befarq bo‘lmasligi o‘zlashtirish ko‘rsatkichlariga ijobiy ta’sir qiladi. Maktab – oila – bola o‘rtasidagi sog‘lom kommunikatsiya bolaning o‘qishga ijobiy munosabatini shakllantiradi. Bundan tashqari, sinfdagi umumiy psixologik muhitga ham alohida e’tibor qaratish lozim. Dars paytida bolalar bir-birini qo‘llab-quvvatlashi, fikr bildirishda erkin bo‘lishi, noto‘g‘ri javobdan qo‘rqmasligi kerak. O‘qituvchi doimiy ravishda o‘z sinfida ijobiy, sog‘lom psixologik muhit yaratish ustida ishlashi lozim. Maxsus mashg‘ulotlar – jamoaviy o‘yinlar, rolli ssenariylar, guruhlarda ishlash, ijtimoiy loyihalarshularjumlasidandir. worldlyjournals.com ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS VOLUME 6, ISSUE 01, IYUL 2025 WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI Ijtimoiy-psixologik muhitniyaxshilash maqsadida quyidagi choralarni tavsiya etish mumkin:  Har biro‘quvchiga individual e’tiborberish.  Sinfda“do‘stlik”,“o‘zaro hurmat”va“yordam” qadriyatlarini shakllantirish.  Konflikt holatlarini muhokama qilib, ularni hal etish bo‘yicha sinfiy tartiblarishlab chiqish.  O‘quvchilarmuvaffaqiyatlarini ommaviy e’tirofetish (rag‘batlantirish).  Oilabilan doimiy hamkorlik o‘rnatish. Ijtimoiy muhit o‘zlashtirishga ta’sir ko‘rsatuvchi eng ko‘rinmas, ammo kuchli omillardandir. Shu sababli, faqatgina dars mazmuniga e’tibor qaratish bilan cheklanmasdan, sinfda qanday ruhiy holat hukmronligi, o‘quvchilarning o‘zaro munosabati, o‘qituvchining kommunikatsion yondashuvi ham muntazam tahliletilishi vatakomillashtirilibborilishi zarur. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun maktabdagi ijtimoiy-psixologik muhit ta’lim jarayonining samaradorligini belgilovchi asosiy omillardan biridir. Ularning o‘zlashtirish darajasi, bilimga bo‘lgan qiziqishi va darsdagi faolligi aynan o‘zlarini qanday muhitda his qilishiga bog‘liq. Shuning uchun ham zamonaviy boshlang‘ich ta’limda nafaqat o‘qituvchining bilim berish sifati, balki sinfda sog‘lom, ijobiy ijtimoiy muhit yaratish ustuvor vazifa bo‘lib qolmoqda. Bu esa o‘qituvchi, oila va maktab ma’muriyatining samarali hamkorligini talab qiladi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Abdullaeva D.M. Boshlang‘ich ta’limmetodikasi. –Toshkent: “Fanva texnologiya”,2020. 2. G‘ulomov S.S., Mahmudova M.N. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. – Toshkent: O‘zMUnashriyoti, 2021. 3. Vygotsky L.S. Pedagogik psixologiya. –Moskva: Prosveshchenie, 2004. 4. JononovaR. Psixologiya asoslari. –Toshkent: Yangi asr avlodi, 2022. 5. Mavlonova R.X. Ta’lim jarayonida interfaol metodlar. –Toshkent: O‘qituvchi, 2018. 6. Woolfolk,A. Educational Psychology (13th Edition). –Pearson Education, 2013. 7. Piaget, J. The Psychology of theChild. –New York: BasicBooks, 1