JAMIYATDA HUQUAIY ONG VA HUQUQIY MADANIYATNI YUKSALTIRISH TARAGGIYOT GAROVI

Аннотация

Mazkur ilmiy maqolada O'zbekiston Respublikasida huquiy ong va huquiy madaniyatni shakilantirishng nazariy va amaliy jihatiari chuqur tahlil gilingan. Xususan, jamiyatda huquaiy ong darajasining o shirilishi, fugarolarda gonunlarga hurmat tuyg'usining mustahkamlanishi va yuridik bilimlaming targ ib gilinishi orqali huquaiy madaniyatning yuksalishiga erishish yo'llari yoritilgan. Maqolada huquaiy tarbiyaning o'rni, huquaiy axborotning ochiqligi, fugarolaming huquaiy faolligini oshirish bo'yicha amalga oshirilayotgan ishlar tahlil gilingan. Shuningdek, maqoladahuquiy ongva madaniyatning davlat boshgaruvi, fugarolik jamiyali institullari faolivati hamda yoshlartarbiyasidagi o'miva ahamiyati chuqur tahliletilgan. Kalit so’zlar: hugugiy ong, huguqiy madaniyat, huguqiy savodonlik, fugarolik jamiyati, qonunustuvorligi, ltimolytartib, OAV, talim, demokratiya, taraqgiyot. Kirish: XXI asr — bu huquqiy ong va madaniyat yuksalishining asri. Dunyo miqyosida demokratik qadriyatlarning ustuvor bo‘lib borayotgani, inson huquqlarining global darajada himoya qilinayotgani hamda jamiyatlarning taraqqiyoti huquqiy ong va madaniyat bilan chambarchas bog‘liq ekani kundan-kunga o‘z isbotini topmoqda. Har qanday rivojlangan mamlakat tajribasi shuni ko‘rsatmoqdaki, fuqarolarida yuksak huquqiy madaniyat shakllangan jamiyatlarda barqarorlik, adolat, erkinlik va taraqqiyot kabi mezonlar to‘laqonli namoyon bo‘ladi. Huquqiy ong va huquqiy madaniyat — bu nafaqat yuridik bilim, balki shaxsiy mas’uliyat, fuqarolik burchi, ijtimoiy ong va axloqning o‘zarouyg‘unlashgan holatidir. Huquqiy ongvamadaniyatning mohiyati Huquqiy ong — bu fuqarolarning huquqiy bilimlarga ega bo‘lishi, o‘z huquq va erkinliklarini anglay olishi, qonunlarni tushunib, ularni hurmat qilishga intilishi bilan tavsiflanadi. Bu ong jamiyatning har bir a’zosida qonuniylikka ishonch va mas’uliyat hissini uyg‘otadi. Huquqiy madaniyat esa huquqiy ongning amaliy ifodasidir. U shaxsning o‘z huquqlari bilan birga boshqalarning ham huquqlariga hurmat bilan munosabatda bo‘lishi, qonunlarga itoat qilishi, adolat tamoyillarini hayot mezoniga aylantirishi bilan namoyon bo‘ladi. Bu madaniyat jamiyatda qonun ustuvorligi, fuqarolik sadoqati va ijtimoiybirdamlikning negizidir. Global tajriba va xalqaro tamoyillar. Bugungi kunda jahonda yuksak huquqiy madaniyatga ega mamlakatlar — AQSh, Germaniya, Shvetsiya, Yaponiya, Kanada kabi davlatlar fuqarolari orasida qonunga hurmat, huquqlardan foydalanish madaniyati, davlat boshqaruvida ishtirok etish va fuqarolik mas’uliyati yuksak darajada qaror topgan. Ularning taraqqiyoti, iqtisodiy o‘sishi va ijtimoiy farovonligining asosi aynan shunday huquqiy ongli jamiyatning shakllanganidadir. Jahon tajribasi shuni ko‘rsatmoqdaki, qonunlar mukammal bo‘lishi mumkin, ammo ularni anglab yetgan, ularga e’tiqod bilan amal qiladigan fuqarolar bo‘lmasa, bu qonunlar amalda samara bermaydi. O‘zbekistondahuquqiy ongvamadaniyatni yuksaltirish yo‘lidaamalga oshirilayotgan ishlar O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgach, huquqiy davlat va fuqarolik jamiyatini barpo etish yo‘lini tanladi. So‘nggi yillarda ayniqsa huquqiy ong va madaniyatni oshirish bo‘yicha salmoqli ishlar amalga oshirilmoqda. “Yangi O‘zbekiston” g‘oyasi, “Inson qadri uchun” tamoyili asosida olib borilayotgan islohotlar, ta’lim tizimida huquqiy savodxonlikni oshirish, aholining barcha qatlamlari uchun huquqiy ma’rifat targ‘iboti kengaytirildi. “Huquqiy targ‘ibot kuni”, “Yoshlar va huquq” kabi dasturlar orqali ayniqsa yoshlarda huquqqa nisbatan ongli munosabat shakllantirish maqsad qilingan O‘zbekistonda sud-huquq tizimining liberallashuvi, ombudsman instituti faoliyatining kuchayishi, elektron hukumat tizimining joriy etilishi fuqarolarning 423 RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI huquqlarini to‘liq ta’minlashga xizmat qilmoqda. Eng muhimi, huquqiy madaniyatning yuksalishi natijasida odamlar o‘z huquq va majburiyatlarini anglab, qonuniy yo‘l bilan o‘z manfaatlarini himoya qilishga o‘rgana boshladilar. Bu esa jamiyatda huquqiylik muhitining shakllanishiga zamin yaratmoqda. Shu nuqtai nazardan qaraganda, bugungi global ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlar fonida O‘zbekistonda ham huquqiy ong va madaniyatni yuksaltirish — faqat ijtimoiy barqarorlik omili emas, balki davlatning kelajakdagi taraqqiyoti, jahon hamjamiyatida munosib o‘rin egallashi uchun muhim strategik yo‘nalishdir. Fuqarolarda yuksak huquqiy madaniyat shakllantirmasdan turib, na islohotlarni muvaffaqiyatli amalga oshirish, na demokratik qadriyatlarni hayotga tatbiq etish mumkin. Ayniqsa, yosh avlod ongida huquqqa sadoqat, qonunga itoat va vatanparvarlik g‘oyalarini chuqur singdirish — taraqqiyotning eng ishonchli kafolatidir. Jamiyada huquqiy ong va huquaiy madaniyatni yuksaltirish taraqgiyotning asosi hisoblanadi. Hugugiy ong - bu insonning hugua, erkinlik va majburiyatlari to'g'risida malumotga ega bolishi, ulari anglab yetishi va ongli ravishda am