ЎЗБЕКИСТОН ФИСКАЛ СИЁСАТИНИНГ ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ

Аннотация

Ушбу мақолада фискал сиёсат ҳамда солиқ маъмурчилигини такомиллаштириш муаммолари, солиқ ислоҳотларини амалиётга самарали жорий этиш, солиқлар тизимини соддалаштириш каби долзарб масалалари ва бу борада хорижий давлатларнинг илғор тажрибаларини ўрганишга ва улардан фойдаланишга хизмат қилувчи илмий таклифлар ва тавсиялар ишлаб чиқилган. Калит сўзлар: иқтисодиёт, фискаль сиёсат, солиқ маъмурчилиги, солиқлар, солиққа тортиш. Аннотация. В данной статье разработаны проблемы совершенствования фискальной политики и налогового администрирования, эффективного проведения налоговых реформ, упрощения налоговой системы, а также научные предложения и рекомендации, служащие изучению и использованию передового опыта зарубежных стран. Ключевые слова: экономика, фискальная политика, налоговое администрирование, налоги, налогообложение. Annotation. This article develops the problems of improving fiscal policy and tax administration, effectively implementing tax reforms, simplifying the tax system, as well as scientific proposals and recommendations that serve to study and use the best practices of foreign countries. Keywords: economics, fiscal policy, tax administration, taxes, taxation. Кириш Фискал сиёсат бир қанча асосий мақсадларга эга бўлиб, уларни макроиқтисодий ва микроиқтисодий деб ажратиш мумкин. Макроиқтисодий мақсадларга иқтисодий ўсиш ва ривожланишни рағбатлантириш, ишсизликнинг камайиши, инфляция назорати ва барқарор макроиқтисодий муҳитни сақлаш киради. Микроиқтисодий мақсадлар эса, бу иқтисодиётнинг айрим тармоқларини қўллаб-қувватлаш, даромадларни тақсимлаш ва тенгсизликни камайтириш, аҳолининг ижтимоий ҳимояси ва фаровонлигини таъминлашни айтиш мумкин.1 Демак, иқтисодиётни тартибга солишнинг асосий воситаларидан бири - бу фискал сиёсатдир. Фискал сиёсат - бу давлат органлари ва бошқа барча хўжалик юритувчи субъектларнинг ўзаро ҳамкорлиги билан бевосита боғлиқ бўлган иқтисодиёт соҳаси бўлиб, давлат томонидан маълум иқтисодий мақсадларга 1 Qurbonov Muxiddin Abdullaevich. (2023). xufiyona iktisodiyot sharoitida davlat moliyaviy nazorati va uni takomilashtirish yo'nalishlari. Jahon ilmiy tadqiqot jurnali , 21 (1), 248–259. http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2882 dan olindi www.wsrjournal.com 2 1 3 Volume-26_Issue-2_April -2024 World scientific research journal эришиш учун солиқлар, бюджет ва давлат харажатлари соҳасида амалга ошириладиган чора-тадбирлар мажмуидир. 2 Бундай ўзаро ҳамжиҳатликка давлат буюртмалари, солиққа тортиш ва трансферт тўловлари тизими орқали эришилади. Маълумки, ҳар қандай Ҳукумат ўзининг фискаль сиёсатини олиб боради. Бундан кўзланган мақсадларга эришиш учун фискал сиёсатда бир нечта инструментлардан фойдаланилади, буларга Давлат харажатлари, солиқлар ва қарз олиш кабилар киради. Фискал сиёсатнинг самарадорлиги эса - мўлжалланган мақсадларни тўғри белгилаш, фискал сиёсат инструментларни тўғри танлаш, харажатлар ва солиқларнинг мутаносиблиги, шунингдек, сиёсий барқарорлик ва самарали бошқарув каби бир қанча омилларга боғлиқ. Бундан ташқари, солиқ-бюджет сиёсатининг таъсири бошқа иқтисодий омиллар, масалан, ташқи таъсирлар, жаҳон хом ашё нархлари ёки халқаро молиявий шароитлар билан чекланиши мумкин.3 Асосий қисм Давлат харажатларини амалга ошириш давлат бюджети маблағларидан фойдаланишни англатар экан, солиқлар эса бюджетни тўлдиришнинг асосий манбаи бўлганлиги сабабли, солиқ-бюджет сиёсати давлат бюджетини манипуляция қилишдан иборат. Макроиқтисодиётни молиявий тартибга солиш борасида солиққа тортиш муҳим ўрин тутади. Шунинг учун давлат солиқ- бюджет сиёсатининг асосий йўналишларидан бири - бу амалдаги солиқ қонунчилиги ва солиқларни ҳисоблаб чиқариш ҳамда ундириш амалиётини такомиллаштиришдан иборат.4 Фискаль сиёсатни амалга ошириш борасидаги халқаро тажриба - давлат молиясини бошқаришга оид турлича ёндашувларни, шунингдек, бюджет барқарорлигига эришиш, бизнесга эркинлик ва ишбилармонлик муҳитини яратиш, солиқ маъмурчилигини такомиллаштириш ва бу мақсадларда иқтисодий ўсишни рағбатлантириш учун турли воситалардан фойдаланишни ўз ичига олади. Федерал давлатлар мисолида фискал сиёсатни амалга оширилиши жараёнида ҳам тўхталиб ўтамиз.5 Мисол тариқасида, Aмерика Қўшма Штатлари (AҚШ) солиқ тизими ҳақида гапирганда шуни таъкидлаш жоизки, мамлакат 50 та алоҳида штат, Колумбия округи ва мамлакат пойтахти Вашингтондан иборат бўлиб, уларнинг ҳар бири ўз ички сиёсатини олиб боради. Бундан ташқари, Aмерика Қўшма Штатлари Самоа, 2 Adurahimov, A. Z., & Ergashov, I. O. (2023). TA’LIMDA TEXNALOGIYALARNI QO ‘LLASH HAMDA XORIJIY TILLARNI O ‘RGATISH ORQALI MUTAXASSISLARNI MALAKALI KADR SIFATIDA CHIQARISH ISLOHATLARI. SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM, 2(18), 62-64 3 Қурбонов Мухиддин Абдуллаевич. (2023). хуфиёна иқтисодиётга курашиш жараёнида бюджет интизомини мустаҳкамлашнинг зарурлигихуфиёна иқтисодиётга курашиш жараёнида бюджет интизомини мустаҳкамлашнинг зарурлиги. World Scientific Research Journal, 21(1), 153–165. Retrieved from http://www.wsrjournal.com/index.php/wsr