СОЛИҚҚА ОИД ҲУҚУҚБУЗАРЛИК УЧУН ЖАВОБГАРЛИК ЧОРАЛАРИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ

Аннотация

The article examines the impact of financial sanctions and administrative fines on business entities and their officials, as well as their features and significance. Keywords: tax violation, administrative fines, sanction, financial sanction, fine. Кириш Иқтисодиётнинг бозор иқтисодиётига ўтиши натижасида унда солиқларнинг роли ва ижтимоий мақсади ошди ва бу ўз навбатида солиққа оид ҳуқуқбузарликлари, хусусан “молиявий ҳуқуқбузарлик”, “солиққа оид ҳуқуқбузарлик” каби тушунчаларга эътибор қаратила бошланди. 2020 йилда қабул қилинган янги таҳрирдаги Солиқ кодексида ҳам “солиққа оид ҳуқуқбузарлик”, “молиявий санкция” тушунчалари қўлланилган ва қонун ижодкори томонидан тегишли таърифлар берилган.1 Солиққа оид ҳуқуқбузарлик кенг маънода солиқ қонун ҳужжатлари билан юридик жавобгарлик назарда тутилган, солиқ муносабатлари иштирокчиларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларининг бузилишига, солиқ мажбуриятларининг бажарилмаслигига олиб келувчи қилмиш ҳисобланади.2 1 Adurahimov, A. Z., & Ergashov, I. O. (2023). KICHIK BIZNESGA QANDAY YENGILLIKLAR BERILADI, KIMLAR 20 MLN YOKI 30 MLN TO ‘LASA SOLIQ HISOBOTINI YURITISHI SHART EMAS, 2023 YILGI SOLIQ O ‘ZGARISHLARI. IJODKOR O'QITUVCHI, 3(32), 30-32. 2 Adurahimov, A. Z., & Ergashov, I. O. (2023). TA’LIMDA TEXNALOGIYALARNI QO ‘LLASH HAMDA XORIJIY TILLARNI O ‘RGATISH ORQALI MUTAXASSISLARNI MALAKALI KADR SIFATIDA CHIQARISH ISLOHATLARI. SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM, 2(18), 62-64. www.wsrjournal.com 2 2 2 Volume-26_Issue-2_April -2024 World scientific research journal Солиққа оид ҳуқуқбузарлик иқтисодий, ижтимоий муносабатларнинг ривожланишига тўсқинлик қилади ва уларнинг бузилишига олиб келади. Солиқ соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар қасддан ёки эҳтиётсизлик орқасидан содир этилиб, унинг натижасида фуқаролар, жамият ва давлат манфаатларига моддий ёки маънавий зарар етказилади. Таҳлиллар Солиқ ҳуқуқбузарлиги содир этилганда бевосита давлат мажбурлов чоралари қўлланилади. Солиқ соҳасидаги давлат мажбурлов чоралари деганда, Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатларида белгиланган, ваколатли давлат органлари томонидан солиқ соҳасидаги ҳуқуқбузарларга нисбатан қўлланиладиган таъсир чоралари йиғиндиси тушунилади.3 Солиқ соҳасидаги ҳуқуқбузарлик учун юридик жавобгарликнинг турлари уларнинг қилмишнинг ижтимоий хавфлилиги, етказилган зарарнинг миқдори, қонунда белгиланган оғирлаштирувчи ва енгиллаштирувчи ҳолатларни инобатга олган ҳолда қуйидаги чоралар тайинланади:4 1) молиявий санкция; 2) маъмурий жавобгарлик; 3) жиноий жавобгарлик. Ҳуқуқий жиҳатдан молиявий санкция деганда – солиқ тўловчидан солиқ қонунчилиги ва бошқа қонун ҳужжатлари талабларининг бузилиши муносабати билан ундириладиган қатъий сумма ёки фоизлар кўринишидаги тўлов, шунингдек, ташқи иқтисодий фаолият соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар учун ундириладиган жарималар тушунилади. Молиявий санкция солиқ қонунчилиги талабларининг бузилишига давлат томонидан муносабат шакли сифатида ўзига хос хусусиятларга эга:5 биринчидан, солиқ қонунчилигининг бузилиши муносабати билан қўлланилади; иккинчидан, пул ундириш шаклида бўлади; учинчидан, давлат бюджетига ундирилади; тўртинчидан, ваколатли органлар томонидан қўлланилади; бешинчидан, ҳуқуқбузарга солиқ қонун ҳужжатларини бузишнинг салбий оқибатларни кўрсатади. олтинчидан, солиқ қонун ҳужжатларини бузилиши натижасида давлатга етказилган зарарни қоплаш вазифасини бажаради. Молиявий санкциялар Солиқ кодексининг 28, 29-бобларида назарда тутилган аниқ миқдорларда ёки фоизлар шаклида белгиланади ва жарималар тарзида қўлланилади. Демак, ушбу бобларда назарда тутилмаган жарималар 3 Adurahimov, A. Z., & Ergashov, I. O. (2023). KICHIK BIZNESGA QANDAY YENGILLIKLAR BERILADI, KIMLAR 20 MLN YOKI 30 MLN TO ‘LASA SOLIQ HISOBOTINI YURITISHI SHART EMAS, 2023 YILGI SOLIQ O ‘ZGARISHLARI. IJODKOR O'QITUVCHI, 3(32), 30-32. 4 Muxiddin Abdullaevich Qurbonov, & Ergashev Uyg'un Jabborovich. (2023). kameral soliq tekshiruvida inson omilini kamaytirishda smart texnologiyalardan foydalanish istiqbollari. Jahon ilmiy tadqiqot jurnali , 21 (1), 260–268. http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2883 dan olindi 5 Qurbonov Muxiddin Abdullaevich. (2023). xufiyona iktisodiyot sharoitida davlat moliyaviy nazorati va uni takomilashtirish yo'nalishlari. Jahon ilmiy tadqiqot jurnali , 21 (1), 248–259. http://www.wsrjournal.com/index.php/wsrj/article/view/2882 dan olindi www.wsrjournal.com 2 2 3 Volume-26_Issue-2_April -2024 World scientific research journal солиққа оид ҳуқуқбузарлик учун молиявий санкциялар сифатида тан олиниши мумкин эмас.6 Молиявий санкция маъмурий жаримадан қуйидаги жиҳатлари билан фарқланади: - молиявий санкцияни бошқа жазо билан алмаштирилиши мумкин эмас; - ваколатли орган ўз хоҳишига кўра молиявий санкциядан озод қила олмайди; - молиявий санкция сифатида жарима солишнинг маъмурий тартиби солиқ қонунчилигида белгиланган. Молиявий санкциялар солиққа оид ҳуқуқбузарлик субъектларига, яъни юридик шахсларга, якка тартибдаги тадбиркорларга, жисмоний шахсларга, солиқ агентлари фаолиятл