ХЎЖАЛИК ЮРИТУВЧИ СУБЪЕКТЛАР ИҚТИСОДИЙ САЛОҲИЯТИНИ ТАҲЛИЛ ҚИЛИШ ВА БАҲОЛАШ

Аннотация

In this article, the importance of using the information source, where the issues of economic potential analysis of economic entities and ensuring its effectiveness, organization and conduct of economic analysis and its information supply are explained in general. К а л Keywords: economic potential, information supply, property potential, labor иpotential, production potential. т Бугунги кун шароитида ҳар қандай иқтисодий субъектнинг якуний смақсадга эришишида унинг иқтисодий салоҳиятига бевосита боғлиқдир. ўСалоҳият тушунчаси жуда кўплаб жабҳаларда қўлланилиши мумкин. Хусусан, зПрезидентимиз томонидан ўтказилган йиғилишларда интеллектуал салоҳият, лтуризм салоҳити, саноат салоҳияти, инновацион салоҳият, мудофаа салоҳияти акаби кўплаб соҳаларга оид “салоҳият” атамаси ишлатилган. Чунки, ушбу сўзнинг рлуғавий маъносидан келиб чиқиб, мавжуд ҳолат ва келгусидаги имкониятларни ибақҳтоилсаошди уйч усанл соаҳлиояҳти, яатх сбўозрио тқ ўтлалъамниинлоатдии,. м улкий салоҳият, меҳнат салоҳияти, ишлаШб чуи бқоаирсидша нс,а лкооҳрихяотниа. иқтисодий салоҳиятини таҳлил қилиш асосида уни баҳолаш жараёнида қўлланиладиган усуллар, илмий манбаларда келтириб ўтилган услуб ва услубиётлар, уларнинг мазмуни ва қиёсий таҳлилини илмий тадқиқ этиш тадқиқот вазифаларидан бири сифатида белгиланган. Ҳар қандай таҳлил турининг натижадорлиги унинг ташкилий ва ахборий жиҳатларига тўғридан-тўғри боғлиқдир. Шу боисдан ҳам иқтисодий таҳлил ва унинг назариясига бағишланган аксарият адабиётларда иқтисодий таҳлил ишларини ташкил этиш, ўтказиш ва унинг ахборот таъминоти масалалари умумий жиҳатдан баён қилинган. Мазкур манбаларда иқтисодий таҳлилни ташкил этиш, ўтказиш ва натижаларини расмийлаштириш иқтисодий таҳлил www.wsrjournal.com 9 5 Volume-26_Issue-3_April -2024 World scientific research journal фанининг умумий назарий-методологик нуқтайи назардан очиб берилган. Бироқ, тематик таҳлил нуқтайи назардан алоҳида таҳлил объектлари бўйича таҳлилни ўтказиш кетма-кетлиги келтириб ўтилмаган. Корхона иқтисодий салоҳияти комплекс тушунча сифатида қаралса ҳам иқтисодий таҳлилнинг муҳим таркибий элементи ҳисобланади. Шу боисдан, унга тематик таҳлил сифатида ёндашган ҳолда ташкилий асосларини ёритиш лозим деб ҳисоблаймиз. Олиб борилган тадқиқотлар натижасида корхона иқтисодий салоҳияти таҳлилини ўтказиш методикасини қуйидагича ифодаладик. Корхона иқтисодий салоҳияти таҳлили ташкил этиш босқичлари БОСҚИЧЛАР АМАЛЛАР 1. Таҳлил мақсадини аниқлаш ва режасини тузиш. Тайёргарлик 2. Олдинги ўтказилган таҳлил натижалари билан танишиш. 3. Иқтисодий салоҳиятни таҳлил қилиш ёндашувини аниқлаш. 4. Таҳлил ўтказиш даври ва йўналишини аниқлаш 1. Корхона иқтисодий салоҳияти ва унинг таркибий элементларини Таҳлил қилиш ифодаловчи кўрсаткичларни белгилаш ва ҳисоблаш. 2. Корхона иқтисодий салоҳиятига таъсир этувчи ички ва ташқи омилларни аниқлаш ҳамда таъсирини баҳолаш 1. Таҳлил натижаларини умумлаштириш ва хулосаларни тайёрлаш. Якуний 2. Таҳлил натижаларини расмийлаштириш. 3. Таҳлиллар асосида қарорлар қабул қилиш. 1-расм. Корхона иқтисодий салоҳияти таҳлилини ташкил этиш ва ўтказиш босқичлари1 Корхона иқтисодий салоҳияти таҳлилининг ҳар бир босқичида унинг натижадорлигини таъминловчи кўплаб жиҳатлар мавжуд. Хусусан, тайёргарлик 1 Тадқиқотлар асосида муаллиф томонидан тайёрланди. www.wsrjournal.com 9 6 Volume-26_Issue-3_April -2024 World scientific research journal босқичида иқтисодий салоҳият таҳлилининг режа ва дастурини тузиш унинг кейинги босқичларда муваффақиятли амалга оширишнинг муҳим мезонларидан ҳисобланади. Бу борада шуни эътироф этиш керакки, иқтисодий таҳлилнинг режа ва дастурини тузиш бўйича қонунчиликда белгиланган тартиб мавжуд бўлмаганлиги боис, манбаларда унинг намунавий шакли эмас балки таркибига тўғрисида қисқа маълумот берилган, холос. Бироқ, иқтисодчи олим О.Очилов илмий тадқиқот ишида корхона инвестициялар таҳлили режаси ва дастурининг намунавий шаклларини таклиф этган. Ушбу тадқиқот ишида келтирилган тематик таҳлил тури бўйича режа ва дастур тузиш муҳим аҳамиятга молик деб ҳисоблаймиз. Чунки, пухта тузилган режа ва дастур мақсадга осон ва юқори самарадорлик билан эришишга замин яратади. Корхона иқтисодий салоҳияти таҳлили юқорида таклиф этилган босқичлар, ҳар бир босқич бўйича бажариладиган таҳлилий амаллар, ўрганиладиган масалалар, кўрсаткичлар ва усулларни қамраб олувчи режа ва дастур асосида ташкил этилса таҳлилнинг натижадорлиги ошади ва самарали бошқарув қарорлари қабул қилинишига эришилади деб ҳисоблаймиз. Корхона иқтисодий салоҳияти таҳлилининг асосий қисми, яъни таҳлил қилиш босқичи жараённинг марказий қисми ҳисобланади. Ушбу босқичда кўрсаткичлар тизими иқтисодий салоҳиятни баҳолаш бўйича услубий ёндашувлар орқали ишлаб чиқилиб, уларни таҳлил қилишда эса жуда кўплаб усуллардан фойдаланиш мумкин. Корхона фаолиятида бошқарувнинг муҳим вазифаларидан бири унинг иқтисодий салоҳиятини таҳлил қилиш ва баҳолашдир. Эркин иқтисодиёт шароитида бизнес субъектлари учун иқтисодий ресурсларни шакллантириш ва улардан фойдаланиш самарадорлиги ҳолатини монит