O‘QUVCHILARDA JISMONIY HARAKAT - SOG’LOM TURMUSH TARZINING ASOSIY OMILI

Аннотация

The future of our homeland is today's youth. All the work carried out to strengthen the independence of our country, all the programs being implemented are focused on issues related to the education of the younger generation. The concept of "Special Education" was created on the basis of the comprehensive development of our children, the owners of our future, in a healthy and harmonious manner. Special educators conduct extensive speech therapy classes with children with disabilities, children with speech and pronunciation disorders. Children's speech should be fluent, understandable, melodious, and lucid. This article extensively discusses teaching children to pronounce correctly, establishing trust and a warm relationship with the child, and ensuring that the child does not get bored. It provides information about the methods used to form correct pronunciation. It explains thestep-by-step process ofpracticing to produce apure sound. Keywords:correction, automation, differentiation, articulation, phonetics, speechapparatus, diction, vocal cords, vibration, standard pronunciation, lexical material. Kirish: Talaffuzni shakllantirish - tilimizning asosini tashkil etadigan muhim jarayon. To'g'ri talaffuz nutqni aniq, tushunarli va estetik jihatdan yoqimli qiladi. Ushbu metodlar talaffuzning mohiyatiga, uning shakllanish maqsadlari va samaralari bilan tanishtiradi.Tabbiy ko‘zga ko‘rinmas holatlarni biz his qilishga harakat qilamiz.Tovush ham ko‘rinmas bo‘lib,eshitish,tushunish ya’ni anglash va his qilish orqali hayotimizda mavjuddir.Biz nutq orqali xohish va maqsadlarimizni, o‘z fikr mulohazalarimizni o‘zgalarga etkazamiz va jamiyatda o‘z o‘rnimiznitopamiz.Shakllanmagan nutq insonshaxsining to‘liq rivojlanishigato‘sqinlikqiladi. Har bir tovushning alohida o‘z me’yori mavjud bo‘lib, meyoriga etkazmasdan talaffuz qilingan har qanday noto‘g‘ri tovushni tinglovchi aniq payqaydi. Tovushlarning noto‘g‘ri talaffuzida gap mazmuni o‘zgarib ketadi, so‘zlovchining maqsadini tinglovchi tushunmasligi mumkin. Tovushlarning me’yorida talaffuzi hayotimizdamuhimo‘rin egallaydi. Har bir fonemani ya’ni tovushni alohida talaffuz qilish uchun lab, tish, til, jag‘, bo‘g‘iz, ovoz 292 RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI unpaychalari va o‘pkadan chiqayotgan havo oqimining o‘z me’yori bo‘lib, har bir tovush talaffuzining o‘ziga xos harakatini natijasida vujudga keladi. Yosh bolalar rivojlanib va shakllanib borar ekan shu jumladan, ularda tovushlarni talaffuzi ham shakllanadi.Har qanday bola birinchi so‘zni noaniq,ba’zi tovushlar orniga boshqasini qo‘llab ilk bora atrofdagilarga murojat qiladi. Kundan-kunga to‘g‘ri nutqni o‘zlashtirgan bola me’yorda 4,5-5 yoshga yetganda nutqi to‘liq rivojlangan hisoblanadi. Ushbu yoshgacha bo‘lgan boladagi noto‘g‘ri talaffuzni faqat taqlid orqali rivojlantirish zarur. Chunki 2,5-3-4 yoshli boladagi noto‘g‘ri talaffuzning asosiy sababi anatomik o‘sib rivojlanmagan bo‘lishi mumkin. Ya’ni til muskullarining shakllanmaganligi, jag‘ tishlarning o‘smaganligi, lablarni kerakli holatga keltira olmaslik vaqtinchalik sabab bo‘lib, bola o‘z rivojlanishi jarayonida me’yorga kelishiuchun taqlidusulidan foydalanish kifoya. Materiallar va uslublar: Nutq kamchiliklarni uslubiy me’yorga keltirish 5 yoshdan boshlanadi. Ammo eshitish qobiliyati me’yorda bo‘lganda, nutq apparatida organik kamchiliklari bo‘lganda ishniertaroq boshlash mumkin. Masalan Rinolaliyada. Talaffuzgao‘rgatish bosqichlari. 1.Bolalarni talaffuzga o‘rgatishdayakka tartibda olib borish.Bola bilan o‘zaro ishonch va illiq munosabatda bo‘lish.Bolani mashqlarni majburiybajarishga undamaslik,toliqtirmaslik. 2.Nutq apparatinikamchiliklarini tekshirish vaaniqlash bosqichiga o‘tish. 3.Bolaning lug‘at boyligini tekshirish, talaffuzidagi tovushlar kamchiligini aniqlab, shaxsiy daftar tutish.Noto‘g‘ri talaffuzga sabab bo‘layotygan holatlarni aniqlab ishnirejalashtirish. 4.Umumiy artikulyatsin mashqlarni talaffuzdagi kamchiliklarnihisobga olib til,lab,tish holatlarini hisobga olgan holda tanlab har birbola bilan yakka tartibda ishlash. 5.Maxsusmashqlar vakerakli ussullarni qo‘llab me’yordagi tovushni hosilqilish. 6.Sofholatdagi tovushni unlitovush bilan qo‘shib talaffuz qilishga o‘tish. 7.Tovushlarniochiq, yopiq, bo‘g‘in o‘rtasida,so‘zlardamustahkamlash. 8.Jumla va gaplarda,qofiyali sof nutq mashqi, tez aytish, topishmoq va sherlarda yakka tartibda ishlashnitalab etiladi. 9.To‘g‘ri talaffuzni nutqda faollashtirish uchun nutq o‘stirish mashg‘ulotlarida foydalaniladi vatakrorlatiladi. Natijalar va muhokamala: Tovushlarni me’yoriy talaffuzini shakllantirishda ish olib borilganda mavjud nutq buzilishlaridan qatiy nazar,tovush talaffuzidagi kamchilik ustida ish olib borish bosqichlaridagi tartibga amal qilinadi.Bola nutqidagi kamchilik aniqlanqdi.umumiy artikulyatsion mashqlar bajartiriladi. Nutqda me’yor xosil qilish usullari ustida ishlanadi.Xosil bo‘lgan tovushlar mustahkamla